Mandala.Sukta 10.97

आथर्वणो भिषग्। ओषधयः। अनुष्टुप्। · ātharvaṇo bhiṣag | oṣadhayaḥ | anuṣṭup |

या ओष॑धी॒: पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा ।मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हं श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑॥

yā oṣadhī: pūrvā jātā devebhyastriyugaṃ purā |manai nu babhrūṇāmahaṃ śataṃ dhāmāni sapta ca ||

श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: ।अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त॥

śataṃ vo amba dhāmāni sahasramuta vo ruha: |adhā śatakratvo yūyamimaṃ me agadaṃ kṛta ||

ओष॑धी॒: प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः ।अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुध॑: पारयि॒ष्ण्व॑:॥

oṣadhī: prati modadhvaṃ puṣpavatīḥ prasūvarīḥ |aśvā iva sajitvarīrvīrudha: pārayiṣṇva: ||

ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे ।स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष॥

oṣadhīriti mātarastadvo devīrupa bruve |saneyamaśvaṃ gāṃ vāsa ātmānaṃ tava pūruṣa ||

अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता ।गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम्॥

aśvatthe vo niṣadanaṃ parṇe vo vasatiṣkṛtā |gobhāja itkilāsatha yatsanavatha pūruṣam ||

यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव ।विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः॥

yatrauṣadhīḥ samagmata rājāna: samitāviva |vipra: sa ucyate bhiṣagrakṣohāmīvacātanaḥ ||

अ॒श्वा॒व॒तीं सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् ।आवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये॥

aśvāvatīṃ somāvatīmūrjayantīmudojasam |āvitsi sarvā oṣadhīrasmā ariṣṭatātaye ||

उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते ।धनं॑ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष॥

ucchuṣmā oṣadhīnāṃ gāvo goṣṭhādiverate |dhanaṃ saniṣyantīnāmātmānaṃ tava pūruṣa ||

इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताऽथो॑ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः ।सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑: स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ॥

iṣkṛtirnāma vo mātā'tho yūyaṃ stha niṣkṛtīḥ |sīrāḥ patatriṇī: sthana yadāmayati niṣkṛtha ||

अति॒ विश्वा॑: परि॒ष्ठा स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः ।ओष॑धी॒: प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॒३ रप॑:॥

ati viśvā: pariṣṭhā stena iva vrajamakramuḥ |oṣadhī: prācucyavuryatkiṃ ca tanvo3 rapa: ||

यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे ।आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा॥

yadimā vājayannahamoṣadhīrhasta ādadhe |ātmā yakṣmasya naśyati purā jīvagṛbho yathā ||

यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः ।ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व॥

yasyauṣadhīḥ prasarpathāṅgamaṅgaṃ paruṣparuḥ |tato yakṣmaṃ vi bādhadhva ugro madhyamaśīriva ||

सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ ।सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या॥

sākaṃ yakṣma pra pata cāṣeṇa kikidīvinā |sākaṃ vātasya dhrājyā sākaṃ naśya nihākayā ||

अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत ।ताः सर्वा॑: संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वच॑:॥

anyā vo anyāmavatvanyānyasyā upāvata |tāḥ sarvā: saṃvidānā idaṃ me prāvatā vaca: ||

याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणी॑: ।बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः॥

yāḥ phalinīryā aphalā apuṣpā yāśca puṣpiṇī: |bṛhaspatiprasūtāstā no muñcantvaṃhasaḥ ||

मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्या॒३दथो॑ वरु॒ण्या॑दु॒त ।अथो॑ य॒मस्य॒ पड्बी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात्॥

muñcantu mā śapathyā3datho varuṇyāduta |atho yamasya paḍbīśātsarvasmāddevakilbiṣāt ||

अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ ।यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः॥

avapatantīravadandiva oṣadhayaspari |yaṃ jīvamaśnavāmahai na sa riṣyāti pūruṣaḥ ||

या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः ।तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शं हृ॒दे॥

yā oṣadhī: somarājñīrbahvīḥ śatavicakṣaṇāḥ |tāsāṃ tvamasyuttamāraṃ kāmāya śaṃ hṛde ||

या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ ।बृह॒स्पति॑प्रसूता अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म्॥

yā oṣadhī: somarājñīrviṣṭhitāḥ pṛthivīmanu |bṛhaspatiprasūtā asyai saṃ datta vīryam ||

मा वो॑ रिषत्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः ।द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम्॥

mā vo riṣatkhanitā yasmai cāhaṃ khanāmi vaḥ |dvipaccatuṣpadasmākaṃ sarvamastvanāturam ||

याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः ।सर्वा॑: सं॒गत्य॑ वीरुधो॒ऽस्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म्॥

yāścedamupaśṛṇvanti yāśca dūraṃ parāgatāḥ |sarvā: saṃgatya vīrudho'syai saṃ datta vīryam ||

ओष॑धय॒: सं व॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ ।यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा॑जन्पारयामसि॥

oṣadhaya: saṃ vadante somena saha rājñā |yasmai kṛṇoti brāhmaṇastaṃ rājanpārayāmasi ||

त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः ।उप॑स्तिरस्तु॒ सो॒३ऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति॥

tvamuttamāsyoṣadhe tava vṛkṣā upastayaḥ |upastirastu so3'smākaṃ yo asmām̐ abhidāsati ||