Parva.Adhyaya 3.259

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

पुलस्त्यस्य तु यः क्रोधादर्धदेहोऽभवन्मुनिःविश्रवा नाम सक्रोधः स वैश्रवणमैक्षत

pulastyasya tu yaḥ krodhādardhadeho'bhavanmuniḥviśravā nāma sakrodhaḥ sa vaiśravaṇamaikṣata

बुबुधे तं तु सक्रोधं पितरं राक्षसेश्वरःकुबेरस्तत्प्रसादार्थं यतते स्म सदा नृप

bubudhe taṃ tu sakrodhaṃ pitaraṃ rākṣaseśvaraḥkuberastatprasādārthaṃ yatate sma sadā nṛpa

स राजराजो लङ्कायां निवसन्नरवाहनःराक्षसीः प्रददौ तिस्रः पितुर्वै परिचारिकाः

sa rājarājo laṅkāyāṃ nivasannaravāhanaḥrākṣasīḥ pradadau tisraḥ piturvai paricārikāḥ

तास्तदा तं महात्मानं संतोषयितुमुद्यताःऋषिं भरतशार्दूल नृत्तगीतविशारदाः

tāstadā taṃ mahātmānaṃ saṃtoṣayitumudyatāḥṛṣiṃ bharataśārdūla nṛttagītaviśāradāḥ

पुष्पोत्कटा च राका च मालिनी च विशां पतेअन्योन्यस्पर्धया राजञ्श्रेयस्कामाः सुमध्यमाः

puṣpotkaṭā ca rākā ca mālinī ca viśāṃ pateanyonyaspardhayā rājañśreyaskāmāḥ sumadhyamāḥ

तासां स भगवांस्तुष्टो महात्मा प्रददौ वरान्लोकपालोपमान्पुत्रानेकैकस्या यथेप्सितान्

tāsāṃ sa bhagavāṃstuṣṭo mahātmā pradadau varānlokapālopamānputrānekaikasyā yathepsitān

पुष्पोत्कटायां जज्ञाते द्वौ पुत्रौ राक्षसेश्वरौकुम्भकर्णदशग्रीवौ बलेनाप्रतिमौ भुवि

puṣpotkaṭāyāṃ jajñāte dvau putrau rākṣaseśvaraukumbhakarṇadaśagrīvau balenāpratimau bhuvi

मालिनी जनयामास पुत्रमेकं विभीषणम्राकायां मिथुनं जज्ञे खरः शूर्पणखा तथा

mālinī janayāmāsa putramekaṃ vibhīṣaṇamrākāyāṃ mithunaṃ jajñe kharaḥ śūrpaṇakhā tathā

विभीषणस्तु रूपेण सर्वेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत्स बभूव महाभागो धर्मगोप्ता क्रियारतिः

vibhīṣaṇastu rūpeṇa sarvebhyo'bhyadhiko'bhavatsa babhūva mahābhāgo dharmagoptā kriyāratiḥ

दशग्रीवस्तु सर्वेषां ज्येष्ठो राक्षसपुंगवःमहोत्साहो महावीर्यो महासत्त्वपराक्रमः

daśagrīvastu sarveṣāṃ jyeṣṭho rākṣasapuṃgavaḥmahotsāho mahāvīryo mahāsattvaparākramaḥ

कुम्भकर्णो बलेनासीत्सर्वेभ्योऽभ्यधिकस्तदामायावी रणशौण्डश्च रौद्रश्च रजनीचरः

kumbhakarṇo balenāsītsarvebhyo'bhyadhikastadāmāyāvī raṇaśauṇḍaśca raudraśca rajanīcaraḥ

खरो धनुषि विक्रान्तो ब्रह्मद्विट्पिशिताशनःसिद्धविघ्नकरी चापि रौद्रा शूर्पणखा तथा

kharo dhanuṣi vikrānto brahmadviṭpiśitāśanaḥsiddhavighnakarī cāpi raudrā śūrpaṇakhā tathā

सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताःऊषुः पित्रा सह रता गन्धमादनपर्वते

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥūṣuḥ pitrā saha ratā gandhamādanaparvate

ततो वैश्रवणं तत्र ददृशुर्नरवाहनम्पित्रा सार्धं समासीनमृद्ध्या परमया युतम्

tato vaiśravaṇaṃ tatra dadṛśurnaravāhanampitrā sārdhaṃ samāsīnamṛddhyā paramayā yutam

जातस्पर्धास्ततस्ते तु तपसे धृतनिश्चयाःब्रह्माणं तोषयामासुर्घोरेण तपसा तदा

jātaspardhāstataste tu tapase dhṛtaniścayāḥbrahmāṇaṃ toṣayāmāsurghoreṇa tapasā tadā

अतिष्ठदेकपादेन सहस्रं परिवत्सरान्वायुभक्षो दशग्रीवः पञ्चाग्निः सुसमाहितः

atiṣṭhadekapādena sahasraṃ parivatsarānvāyubhakṣo daśagrīvaḥ pañcāgniḥ susamāhitaḥ

अधःशायी कुम्भकर्णो यताहारो यतव्रतःविभीषणः शीर्णपर्णमेकमभ्यवहारयत्

adhaḥśāyī kumbhakarṇo yatāhāro yatavrataḥvibhīṣaṇaḥ śīrṇaparṇamekamabhyavahārayat

उपवासरतिर्धीमान्सदा जप्यपरायणःतमेव कालमातिष्ठत्तीव्रं तप उदारधीः

upavāsaratirdhīmānsadā japyaparāyaṇaḥtameva kālamātiṣṭhattīvraṃ tapa udāradhīḥ

खरः शूर्पणखा चैव तेषां वै तप्यतां तपःपरिचर्यां च रक्षां च चक्रतुर्हृष्टमानसौ

kharaḥ śūrpaṇakhā caiva teṣāṃ vai tapyatāṃ tapaḥparicaryāṃ ca rakṣāṃ ca cakraturhṛṣṭamānasau

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शिरश्छित्त्वा दशाननःजुहोत्यग्नौ दुराधर्षस्तेनातुष्यज्जगत्प्रभुः

pūrṇe varṣasahasre tu śiraśchittvā daśānanaḥjuhotyagnau durādharṣastenātuṣyajjagatprabhuḥ

ततो ब्रह्मा स्वयं गत्वा तपसस्तान्न्यवारयत्प्रलोभ्य वरदानेन सर्वानेव पृथक्पृथक्

tato brahmā svayaṃ gatvā tapasastānnyavārayatpralobhya varadānena sarvāneva pṛthakpṛthak

ब्रह्मोवाचप्रीतोऽस्मि वो निवर्तध्वं वरान्वृणुत पुत्रकाःयद्यदिष्टमृते त्वेकममरत्वं तथास्तु तत्

brahmovācaprīto'smi vo nivartadhvaṃ varānvṛṇuta putrakāḥyadyadiṣṭamṛte tvekamamaratvaṃ tathāstu tat

यद्यदग्नौ हुतं सर्वं शिरस्ते महदीप्सयातथैव तानि ते देहे भविष्यन्ति यथेप्सितम्

yadyadagnau hutaṃ sarvaṃ śiraste mahadīpsayātathaiva tāni te dehe bhaviṣyanti yathepsitam

वैरूप्यं च न ते देहे कामरूपधरस्तथाभविष्यसि रणेऽरीणां विजेतासि न संशयः

vairūpyaṃ ca na te dehe kāmarūpadharastathābhaviṣyasi raṇe'rīṇāṃ vijetāsi na saṃśayaḥ

रावण उवाच · rāvaṇa uvāca

गन्धर्वदेवासुरतो यक्षराक्षसतस्तथासर्पकिंनरभूतेभ्यो न मे भूयात्पराभवः

gandharvadevāsurato yakṣarākṣasatastathāsarpakiṃnarabhūtebhyo na me bhūyātparābhavaḥ

ब्रह्मोवाचय एते कीर्तिताः सर्वे न तेभ्योऽस्ति भयं तवऋते मनुष्याद्भद्रं ते तथा तद्विहितं मया

brahmovācaya ete kīrtitāḥ sarve na tebhyo'sti bhayaṃ tavaṛte manuṣyādbhadraṃ te tathā tadvihitaṃ mayā

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

एवमुक्तो दशग्रीवस्तुष्टः समभवत्तदाअवमेने हि दुर्बुद्धिर्मनुष्यान्पुरुषादकः

evamukto daśagrīvastuṣṭaḥ samabhavattadāavamene hi durbuddhirmanuṣyānpuruṣādakaḥ

कुम्भकर्णमथोवाच तथैव प्रपितामहःस वव्रे महतीं निद्रां तमसा ग्रस्तचेतनः

kumbhakarṇamathovāca tathaiva prapitāmahaḥsa vavre mahatīṃ nidrāṃ tamasā grastacetanaḥ

तथा भविष्यतीत्युक्त्वा विभीषणमुवाच हवरं वृणीष्व पुत्र त्वं प्रीतोऽस्मीति पुनः पुनः

tathā bhaviṣyatītyuktvā vibhīṣaṇamuvāca havaraṃ vṛṇīṣva putra tvaṃ prīto'smīti punaḥ punaḥ

विभीषण उवाच · vibhīṣaṇa uvāca

परमापद्गतस्यापि नाधर्मे मे मतिर्भवेत्अशिक्षितं च भगवन्ब्रह्मास्त्रं प्रतिभातु मे

paramāpadgatasyāpi nādharme me matirbhavetaśikṣitaṃ ca bhagavanbrahmāstraṃ pratibhātu me

ब्रह्मोवाचयस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रकर्शननाधर्मे रमते बुद्धिरमरत्वं ददामि ते

brahmovācayasmādrākṣasayonau te jātasyāmitrakarśananādharme ramate buddhiramaratvaṃ dadāmi te

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

राक्षसस्तु वरं लब्ध्वा दशग्रीवो विशां पतेलङ्कायाश्च्यावयामास युधि जित्वा धनेश्वरम्

rākṣasastu varaṃ labdhvā daśagrīvo viśāṃ patelaṅkāyāścyāvayāmāsa yudhi jitvā dhaneśvaram

हित्वा स भगवाँल्लङ्कामाविशद्गन्धमादनम्गन्धर्वयक्षानुगतो रक्षःकिंपुरुषैः सह

hitvā sa bhagavām̐llaṅkāmāviśadgandhamādanamgandharvayakṣānugato rakṣaḥkiṃpuruṣaiḥ saha

विमानं पुष्पकं तस्य जहाराक्रम्य रावणःशशाप तं वैश्रवणो न त्वामेतद्वहिष्यति

vimānaṃ puṣpakaṃ tasya jahārākramya rāvaṇaḥśaśāpa taṃ vaiśravaṇo na tvāmetadvahiṣyati

यस्तु त्वां समरे हन्ता तमेवैतद्वहिष्यतिअवमन्य गुरुं मां च क्षिप्रं त्वं न भविष्यसि

yastu tvāṃ samare hantā tamevaitadvahiṣyatiavamanya guruṃ māṃ ca kṣipraṃ tvaṃ na bhaviṣyasi

विभीषणस्तु धर्मात्मा सतां धर्ममनुस्मरन्अन्वगच्छन्महाराज श्रिया परमया युतः

vibhīṣaṇastu dharmātmā satāṃ dharmamanusmarananvagacchanmahārāja śriyā paramayā yutaḥ

तस्मै स भगवांस्तुष्टो भ्राता भ्रात्रे धनेश्वरःसेनापत्यं ददौ धीमान्यक्षराक्षससेनयोः

tasmai sa bhagavāṃstuṣṭo bhrātā bhrātre dhaneśvaraḥsenāpatyaṃ dadau dhīmānyakṣarākṣasasenayoḥ

राक्षसाः पुरुषादाश्च पिशाचाश्च महाबलाःसर्वे समेत्य राजानमभ्यषिञ्चद्दशाननम्

rākṣasāḥ puruṣādāśca piśācāśca mahābalāḥsarve sametya rājānamabhyaṣiñcaddaśānanam

दशग्रीवस्तु दैत्यानां देवानां च बलोत्कटःआक्रम्य रत्नान्यहरत्कामरूपी विहंगमः

daśagrīvastu daityānāṃ devānāṃ ca balotkaṭaḥākramya ratnānyaharatkāmarūpī vihaṃgamaḥ

रावयामास लोकान्यत्तस्माद्रावण उच्यतेदशग्रीवः कामबलो देवानां भयमादधत्

rāvayāmāsa lokānyattasmādrāvaṇa ucyatedaśagrīvaḥ kāmabalo devānāṃ bhayamādadhat