Loading
वाल्मीकि रामायण · 24 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंतां कथामिलसम्बद्धां रामेण समुदीरिताम् ।लक्ष्मणो भरतश्चैव श्रुत्वा परमविस्मितौ॥
tāṃ kathāmilasambaddhāṃ rāmeṇa samudīritām |lakṣmaṇo bharataścaiva śrutvā paramavismitau ||
तौ रामं प्राञ्जली भूत्वा तस्य राज्ञो महात्मनः ।विस्तरं तस्य भावस्य तदा पप्रच्छतुः पुनः॥
tau rāmaṃ prāñjalī bhūtvā tasya rājño mahātmanaḥ |vistaraṃ tasya bhāvasya tadā papracchatuḥ punaḥ ||
कथं स राजा स्त्रीभूतो वर्तयामास दुर्गतिः ।पुरुषः स यदा भूतः कां वृत्तिं वर्तयत्यसौ॥
kathaṃ sa rājā strībhūto vartayāmāsa durgatiḥ |puruṣaḥ sa yadā bhūtaḥ kāṃ vṛttiṃ vartayatyasau ||
तयोस्तद्भाषितं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् ।कथयामास काकुत्स्थस्तस्य राज्ञो यथागतम्॥
tayostadbhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam |kathayāmāsa kākutsthastasya rājño yathāgatam ||
तमेव प्रथमं मासं स्त्रीभूता लोकसुन्दरी ।ताभिः परिवृता स्त्रीभिर्ये च पूर्वपदानुगाः॥
tameva prathamaṃ māsaṃ strībhūtā lokasundarī |tābhiḥ parivṛtā strībhirye ca pūrvapadānugāḥ ||
तत्काननं विगाह्वाशु विजह्रे लोकसुन्दरी ।द्रुमगुल्मलताकीर्णं पद्भ्यां पद्मदलेक्षणा॥
tatkānanaṃ vigāhvāśu vijahre lokasundarī |drumagulmalatākīrṇaṃ padbhyāṃ padmadalekṣaṇā ||
वाहनानि च सर्वाणि सा त्यक्त्वा वै समन्ततः ।पर्वताभोगविवरे तस्मिन्रेमे इला तदा॥
vāhanāni ca sarvāṇi sā tyaktvā vai samantataḥ |parvatābhogavivare tasminreme ilā tadā ||
अथ तस्मिन्वनोद्देशे पर्वतस्याविदूरतः ।सरः सुरुचिरप्रख्यं नानापक्षिगणैर्युतम्॥
atha tasminvanoddeśe parvatasyāvidūrataḥ |saraḥ suruciraprakhyaṃ nānāpakṣigaṇairyutam ||
ददर्श सा त्विला तस्मिन्बुधं सोमसुतं तदा ।ज्वलन्तं स्वेन वपुषा पूर्णसोममिवोदितम्॥
dadarśa sā tvilā tasminbudhaṃ somasutaṃ tadā |jvalantaṃ svena vapuṣā pūrṇasomamivoditam ||
तपन्तं च तपस्तीव्रमम्भोमध्ये दुरासदम् ।यशस्करं कामकरं कारुण्ये पर्यवस्थितम्॥
tapantaṃ ca tapastīvramambhomadhye durāsadam |yaśaskaraṃ kāmakaraṃ kāruṇye paryavasthitam ||
सा तं जलाशयं सर्वं क्षोभयामास विस्मिता ।सहगैः पूर्वपुरुषैः स्त्रीभूतै रघुनन्दन॥
sā taṃ jalāśayaṃ sarvaṃ kṣobhayāmāsa vismitā |sahagaiḥ pūrvapuruṣaiḥ strībhūtai raghunandana ||
बुधस्तु तां समीक्ष्यैव कामबाणवशं गतः ।नोपलेभे तदा ऽ ऽत्मानं सञ्चचाल तदा ऽ ऽम्भसि॥
budhastu tāṃ samīkṣyaiva kāmabāṇavaśaṃ gataḥ |nopalebhe tadā ' 'tmānaṃ sañcacāla tadā ' 'mbhasi ||
इलां निरीक्षमाणस्तु त्रैलोक्याभ्यधिकां शुभाम् ।चिन्तां समभ्यतिक्रामत् का न्वियं देवताधिका॥
ilāṃ nirīkṣamāṇastu trailokyābhyadhikāṃ śubhām |cintāṃ samabhyatikrāmat kā nviyaṃ devatādhikā ||
न देवीषु न नागीषु नासुरीष्वप्सरःसु च ।दृष्टपूर्वा मया काचिद्रूपेणानेन शोभिता॥
na devīṣu na nāgīṣu nāsurīṣvapsaraḥsu ca |dṛṣṭapūrvā mayā kācidrūpeṇānena śobhitā ||
सदृशीयं मम भवेद्यदि नान्यपरिग्रहः ।इति बुद्धिं समास्थाय जलात्कूलमुपागमत्॥
sadṛśīyaṃ mama bhavedyadi nānyaparigrahaḥ |iti buddhiṃ samāsthāya jalātkūlamupāgamat ||
आश्रमं समुपागम्य ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।शब्दापयत धर्मात्मा ताश्चैनं च ववन्दिरे॥
āśramaṃ samupāgamya tatastāḥ pramadottamāḥ |śabdāpayata dharmātmā tāścainaṃ ca vavandire ||
स ताः पप्रच्छ धर्मात्मा कस्यैषा लोकसुन्दरी ।किमर्थमागता चैव सर्वमाख्यात मा चिरम्॥
sa tāḥ papraccha dharmātmā kasyaiṣā lokasundarī |kimarthamāgatā caiva sarvamākhyāta mā ciram ||
शुभं तु तस्य तद्वाक्यं मधुरं मधुराक्षरम् ।श्रुत्वा स्त्रियश्च ताः सर्वा ऊचुर्मधुरया गिरा॥
śubhaṃ tu tasya tadvākyaṃ madhuraṃ madhurākṣaram |śrutvā striyaśca tāḥ sarvā ūcurmadhurayā girā ||
अस्माकमेषा सुश्रोणी प्रभुत्वे वर्तते सदा ।अपतिः काननान्तेषु सहास्माभिश्चरत्यसौ॥
asmākameṣā suśroṇī prabhutve vartate sadā |apatiḥ kānanānteṣu sahāsmābhiścaratyasau ||
तद्वाक्यमव्यक्तपदं तासां स्त्रीणां निशम्य च ।विद्यामावर्तनीं पुण्यामावर्तयत स द्विजः॥
tadvākyamavyaktapadaṃ tāsāṃ strīṇāṃ niśamya ca |vidyāmāvartanīṃ puṇyāmāvartayata sa dvijaḥ ||
सो ऽर्थं विदित्वा सकलं तस्य राज्ञो यथागतम् ।सर्वा एव स्त्रियस्ताश्च बभाषे मुनिपुङ्गवः॥
so 'rthaṃ viditvā sakalaṃ tasya rājño yathāgatam |sarvā eva striyastāśca babhāṣe munipuṅgavaḥ ||
अत्र किम्पुरुषीर्भूत्वा शैलरोधसि वत्स्यथ ।आवासस्तु गिरावस्मिञ्छीघ्रमेव विधीयताम्॥
atra kimpuruṣīrbhūtvā śailarodhasi vatsyatha |āvāsastu girāvasmiñchīghrameva vidhīyatām ||
मूलपत्रफलैः सर्वा वर्तयिष्यथ नित्यदा ।स्त्रियः किम्पुरुषान्नाम भर्तऽन्समुपलप्स्यथ॥
mūlapatraphalaiḥ sarvā vartayiṣyatha nityadā |striyaḥ kimpuruṣānnāma bharta'nsamupalapsyatha ||
ताः श्रुत्वा सोमपुत्रस्य वाचं किम्पुरुषीकृताः ।उपासाञ्चक्रिरे शैलं वध्वस्ता बहुलास्तदा॥
tāḥ śrutvā somaputrasya vācaṃ kimpuruṣīkṛtāḥ |upāsāñcakrire śailaṃ vadhvastā bahulāstadā ||