Mahabharata · 21 verses
Read this chapter as a bookधृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca
वर्षाणां चैव नामानि पर्वतानां च संजयआचक्ष्व मे यथातत्त्वं ये च पर्वतवासिनः
varṣāṇāṃ caiva nāmāni parvatānāṃ ca saṃjayaācakṣva me yathātattvaṃ ye ca parvatavāsinaḥ
संजय उवाच · saṃjaya uvāca
दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्यैवोत्तरेण तुवर्षं रमणकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः
dakṣiṇena tu śvetasya nīlasyaivottareṇa tuvarṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante tatra mānavāḥ
शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे सुप्रियदर्शनाःरतिप्रधानाश्च तथा जायन्ते तत्र मानवाः
śuklābhijanasaṃpannāḥ sarve supriyadarśanāḥratipradhānāśca tathā jāyante tatra mānavāḥ
दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च चजीवन्ति ते महाराज नित्यं मुदितमानसाः
daśa varṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca cajīvanti te mahārāja nityaṃ muditamānasāḥ
दक्षिणे शृङ्गिणश्चैव श्वेतस्याथोत्तरेण चवर्षं हैरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी
dakṣiṇe śṛṅgiṇaścaiva śvetasyāthottareṇa cavarṣaṃ hairaṇvataṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī
यक्षानुगा महाराज धनिनः प्रियदर्शनाःमहाबलास्तत्र सदा राजन्मुदितमानसाः
yakṣānugā mahārāja dhaninaḥ priyadarśanāḥmahābalāstatra sadā rājanmuditamānasāḥ
एकादश सहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिपआयुष्प्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च
ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te janādhipaāyuṣpramāṇaṃ jīvanti śatāni daśa pañca ca
शृङ्गाणि वै शृङ्गवतस्त्रीण्येव मनुजाधिपएकं मणिमयं तत्र तथैकं रौक्ममद्भुतम्
śṛṅgāṇi vai śṛṅgavatastrīṇyeva manujādhipaekaṃ maṇimayaṃ tatra tathaikaṃ raukmamadbhutam
सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम्तत्र स्वयंप्रभा देवी नित्यं वसति शाण्डिली
sarvaratnamayaṃ caikaṃ bhavanairupaśobhitamtatra svayaṃprabhā devī nityaṃ vasati śāṇḍilī
उत्तरेण तु शृङ्गस्य समुद्रान्ते जनाधिपवर्षमैरावतं नाम तस्माच्छृङ्गवतः परम्
uttareṇa tu śṛṅgasya samudrānte janādhipavarṣamairāvataṃ nāma tasmācchṛṅgavataḥ param
न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाःचन्द्रमाश्च सनक्षत्रो ज्योतिर्भूत इवावृतः
na tatra sūryastapati na te jīryanti mānavāḥcandramāśca sanakṣatro jyotirbhūta ivāvṛtaḥ
पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्रनिभेक्षणाःपद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः
padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapatranibhekṣaṇāḥpadmapatrasugandhāśca jāyante tatra mānavāḥ
अनिष्पन्दाः सुगन्धाश्च निराहारा जितेन्द्रियाःदेवलोकच्युताः सर्वे तथा विरजसो नृप
aniṣpandāḥ sugandhāśca nirāhārā jitendriyāḥdevalokacyutāḥ sarve tathā virajaso nṛpa
त्रयोदश सहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिपआयुष्प्रमाणं जीवन्ति नरा भरतसत्तम
trayodaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te janādhipaāyuṣpramāṇaṃ jīvanti narā bharatasattama
क्षीरोदस्य समुद्रस्य तथैवोत्तरतः प्रभुःहरिर्वसति वैकुण्ठः शकटे कनकात्मके
kṣīrodasya samudrasya tathaivottarataḥ prabhuḥharirvasati vaikuṇṭhaḥ śakaṭe kanakātmake
अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोजवम्अग्निवर्णं महावेगं जाम्बूनदपरिष्कृतम्
aṣṭacakraṃ hi tadyānaṃ bhūtayuktaṃ manojavamagnivarṇaṃ mahāvegaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam
स प्रभुः सर्वभूतानां विभुश्च भरतर्षभसंक्षेपो विस्तरश्चैव कर्ता कारयिता च सः
sa prabhuḥ sarvabhūtānāṃ vibhuśca bharatarṣabhasaṃkṣepo vistaraścaiva kartā kārayitā ca saḥ
पृथिव्यापस्तथाकाशं वायुस्तेजश्च पार्थिवस यज्ञः सर्वभूतानामास्यं तस्य हुताशनः
pṛthivyāpastathākāśaṃ vāyustejaśca pārthivasa yajñaḥ sarvabhūtānāmāsyaṃ tasya hutāśanaḥ
वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca
एवमुक्तः संजयेन धृतराष्ट्रो महामनाःध्यानमन्वगमद्राजा पुत्रान्प्रति जनाधिप
evamuktaḥ saṃjayena dhṛtarāṣṭro mahāmanāḥdhyānamanvagamadrājā putrānprati janādhipa
स विचिन्त्य महाराज पुनरेवाब्रवीद्वचःअसंशयं सूतपुत्र कालः संक्षिपते जगत्सृजते च पुनः सर्वं नेह विद्यति शाश्वतम्
sa vicintya mahārāja punarevābravīdvacaḥasaṃśayaṃ sūtaputra kālaḥ saṃkṣipate jagatsṛjate ca punaḥ sarvaṃ neha vidyati śāśvatam
नरो नारायणश्चैव सर्वज्ञः सर्वभूतभृत्देवा वैकुण्ठ इत्याहुर्वेदा विष्णुरिति प्रभुम्
naro nārāyaṇaścaiva sarvajñaḥ sarvabhūtabhṛtdevā vaikuṇṭha ityāhurvedā viṣṇuriti prabhum