महाभारत, पुस्तक रूप में

भीष्म उवाच

ब्राह्मणानेव सततं भृशं संप्रतिपूजयेत्एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः ॥१॥

एते भोगैरलंकारैरन्यैश्चैव किमिच्छकैःसदा पूज्या नमस्कार्या रक्ष्याश्च पितृवन्नृपैःअतो राष्ट्रस्य शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात् ॥२॥

जायतां ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मणः शुचिःमहारथश्च राजन्य एष्टव्यः शत्रुतापनः ॥३॥

ब्राह्मणं जातिसंपन्नं धर्मज्ञं संशितव्रतम्वासयेत गृहे राजन्न तस्मात्परमस्ति वै ॥४॥

ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्तं प्रतिगृह्णन्ति देवताःपितरः सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम् ॥५॥

आदित्यश्चन्द्रमा वायुर्भूमिरापोऽम्बरं दिशःसर्वे ब्राह्मणमाविश्य सदान्नमुपभुञ्जते ॥६॥

न तस्याश्नन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुञ्जतेदेवाश्चाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मणद्विषः ॥७॥

ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितरः सदातथैव देवता राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥८॥

तथैव तेऽपि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धविःन च प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति परमां गतिम् ॥९॥

येन येनैव हविषा ब्राह्मणांस्तर्पयेन्नरःतेन तेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा ॥१०॥

ब्राह्मणादेव तद्भूतं प्रभवन्ति यतः प्रजाःयतश्चायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति ॥११॥

वेदैष मार्गं स्वर्गस्य तथैव नरकस्य चआगतानागते चोभे ब्राह्मणो द्विपदां वरःब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वधर्मं वेद मेधया ॥१२॥

ये चैनमनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम्न ते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम् ॥१३॥

ये ब्राह्मणमुखात्प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वै वचःकृतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम् ॥१४॥

क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन चब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च बलानि च ॥१५॥

भृगवोऽजयंस्तालजङ्घान्नीपानङ्गिरसोऽजयन्भरद्वाजो वैतहव्यानैलांश्च भरतर्षभ ॥१६॥

चित्रायुधांश्चाप्यजयन्नेते कृष्णाजिनध्वजाःप्रक्षिप्याथ च कुम्भान्वै पारगामिनमारभेत् ॥१७॥

यत्किंचित्कथ्यते लोके श्रूयते पश्यतेऽपि वासर्वं तद्ब्राह्मणेष्वेव गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥१८॥

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्संवादं वासुदेवस्य पृथ्व्याश्च भरतर्षभ ॥१९॥

वासुदेव उवाच

मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वा संशयं शुभेकेन स्वित्कर्मणा पापं व्यपोहति नरो गृही ॥२०॥

पृथिव्युवाचब्राह्मणानेव सेवेत पवित्रं ह्येतदुत्तमम्ब्राह्मणान्सेवमानस्य रजः सर्वं प्रणश्यति ॥२१॥

अतो भूतिरतः कीर्तिरतो बुद्धिः प्रजायतेअपरेषां परेषां च परेभ्यश्चैव ये परे ॥२२॥

ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुषः स प्रवर्धतेअथ यो ब्राह्मणाक्रुष्टः पराभवति सोऽचिरात् ॥२३॥

यथा महार्णवे क्षिप्त आमलोष्टो विनश्यतितथा दुश्चरितं कर्म पराभावाय कल्पते ॥२४॥

पश्य चन्द्रे कृतं लक्ष्म समुद्रे लवणोदकम्तथा भगसहस्रेण महेन्द्रं परिचिह्नितम् ॥२५॥

तेषामेव प्रभावेन सहस्रनयनो ह्यसौशतक्रतुः समभवत्पश्य माधव यादृशम् ॥२६॥

इच्छन्भूतिं च कीर्तिं च लोकांश्च मधुसूदनब्राह्मणानुमते तिष्ठेत्पुरुषः शुचिरात्मवान् ॥२७॥

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा मेदिन्या मधुसूदनःसाधु साध्वित्यथेत्युक्त्वा मेदिनीं प्रत्यपूजयत् ॥२८॥

एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान्सततं पूजयेथास्त्वं ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥२९॥