Parva.Adhyaya 3.209

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

बृहस्पतेश्चान्द्रमसी भार्याभूद्या यशस्विनीअग्नीन्साजनयत्पुण्यान्षडेकां चापि पुत्रिकाम्

bṛhaspateścāndramasī bhāryābhūdyā yaśasvinīagnīnsājanayatpuṇyānṣaḍekāṃ cāpi putrikām

आहुतिष्वेव यस्याग्नेर्हविषाज्यं विधीयतेसोऽग्निर्बृहस्पतेः पुत्रः शंयुर्नाम महाप्रभः

āhutiṣveva yasyāgnerhaviṣājyaṃ vidhīyateso'gnirbṛhaspateḥ putraḥ śaṃyurnāma mahāprabhaḥ

चातुर्मास्येषु यस्येष्ट्यामश्वमेधेऽग्रजः पशुःदीप्तो ज्वालैरनेकाभैरग्निरेकोऽथ वीर्यवान्

cāturmāsyeṣu yasyeṣṭyāmaśvamedhe'grajaḥ paśuḥdīpto jvālairanekābhairagnireko'tha vīryavān

शंयोरप्रतिमा भार्या सत्या सत्या च धर्मजाअग्निस्तस्य सुतो दीप्तस्तिस्रः कन्याश्च सुव्रताः

śaṃyorapratimā bhāryā satyā satyā ca dharmajāagnistasya suto dīptastisraḥ kanyāśca suvratāḥ

प्रथमेनाज्यभागेन पूज्यते योऽग्निरध्वरेअग्निस्तस्य भरद्वाजः प्रथमः पुत्र उच्यते

prathamenājyabhāgena pūjyate yo'gniradhvareagnistasya bharadvājaḥ prathamaḥ putra ucyate

पौर्णमास्येषु सर्वेषु हविषाज्यं स्रुवोद्यतम्भरतो नामतः सोऽग्निर्द्वितीयः शंयुतः सुतः

paurṇamāsyeṣu sarveṣu haviṣājyaṃ sruvodyatambharato nāmataḥ so'gnirdvitīyaḥ śaṃyutaḥ sutaḥ

तिस्रः कन्या भवन्त्यन्या यासां स भरतः पतिःभरतस्तु सुतस्तस्य भरत्येका च पुत्रिका

tisraḥ kanyā bhavantyanyā yāsāṃ sa bharataḥ patiḥbharatastu sutastasya bharatyekā ca putrikā

भरतो भरतस्याग्नेः पावकस्तु प्रजापतेःमहानत्यर्थमहितस्तथा भरतसत्तम

bharato bharatasyāgneḥ pāvakastu prajāpateḥmahānatyarthamahitastathā bharatasattama

भरद्वाजस्य भार्या तु वीरा वीरश्च पिण्डदःप्राहुराज्येन तस्येज्यां सोमस्येव द्विजाः शनैः

bharadvājasya bhāryā tu vīrā vīraśca piṇḍadaḥprāhurājyena tasyejyāṃ somasyeva dvijāḥ śanaiḥ

हविषा यो द्वितीयेन सोमेन सह युज्यतेरथप्रभू रथध्वानः कुम्भरेताः स उच्यते

haviṣā yo dvitīyena somena saha yujyaterathaprabhū rathadhvānaḥ kumbharetāḥ sa ucyate

सरय्वां जनयत्सिद्धिं भानुं भाभिः समावृणोत्आग्नेयमानयन्नित्यमाह्वानेष्वेष कथ्यते

sarayvāṃ janayatsiddhiṃ bhānuṃ bhābhiḥ samāvṛṇotāgneyamānayannityamāhvāneṣveṣa kathyate

यस्तु न च्यवते नित्यं यशसा वर्चसा श्रियाअग्निर्निश्च्यवनो नाम पृथिवीं स्तौति केवलम्

yastu na cyavate nityaṃ yaśasā varcasā śriyāagnirniścyavano nāma pṛthivīṃ stauti kevalam

विपाप्मा कलुषैर्मुक्तो विशुद्धश्चार्चिषा ज्वलन्विपापोऽग्निः सुतस्तस्य सत्यः समयकर्मसु

vipāpmā kaluṣairmukto viśuddhaścārciṣā jvalanvipāpo'gniḥ sutastasya satyaḥ samayakarmasu

आक्रोशतां हि भूतानां यः करोति हि निष्कृतिम्अग्निः स निष्कृतिर्नाम शोभयत्यभिसेवितः

ākrośatāṃ hi bhūtānāṃ yaḥ karoti hi niṣkṛtimagniḥ sa niṣkṛtirnāma śobhayatyabhisevitaḥ

अनुकूजन्ति येनेह वेदनार्ताः स्वयं जनाःतस्य पुत्रः स्वनो नाम पावकः स रुजस्करः

anukūjanti yeneha vedanārtāḥ svayaṃ janāḥtasya putraḥ svano nāma pāvakaḥ sa rujaskaraḥ

यस्तु विश्वस्य जगतो बुद्धिमाक्रम्य तिष्ठतितं प्राहुरध्यात्मविदो विश्वजिन्नाम पावकम्

yastu viśvasya jagato buddhimākramya tiṣṭhatitaṃ prāhuradhyātmavido viśvajinnāma pāvakam

अन्तराग्निः श्रितो यो हि भुक्तं पचति देहिनाम्स यज्ञे विश्वभुङ्नाम सर्वलोकेषु भारत

antarāgniḥ śrito yo hi bhuktaṃ pacati dehināmsa yajñe viśvabhuṅnāma sarvalokeṣu bhārata

ब्रह्मचारी यतात्मा च सततं विपुलव्रतःब्राह्मणाः पूजयन्त्येनं पाकयज्ञेषु पावकम्

brahmacārī yatātmā ca satataṃ vipulavrataḥbrāhmaṇāḥ pūjayantyenaṃ pākayajñeṣu pāvakam

प्रथितो गोपतिर्नाम नदी यस्याभवत्प्रियातस्मिन्सर्वाणि कर्माणि क्रियन्ते कर्मकर्तृभिः

prathito gopatirnāma nadī yasyābhavatpriyātasminsarvāṇi karmāṇi kriyante karmakartṛbhiḥ

वडवामुखः पिबत्यम्भो योऽसौ परमदारुणःऊर्ध्वभागूर्ध्वभाङ्नाम कविः प्राणाश्रितस्तु सः

vaḍavāmukhaḥ pibatyambho yo'sau paramadāruṇaḥūrdhvabhāgūrdhvabhāṅnāma kaviḥ prāṇāśritastu saḥ

उदग्द्वारं हविर्यस्य गृहे नित्यं प्रदीयतेततः स्विष्टं भवेदाज्यं स्विष्टकृत्परमः स्मृतः

udagdvāraṃ haviryasya gṛhe nityaṃ pradīyatetataḥ sviṣṭaṃ bhavedājyaṃ sviṣṭakṛtparamaḥ smṛtaḥ

यः प्रशान्तेषु भूतेषु मन्युर्भवति पावकःक्रोधस्य तु रसो जज्ञे मन्यती चाथ पुत्रिकास्वाहेति दारुणा क्रूरा सर्वभूतेषु तिष्ठति

yaḥ praśānteṣu bhūteṣu manyurbhavati pāvakaḥkrodhasya tu raso jajñe manyatī cātha putrikāsvāheti dāruṇā krūrā sarvabhūteṣu tiṣṭhati

त्रिदिवे यस्य सदृशो नास्ति रूपेण कश्चनअतुल्यत्वात्कृतो देवैर्नाम्ना कामस्तु पावकः

tridive yasya sadṛśo nāsti rūpeṇa kaścanaatulyatvātkṛto devairnāmnā kāmastu pāvakaḥ

संहर्षाद्धारयन्क्रोधं धन्वी स्रग्वी रथे स्थितःसमरे नाशयेच्छत्रूनमोघो नाम पावकः

saṃharṣāddhārayankrodhaṃ dhanvī sragvī rathe sthitaḥsamare nāśayecchatrūnamogho nāma pāvakaḥ

उक्थो नाम महाभाग त्रिभिरुक्थैरभिष्टुतःमहावाचं त्वजनयत्सकामाश्वं हि यं विदुः

uktho nāma mahābhāga tribhirukthairabhiṣṭutaḥmahāvācaṃ tvajanayatsakāmāśvaṃ hi yaṃ viduḥ