Mahabharata, opened as a book

मार्कण्डेय उवाच

एवमुक्तस्तु विप्रेण धर्मव्याधो युधिष्ठिरप्रत्युवाच यथा विप्रं तच्छृणुष्व नराधिप ॥१॥

व्याध उवाच

विज्ञानार्थं मनुष्याणां मनः पूर्वं प्रवर्ततेतत्प्राप्य कामं भजते क्रोधं च द्विजसत्तम ॥२॥

ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते महत्इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च निषेवते ॥३॥

ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम्ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥४॥

तस्य लोभाभिभूतस्य रागद्वेषहतस्य चन धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च ॥५॥

व्याजेन चरते धर्ममर्थं व्याजेन रोचतेव्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु द्विजसत्तमतत्रैव रमते बुद्धिस्ततः पापं चिकीर्षति ॥६॥

सुहृद्भिर्वार्यमाणश्च पण्डितैश्च द्विजोत्तमउत्तरं श्रुतिसंबद्धं ब्रवीति श्रुतियोजितम् ॥७॥

अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्धते रागदोषतःपापं चिन्तयते चापि ब्रवीति च करोति च ॥८॥

तस्याधर्मप्रवृत्तस्य गुणा नश्यन्ति साधवःएकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ॥९॥

स तेनासुखमाप्नोति परत्र च विहन्यतेपापात्मा भवति ह्येवं धर्मलाभं तु मे शृणु ॥१०॥

यस्त्वेतान्प्रज्ञया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यतिकुशलः सुखदुःखेषु साधूंश्चाप्युपसेवतेतस्य साधुसमारम्भाद्बुद्धिर्धर्मेषु जायते ॥११॥

ब्राह्मण उवाच

ब्रवीषि सूनृतं धर्मं यस्य वक्ता न विद्यतेदिव्यप्रभावः सुमहानृषिरेव मतोऽसि मे ॥१२॥

व्याध उवाच

ब्राह्मणा वै महाभागाः पितरोऽग्रभुजः सदातेषां सर्वात्मना कार्यं प्रियं लोके मनीषिणा ॥१३॥

यत्तेषां च प्रियं तत्ते वक्ष्यामि द्विजसत्तमनमस्कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो ब्राह्मीं विद्यां निबोध मे ॥१४॥

इदं विश्वं जगत्सर्वमजय्यं चापि सर्वशःमहाभूतात्मकं ब्रह्मन्नातः परतरं भवेत् ॥१५॥

महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा च भूःशब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः ॥१६॥

तेषामपि गुणाः सर्वे गुणवृत्तिः परस्परम्पूर्वपूर्वगुणाः सर्वे क्रमशो गुणिषु त्रिषु ॥१७॥

षष्ठस्तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयतेसप्तमी तु भवेद्बुद्धिरहंकारस्ततः परम् ॥१८॥

इन्द्रियाणि च पञ्चैव रजः सत्त्वं तमस्तथाइत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥१९॥

सर्वैरिहेन्द्रियार्थैस्तु व्यक्ताव्यक्तैः सुसंवृतःचतुर्विंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गुणःएतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयो श्रोतुमिच्छसि ॥२०॥