Mandala.Sukta 10.88

आंगिरसो मूर्धन्वान् , वामदेव्यो वा। सूर्य-वैश्वानरोऽग्निः। त्रिष्टुप्। · āṃgiraso mūrdhanvān , vāmadevyo vā | sūrya-vaiśvānaro'gniḥ | triṣṭup |

ह॒विष्पान्त॑म॒जरं॑ स्व॒र्विदि॑ दिवि॒स्पृश्याहु॑तं॒ जुष्ट॑म॒ग्नौ ।तस्य॒ भर्म॑णे॒ भुव॑नाय दे॒वा धर्म॑णे॒ कं स्व॒धया॑ पप्रथन्त॥

haviṣpāntamajaraṃ svarvidi divispṛśyāhutaṃ juṣṭamagnau |tasya bharmaṇe bhuvanāya devā dharmaṇe kaṃ svadhayā paprathanta ||

गी॒र्णं भुव॑नं॒ तम॒साप॑गूळ्हमा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ ।तस्य॑ दे॒वाः पृ॑थि॒वी द्यौरु॒तापोऽर॑णय॒न्नोष॑धीः स॒ख्ये अ॑स्य॥

gīrṇaṃ bhuvanaṃ tamasāpagūḷhamāviḥ svarabhavajjāte agnau |tasya devāḥ pṛthivī dyaurutāpo'raṇayannoṣadhīḥ sakhye asya ||

दे॒वेभि॒र्न्वि॑षि॒तो य॒ज्ञिये॑भिर॒ग्निं स्तो॑षाण्य॒जरं॑ बृ॒हन्त॑म् ।यो भा॒नुना॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामा॑त॒तान॒ रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम्॥

devebhirnviṣito yajñiyebhiragniṃ stoṣāṇyajaraṃ bṛhantam |yo bhānunā pṛthivīṃ dyāmutemāmātatāna rodasī antarikṣam ||

यो होतासी॑त्प्रथ॒मो दे॒वजु॑ष्टो॒ यं स॒माञ्ज॒न्नाज्ये॑ना वृणा॒नाः ।स प॑त॒त्री॑त्व॒रं स्था जग॒द्यच्छ्वा॒त्रम॒ग्निर॑कृणोज्जा॒तवे॑दाः॥

yo hotāsītprathamo devajuṣṭo yaṃ samāñjannājyenā vṛṇānāḥ |sa patatrītvaraṃ sthā jagadyacchvātramagnirakṛṇojjātavedāḥ ||

यज्जा॑तवेदो॒ भुव॑नस्य मू॒र्धन्नति॑ष्ठो अग्ने स॒ह रो॑च॒नेन॑ ।तं त्वा॑हेम म॒तिभि॑र्गी॒र्भिरु॒क्थैः स य॒ज्ञियो॑ अभवो रोदसि॒प्राः॥

yajjātavedo bhuvanasya mūrdhannatiṣṭho agne saha rocanena |taṃ tvāhema matibhirgīrbhirukthaiḥ sa yajñiyo abhavo rodasiprāḥ ||

मू॒र्धा भु॒वो भ॑वति॒ नक्त॑म॒ग्निस्तत॒: सूर्यो॑ जायते प्रा॒तरु॒द्यन् ।मा॒यामू॒ तु य॒ज्ञिया॑नामे॒तामपो॒ यत्तूर्णि॒श्चर॑ति प्रजा॒नन्॥

mūrdhā bhuvo bhavati naktamagnistata: sūryo jāyate prātarudyan |māyāmū tu yajñiyānāmetāmapo yattūrṇiścarati prajānan ||

दृ॒शेन्यो॒ यो म॑हि॒ना समि॒द्धोऽरो॑चत दि॒वियो॑निर्वि॒भावा॑ ।तस्मि॑न्न॒ग्नौ सू॑क्तवा॒केन॑ दे॒वा ह॒विर्विश्व॒ आजु॑हवुस्तनू॒पाः॥

dṛśenyo yo mahinā samiddho'rocata diviyonirvibhāvā |tasminnagnau sūktavākena devā havirviśva ājuhavustanūpāḥ ||

सू॒क्त॒वा॒कं प्र॑थ॒ममादिद॒ग्निमादिद्ध॒विर॑जनयन्त दे॒वाः ।स ए॑षां य॒ज्ञो अ॑भवत्तनू॒पास्तं द्यौर्वे॑द॒ तं पृ॑थि॒वी तमाप॑:॥

sūktavākaṃ prathamamādidagnimādiddhavirajanayanta devāḥ |sa eṣāṃ yajño abhavattanūpāstaṃ dyaurveda taṃ pṛthivī tamāpa: ||

यं दे॒वासोऽज॑नयन्ता॒ग्निं यस्मि॒न्नाजु॑हवु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।सो अ॒र्चिषा॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामृ॑जू॒यमा॑नो अतपन्महि॒त्वा॥

yaṃ devāso'janayantāgniṃ yasminnājuhavurbhuvanāni viśvā |so arciṣā pṛthivīṃ dyāmutemāmṛjūyamāno atapanmahitvā ||

स्तोमे॑न॒ हि दि॒वि दे॒वासो॑ अ॒ग्निमजी॑जन॒ञ्छक्ति॑भी रोदसि॒प्राम् ।तमू॑ अकृण्वन्त्रे॒धा भु॒वे कं स ओष॑धीः पचति वि॒श्वरू॑पाः॥

stomena hi divi devāso agnimajījanañchaktibhī rodasiprām |tamū akṛṇvantredhā bhuve kaṃ sa oṣadhīḥ pacati viśvarūpāḥ ||

य॒देदे॑न॒मद॑धुर्य॒ज्ञिया॑सो दि॒वि दे॒वाः सूर्य॑मादिते॒यम् ।य॒दा च॑रि॒ष्णू मि॑थु॒नावभू॑ता॒मादित्प्राप॑श्य॒न्भुव॑नानि॒ विश्वा॑॥

yadedenamadadhuryajñiyāso divi devāḥ sūryamāditeyam |yadā cariṣṇū mithunāvabhūtāmāditprāpaśyanbhuvanāni viśvā ||

विश्व॑स्मा अ॒ग्निं भुव॑नाय दे॒वा वै॑श्वान॒रं के॒तुमह्ना॑मकृण्वन् ।आ यस्त॒तानो॒षसो॑ विभा॒तीरपो॑ ऊर्णोति॒ तमो॑ अ॒र्चिषा॒ यन्॥

viśvasmā agniṃ bhuvanāya devā vaiśvānaraṃ ketumahnāmakṛṇvan |ā yastatānoṣaso vibhātīrapo ūrṇoti tamo arciṣā yan ||

वै॒श्वा॒न॒रं क॒वयो॑ य॒ज्ञिया॑सो॒ऽग्निं दे॒वा अ॑जनयन्नजु॒र्यम् ।नक्ष॑त्रं प्र॒त्नममि॑नच्चरि॒ष्णु य॒क्षस्याध्य॑क्षं तवि॒षं बृ॒हन्त॑म्॥

vaiśvānaraṃ kavayo yajñiyāso'gniṃ devā ajanayannajuryam |nakṣatraṃ pratnamaminaccariṣṇu yakṣasyādhyakṣaṃ taviṣaṃ bṛhantam ||

वै॒श्वा॒न॒रं वि॒श्वहा॑ दीदि॒वांसं॒ मन्त्रै॑र॒ग्निं क॒विमच्छा॑ वदामः ।यो म॑हि॒म्ना प॑रिब॒भूवो॒र्वी उ॒तावस्ता॑दु॒त दे॒वः प॒रस्ता॑त्॥

vaiśvānaraṃ viśvahā dīdivāṃsaṃ mantrairagniṃ kavimacchā vadāmaḥ |yo mahimnā paribabhūvorvī utāvastāduta devaḥ parastāt ||

द्वे स्रु॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् ।ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च॥

dve srutī aśṛṇavaṃ pitṝṇāmahaṃ devānāmuta martyānām |tābhyāmidaṃ viśvamejatsameti yadantarā pitaraṃ mātaraṃ ca ||

द्वे स॑मी॒ची बि॑भृत॒श्चर॑न्तं शीर्ष॒तो जा॒तं मन॑सा॒ विमृ॑ष्टम् ।स प्र॒त्यङ्विश्वा॒ भुव॑नानि तस्था॒वप्र॑युच्छन्त॒रणि॒र्भ्राज॑मानः॥

dve samīcī bibhṛtaścarantaṃ śīrṣato jātaṃ manasā vimṛṣṭam |sa pratyaṅviśvā bhuvanāni tasthāvaprayucchantaraṇirbhrājamānaḥ ||

यत्रा॒ वदे॑ते॒ अव॑र॒: पर॑श्च यज्ञ॒न्यो॑: कत॒रो नौ॒ वि वे॑द ।आ शे॑कु॒रित्स॑ध॒मादं॒ सखा॑यो॒ नक्ष॑न्त य॒ज्ञं क इ॒दं वि वो॑चत्॥

yatrā vadete avara: paraśca yajñanyo: kataro nau vi veda |ā śekuritsadhamādaṃ sakhāyo nakṣanta yajñaṃ ka idaṃ vi vocat ||

कत्य॒ग्नय॒: कति॒ सूर्या॑स॒: कत्यु॒षास॒: कत्यु॑ स्वि॒दाप॑: ।नोप॒स्पिजं॑ वः पितरो वदामि पृ॒च्छामि॑ वः कवयो वि॒द्मने॒ कम्॥

katyagnaya: kati sūryāsa: katyuṣāsa: katyu svidāpa: |nopaspijaṃ vaḥ pitaro vadāmi pṛcchāmi vaḥ kavayo vidmane kam ||

या॒व॒न्मा॒त्रमु॒षसो॒ न प्रती॑कं सुप॒र्ण्यो॒३ वस॑ते मातरिश्वः ।ताव॑द्दधा॒त्युप॑ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा॑ह्म॒णो होतु॒रव॑रो नि॒षीद॑न्॥

yāvanmātramuṣaso na pratīkaṃ suparṇyo3 vasate mātariśvaḥ |tāvaddadhātyupa yajñamāyanbrāhmaṇo hoturavaro niṣīdan ||