Parva.Adhyaya 12.207

गुरुरुवाचअत्रोपायं प्रवक्ष्यामि यथावच्छास्त्रचक्षुषातद्विज्ञानाच्चरन्प्राज्ञः प्राप्नुयात्परमां गतिम्

gururuvācaatropāyaṃ pravakṣyāmi yathāvacchāstracakṣuṣātadvijñānāccaranprājñaḥ prāpnuyātparamāṃ gatim

सर्वेषामेव भूतानां पुरुषः श्रेष्ठ उच्यतेपुरुषेभ्यो द्विजानाहुर्द्विजेभ्यो मन्त्रवादिनः

sarveṣāmeva bhūtānāṃ puruṣaḥ śreṣṭha ucyatepuruṣebhyo dvijānāhurdvijebhyo mantravādinaḥ

सर्वभूतविशिष्टास्ते सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनःब्राह्मणा वेदतत्त्वज्ञास्तत्त्वार्थगतिनिश्चयाः

sarvabhūtaviśiṣṭāste sarvajñāḥ sarvadarśinaḥbrāhmaṇā vedatattvajñāstattvārthagatiniścayāḥ

नेत्रहीनो यथा ह्येकः कृच्छ्राणि लभतेऽध्वनिज्ञानहीनस्तथा लोके तस्माज्ज्ञानविदोऽधिकाः

netrahīno yathā hyekaḥ kṛcchrāṇi labhate'dhvanijñānahīnastathā loke tasmājjñānavido'dhikāḥ

तांस्तानुपासते धर्मान्धर्मकामा यथागमम्न त्वेषामर्थसामान्यमन्तरेण गुणानिमान्

tāṃstānupāsate dharmāndharmakāmā yathāgamamna tveṣāmarthasāmānyamantareṇa guṇānimān

वाग्देहमनसां शौचं क्षमा सत्यं धृतिः स्मृतिःसर्वधर्मेषु धर्मज्ञा ज्ञापयन्ति गुणानिमान्

vāgdehamanasāṃ śaucaṃ kṣamā satyaṃ dhṛtiḥ smṛtiḥsarvadharmeṣu dharmajñā jñāpayanti guṇānimān

यदिदं ब्रह्मणो रूपं ब्रह्मचर्यमिति स्मृतम्परं तत्सर्वभूतेभ्यस्तेन यान्ति परां गतिम्

yadidaṃ brahmaṇo rūpaṃ brahmacaryamiti smṛtamparaṃ tatsarvabhūtebhyastena yānti parāṃ gatim

लिङ्गसंयोगहीनं यच्छरीरस्पर्शवर्जितम्श्रोत्रेण श्रवणं चैव चक्षुषा चैव दर्शनम्

liṅgasaṃyogahīnaṃ yaccharīrasparśavarjitamśrotreṇa śravaṇaṃ caiva cakṣuṣā caiva darśanam

जिह्वया रसनं यच्च तदेव परिवर्जितम्बुद्ध्या च व्यवसायेन ब्रह्मचर्यमकल्मषम्

jihvayā rasanaṃ yacca tadeva parivarjitambuddhyā ca vyavasāyena brahmacaryamakalmaṣam

सम्यग्वृत्तिर्ब्रह्मलोकं प्राप्नुयान्मध्यमः सुरान्द्विजाग्र्यो जायते विद्वान्कन्यसीं वृत्तिमास्थितः

samyagvṛttirbrahmalokaṃ prāpnuyānmadhyamaḥ surāndvijāgryo jāyate vidvānkanyasīṃ vṛttimāsthitaḥ

सुदुष्करं ब्रह्मचर्यमुपायं तत्र मे शृणुसंप्रवृत्तमुदीर्णं च निगृह्णीयाद्द्विजो मनः

suduṣkaraṃ brahmacaryamupāyaṃ tatra me śṛṇusaṃpravṛttamudīrṇaṃ ca nigṛhṇīyāddvijo manaḥ

योषितां न कथाः श्राव्या न निरीक्ष्या निरम्बराःकदाचिद्दर्शनादासां दुर्बलानाविशेद्रजः

yoṣitāṃ na kathāḥ śrāvyā na nirīkṣyā nirambarāḥkadāciddarśanādāsāṃ durbalānāviśedrajaḥ

रागोत्पत्तौ चरेत्कृच्छ्रमह्नस्त्रिः प्रविशेदपःमग्नः स्वप्ने च मनसा त्रिर्जपेदघमर्षणम्

rāgotpattau caretkṛcchramahnastriḥ praviśedapaḥmagnaḥ svapne ca manasā trirjapedaghamarṣaṇam

पाप्मानं निर्दहेदेवमन्तर्भूतं रजोमयम्ज्ञानयुक्तेन मनसा संततेन विचक्षणः

pāpmānaṃ nirdahedevamantarbhūtaṃ rajomayamjñānayuktena manasā saṃtatena vicakṣaṇaḥ

कुणपामेध्यसंयुक्तं यद्वदच्छिद्रबन्धनम्तद्वद्देहगतं विद्यादात्मानं देहबन्धनम्

kuṇapāmedhyasaṃyuktaṃ yadvadacchidrabandhanamtadvaddehagataṃ vidyādātmānaṃ dehabandhanam

वातपित्तकफान्रक्तं त्वङ्मांसं स्नायुमस्थि चमज्जां चैव सिराजालैस्तर्पयन्ति रसा नृणाम्

vātapittakaphānraktaṃ tvaṅmāṃsaṃ snāyumasthi camajjāṃ caiva sirājālaistarpayanti rasā nṛṇām

दश विद्याद्धमन्योऽत्र पञ्चेन्द्रियगुणावहाःयाभिः सूक्ष्माः प्रतायन्ते धमन्योऽन्याः सहस्रशः

daśa vidyāddhamanyo'tra pañcendriyaguṇāvahāḥyābhiḥ sūkṣmāḥ pratāyante dhamanyo'nyāḥ sahasraśaḥ

एवमेताः सिरानद्यो रसोदा देहसागरम्तर्पयन्ति यथाकालमापगा इव सागरम्

evametāḥ sirānadyo rasodā dehasāgaramtarpayanti yathākālamāpagā iva sāgaram

मध्ये च हृदयस्यैका सिरा त्वत्र मनोवहाशुक्रं संकल्पजं नॄणां सर्वगात्रैर्विमुञ्चति

madhye ca hṛdayasyaikā sirā tvatra manovahāśukraṃ saṃkalpajaṃ nṝṇāṃ sarvagātrairvimuñcati

सर्वगात्रप्रतायिन्यस्तस्या ह्यनुगताः सिराःनेत्रयोः प्रतिपद्यन्ते वहन्त्यस्तैजसं गुणम्

sarvagātrapratāyinyastasyā hyanugatāḥ sirāḥnetrayoḥ pratipadyante vahantyastaijasaṃ guṇam

पयस्यन्तर्हितं सर्पिर्यद्वन्निर्मथ्यते खजैःशुक्रं निर्मथ्यते तद्वद्देहसंकल्पजैः खजैः

payasyantarhitaṃ sarpiryadvannirmathyate khajaiḥśukraṃ nirmathyate tadvaddehasaṃkalpajaiḥ khajaiḥ

स्वप्नेऽप्येवं यथाभ्येति मनःसंकल्पजं रजःशुक्रमस्पर्शजं देहात्सृजन्त्यस्य मनोवहा

svapne'pyevaṃ yathābhyeti manaḥsaṃkalpajaṃ rajaḥśukramasparśajaṃ dehātsṛjantyasya manovahā

महर्षिर्भगवानत्रिर्वेद तच्छुक्रसंभवम्त्रिबीजमिन्द्रदैवत्यं तस्मादिन्द्रियमुच्यते

maharṣirbhagavānatrirveda tacchukrasaṃbhavamtribījamindradaivatyaṃ tasmādindriyamucyate

ये वै शुक्रगतिं विद्युर्भूतसंकरकारिकाम्विरागा दग्धदोषास्ते नाप्नुयुर्देहसंभवम्

ye vai śukragatiṃ vidyurbhūtasaṃkarakārikāmvirāgā dagdhadoṣāste nāpnuyurdehasaṃbhavam

गुणानां साम्यमागम्य मनसैव मनोवहम्देहकर्म नुदन्प्राणानन्तकाले विमुच्यते

guṇānāṃ sāmyamāgamya manasaiva manovahamdehakarma nudanprāṇānantakāle vimucyate

भविता मनसो ज्ञानं मन एव प्रतायतेज्योतिष्मद्विरजो दिव्यमत्र सिद्धं महात्मनाम्

bhavitā manaso jñānaṃ mana eva pratāyatejyotiṣmadvirajo divyamatra siddhaṃ mahātmanām

तस्मात्तदविघाताय कर्म कुर्यादकल्मषम्रजस्तमश्च हित्वेह न तिर्यग्गतिमाप्नुयात्

tasmāttadavighātāya karma kuryādakalmaṣamrajastamaśca hitveha na tiryaggatimāpnuyāt

तरुणाधिगतं ज्ञानं जरादुर्बलतां गतम्परिपक्वबुद्धिः कालेन आदत्ते मानसं बलम्

taruṇādhigataṃ jñānaṃ jarādurbalatāṃ gatamparipakvabuddhiḥ kālena ādatte mānasaṃ balam

सुदुर्गमिव पन्थानमतीत्य गुणबन्धनम्यदा पश्येत्तदा दोषानतीत्यामृतमश्नुते

sudurgamiva panthānamatītya guṇabandhanamyadā paśyettadā doṣānatītyāmṛtamaśnute