Parva.Adhyaya 5.160

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दुर्योधनस्य तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभःनेत्राभ्यामतिताम्राभ्यां कैतव्यं समुदैक्षत

duryodhanasya tadvākyaṃ niśamya bharatarṣabhaḥnetrābhyāmatitāmrābhyāṃ kaitavyaṃ samudaikṣata

स केशवमभिप्रेक्ष्य गुडाकेशो महायशाःअभ्यभाषत कैतव्यं प्रगृह्य विपुलं भुजम्

sa keśavamabhiprekṣya guḍākeśo mahāyaśāḥabhyabhāṣata kaitavyaṃ pragṛhya vipulaṃ bhujam

स्ववीर्यं यः समाश्रित्य समाह्वयति वै परान्अभीतः पूरयञ्शक्तिं स वै पुरुष उच्यते

svavīryaṃ yaḥ samāśritya samāhvayati vai parānabhītaḥ pūrayañśaktiṃ sa vai puruṣa ucyate

परवीर्यं समाश्रित्य यः समाह्वयते परान्क्षत्रबन्धुरशक्तत्वाल्लोके स पुरुषाधमः

paravīryaṃ samāśritya yaḥ samāhvayate parānkṣatrabandhuraśaktatvālloke sa puruṣādhamaḥ

स त्वं परेषां वीर्येण मन्यसे वीर्यमात्मनःस्वयं कापुरुषो मूढः परांश्च क्षेप्तुमिच्छसि

sa tvaṃ pareṣāṃ vīryeṇa manyase vīryamātmanaḥsvayaṃ kāpuruṣo mūḍhaḥ parāṃśca kṣeptumicchasi

यस्त्वं वृद्धं सर्वराज्ञां हितबुद्धिं जितेन्द्रियम्मरणाय महाबुद्धिं दीक्षयित्वा विकत्थसे

yastvaṃ vṛddhaṃ sarvarājñāṃ hitabuddhiṃ jitendriyammaraṇāya mahābuddhiṃ dīkṣayitvā vikatthase

भावस्ते विदितोऽस्माभिर्दुर्बुद्धे कुलपांसनन हनिष्यन्ति गाङ्गेयं पाण्डवा घृणयेति च

bhāvaste vidito'smābhirdurbuddhe kulapāṃsanana haniṣyanti gāṅgeyaṃ pāṇḍavā ghṛṇayeti ca

यस्य वीर्यं समाश्रित्य धार्तराष्ट्र विकत्थसेहन्तास्मि प्रथमं भीष्मं मिषतां सर्वधन्विनाम्

yasya vīryaṃ samāśritya dhārtarāṣṭra vikatthasehantāsmi prathamaṃ bhīṣmaṃ miṣatāṃ sarvadhanvinām

कैतव्य गत्वा भरतान्समेत्य; सुयोधनं धार्तराष्ट्रं ब्रवीहितथेत्याह अर्जुनः सव्यसाची; निशाव्यपाये भविता विमर्दः

kaitavya gatvā bharatānsametya; suyodhanaṃ dhārtarāṣṭraṃ bravīhitathetyāha arjunaḥ savyasācī; niśāvyapāye bhavitā vimardaḥ

यद्वोऽब्रवीद्वाक्यमदीनसत्त्वो; मध्ये कुरूणां हर्षयन्सत्यसंधःअहं हन्ता पाण्डवानामनीकं; शाल्वेयकांश्चेति ममैष भारः

yadvo'bravīdvākyamadīnasattvo; madhye kurūṇāṃ harṣayansatyasaṃdhaḥahaṃ hantā pāṇḍavānāmanīkaṃ; śālveyakāṃśceti mamaiṣa bhāraḥ

हन्यामहं द्रोणमृते हि लोकं; न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यःततो हि ते लब्धतमं च राज्यं; क्षयं गताः पाण्डवाश्चेति भावः

hanyāmahaṃ droṇamṛte hi lokaṃ; na te bhayaṃ vidyate pāṇḍavebhyaḥtato hi te labdhatamaṃ ca rājyaṃ; kṣayaṃ gatāḥ pāṇḍavāśceti bhāvaḥ

स दर्पपूर्णो न समीक्षसे त्व;मनर्थमात्मन्यपि वर्तमानम्तस्मादहं ते प्रथमं समूहे; हन्ता समक्षं कुरुवृद्धमेव

sa darpapūrṇo na samīkṣase tva;manarthamātmanyapi vartamānamtasmādahaṃ te prathamaṃ samūhe; hantā samakṣaṃ kuruvṛddhameva

सूर्योदये युक्तसेनः प्रतीक्ष्य; ध्वजी रथी रक्ष च सत्यसंधम्अहं हि वः पश्यतां द्वीपमेनं; रथाद्भीष्मं पातयितास्मि बाणैः

sūryodaye yuktasenaḥ pratīkṣya; dhvajī rathī rakṣa ca satyasaṃdhamahaṃ hi vaḥ paśyatāṃ dvīpamenaṃ; rathādbhīṣmaṃ pātayitāsmi bāṇaiḥ

श्वोभूते कत्थनावाक्यं विज्ञास्यति सुयोधनःअर्दितं शरजालेन मया दृष्ट्वा पितामहम्

śvobhūte katthanāvākyaṃ vijñāsyati suyodhanaḥarditaṃ śarajālena mayā dṛṣṭvā pitāmaham

यदुक्तश्च सभामध्ये पुरुषो ह्रस्वदर्शनःक्रुद्धेन भीमसेनेन भ्राता दुःशासनस्तव

yaduktaśca sabhāmadhye puruṣo hrasvadarśanaḥkruddhena bhīmasenena bhrātā duḥśāsanastava

अधर्मज्ञो नित्यवैरी पापबुद्धिर्नृशंसकृत्सत्यां प्रतिज्ञां नचिराद्रक्ष्यसे तां सुयोधन

adharmajño nityavairī pāpabuddhirnṛśaṃsakṛtsatyāṃ pratijñāṃ nacirādrakṣyase tāṃ suyodhana

अभिमानस्य दर्पस्य क्रोधपारुष्ययोस्तथानैष्ठुर्यस्यावलेपस्य आत्मसंभावनस्य च

abhimānasya darpasya krodhapāruṣyayostathānaiṣṭhuryasyāvalepasya ātmasaṃbhāvanasya ca

नृशंसतायास्तैक्ष्ण्यस्य धर्मविद्वेषणस्य चअधर्मस्यातिवादस्य वृद्धातिक्रमणस्य च

nṛśaṃsatāyāstaikṣṇyasya dharmavidveṣaṇasya caadharmasyātivādasya vṛddhātikramaṇasya ca

दर्शनस्य च वक्रस्य कृत्स्नस्यापनयस्य चद्रक्ष्यसि त्वं फलं तीव्रमचिरेण सुयोधन

darśanasya ca vakrasya kṛtsnasyāpanayasya cadrakṣyasi tvaṃ phalaṃ tīvramacireṇa suyodhana

वासुदेवद्वितीये हि मयि क्रुद्धे नराधिपआशा ते जीविते मूढ राज्ये वा केन हेतुना

vāsudevadvitīye hi mayi kruddhe narādhipaāśā te jīvite mūḍha rājye vā kena hetunā

शान्ते भीष्मे तथा द्रोणे सूतपुत्रे च पातितेनिराशो जीविते राज्ये पुत्रेषु च भविष्यसि

śānte bhīṣme tathā droṇe sūtaputre ca pātitenirāśo jīvite rājye putreṣu ca bhaviṣyasi

भ्रातॄणां निधनं दृष्ट्वा पुत्राणां च सुयोधनभीमसेनेन निहतो दुष्कृतानि स्मरिष्यसि

bhrātṝṇāṃ nidhanaṃ dṛṣṭvā putrāṇāṃ ca suyodhanabhīmasenena nihato duṣkṛtāni smariṣyasi

न द्वितीयां प्रतिज्ञां हि प्रतिज्ञास्यति केशवःसत्यं ब्रवीम्यहं ह्येतत्सर्वं सत्यं भविष्यति

na dvitīyāṃ pratijñāṃ hi pratijñāsyati keśavaḥsatyaṃ bravīmyahaṃ hyetatsarvaṃ satyaṃ bhaviṣyati

इत्युक्तः कैतवो राजंस्तद्वाक्यमुपधार्य चअनुज्ञातो निववृते पुनरेव यथागतम्

ityuktaḥ kaitavo rājaṃstadvākyamupadhārya caanujñāto nivavṛte punareva yathāgatam

उपावृत्य तु पाण्डुभ्यः कैतव्यो धृतराष्ट्रजम्गत्वा यथोक्तं तत्सर्वमुवाच कुरुसंसदि

upāvṛtya tu pāṇḍubhyaḥ kaitavyo dhṛtarāṣṭrajamgatvā yathoktaṃ tatsarvamuvāca kurusaṃsadi

केशवार्जुनयोर्वाक्यं निशम्य भरतर्षभःदुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चाभ्यभाषत

keśavārjunayorvākyaṃ niśamya bharatarṣabhaḥduḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca śakuniṃ cābhyabhāṣata

आज्ञापयत राज्ञश्च बलं मित्रबलं तथायथा प्रागुदयात्सर्वा युक्ता तिष्ठत्यनीकिनी

ājñāpayata rājñaśca balaṃ mitrabalaṃ tathāyathā prāgudayātsarvā yuktā tiṣṭhatyanīkinī

ततः कर्णसमादिष्टा दूताः प्रत्वरिता रथैःउष्ट्रवामीभिरप्यन्ये सदश्वैश्च महाजवैः

tataḥ karṇasamādiṣṭā dūtāḥ pratvaritā rathaiḥuṣṭravāmībhirapyanye sadaśvaiśca mahājavaiḥ

तूर्णं परिययुः सेनां कृत्स्नां कर्णस्य शासनात्आज्ञापयन्तो राज्ञस्तान्योगः प्रागुदयादिति

tūrṇaṃ pariyayuḥ senāṃ kṛtsnāṃ karṇasya śāsanātājñāpayanto rājñastānyogaḥ prāgudayāditi