Parva.Adhyaya 1.1

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamamdevīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayamudīrayet

लोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सूतः पौराणिको नैमिषारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे

lomaharṣaṇaputra ugraśravāḥ sūtaḥ paurāṇiko naimiṣāraṇye śaunakasya kulapaterdvādaśavārṣike satre

समासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान्विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः

samāsīnānabhyagacchadbrahmarṣīnsaṃśitavratānvinayāvanato bhūtvā kadācitsūtanandanaḥ

तमाश्रममनुप्राप्तं नैमिषारण्यवासिनःचित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

tamāśramamanuprāptaṃ naimiṣāraṇyavāsinaḥcitrāḥ śrotuṃ kathāstatra parivavrustapasvinaḥ

अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कृताञ्जलिःअपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिनन्दितः

abhivādya munīṃstāṃstu sarvāneva kṛtāñjaliḥapṛcchatsa tapovṛddhiṃ sadbhiścaivābhinanditaḥ

अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषुनिर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

atha teṣūpaviṣṭeṣu sarveṣveva tapasviṣunirdiṣṭamāsanaṃ bheje vinayāllomaharṣaṇiḥ

सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य चअथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः

sukhāsīnaṃ tatastaṃ tu viśrāntamupalakṣya caathāpṛcchadṛṣistatra kaścitprastāvayankathāḥ

कुत आगम्यते सौते क्व चायं विहृतस्त्वयाकालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम

kuta āgamyate saute kva cāyaṃ vihṛtastvayākālaḥ kamalapatrākṣa śaṃsaitatpṛcchato mama

सूत उवाच · sūta uvāca

जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्रे महात्मनःसमीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च

janamejayasya rājarṣeḥ sarpasatre mahātmanaḥsamīpe pārthivendrasya samyakpārikṣitasya ca

कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाःकथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै

kṛṣṇadvaipāyanaproktāḥ supuṇyā vividhāḥ kathāḥkathitāścāpi vidhivadyā vaiśaṃpāyanena vai

श्रुत्वाहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताःबहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च

śrutvāhaṃ tā vicitrārthā mahābhāratasaṃśritāḥbahūni saṃparikramya tīrthānyāyatanāni ca

समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम्गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरापाण्डवानां कुरूणां च सर्वेषां च महीक्षिताम्

samantapañcakaṃ nāma puṇyaṃ dvijaniṣevitamgatavānasmi taṃ deśaṃ yuddhaṃ yatrābhavatpurāpāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca sarveṣāṃ ca mahīkṣitām

दिदृक्षुरागतस्तस्मात्समीपं भवतामिहआयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभूता हि मे मताः

didṛkṣurāgatastasmātsamīpaṃ bhavatāmihaāyuṣmantaḥ sarva eva brahmabhūtā hi me matāḥ

अस्मिन्यज्ञे महाभागाः सूर्यपावकवर्चसःकृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयःभवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः

asminyajñe mahābhāgāḥ sūryapāvakavarcasaḥkṛtābhiṣekāḥ śucayaḥ kṛtajapyā hutāgnayaḥbhavanta āsate svasthā bravīmi kimahaṃ dvijāḥ

पुराणसंश्रिताः पुण्याः कथा वा धर्मसंश्रिताःइतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम्

purāṇasaṃśritāḥ puṇyāḥ kathā vā dharmasaṃśritāḥitivṛttaṃ narendrāṇāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām

ऋषय ऊचुःद्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणासुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम्

ṛṣaya ūcuḥdvaipāyanena yatproktaṃ purāṇaṃ paramarṣiṇāsurairbrahmarṣibhiścaiva śrutvā yadabhipūjitam

तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणःसूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च

tasyākhyānavariṣṭhasya vicitrapadaparvaṇaḥsūkṣmārthanyāyayuktasya vedārthairbhūṣitasya ca

भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम्संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम्

bhāratasyetihāsasya puṇyāṃ granthārthasaṃyutāmsaṃskāropagatāṃ brāhmīṃ nānāśāstropabṛṃhitām

जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान्यथावत्स ऋषिस्तुष्ट्या सत्रे द्वैपायनाज्ञया

janamejayasya yāṃ rājño vaiśaṃpāyana uktavānyathāvatsa ṛṣistuṣṭyā satre dvaipāyanājñayā

वेदैश्चतुर्भिः समितां व्यासस्याद्भुतकर्मणःसंहितां श्रोतुमिच्छामो धर्म्यां पापभयापहाम्

vedaiścaturbhiḥ samitāṃ vyāsasyādbhutakarmaṇaḥsaṃhitāṃ śrotumicchāmo dharmyāṃ pāpabhayāpahām

सूत उवाच · sūta uvāca

आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम्ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्

ādyaṃ puruṣamīśānaṃ puruhūtaṃ puruṣṭutamṛtamekākṣaraṃ brahma vyaktāvyaktaṃ sanātanam

असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम्परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम्

asacca saccaiva ca yadviśvaṃ sadasataḥ paramparāvarāṇāṃ sraṣṭāraṃ purāṇaṃ paramavyayam

मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम्नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम्

maṅgalyaṃ maṅgalaṃ viṣṇuṃ vareṇyamanaghaṃ śucimnamaskṛtya hṛṣīkeśaṃ carācaraguruṃ harim

महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोके महात्मनःप्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः

maharṣeḥ pūjitasyeha sarvaloke mahātmanaḥpravakṣyāmi mataṃ kṛtsnaṃ vyāsasyāmitatejasaḥ

आचख्युः कवयः केचित्संप्रत्याचक्षते परेआख्यास्यन्ति तथैवान्ये इतिहासमिमं भुवि

ācakhyuḥ kavayaḥ kecitsaṃpratyācakṣate pareākhyāsyanti tathaivānye itihāsamimaṃ bhuvi

इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम्विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद्द्विजातिभिः

idaṃ tu triṣu lokeṣu mahajjñānaṃ pratiṣṭhitamvistaraiśca samāsaiśca dhāryate yaddvijātibhiḥ

अलंकृतं शुभैः शब्दैः समयैर्दिव्यमानुषैःछन्दोवृत्तैश्च विविधैरन्वितं विदुषां प्रियम्

alaṃkṛtaṃ śubhaiḥ śabdaiḥ samayairdivyamānuṣaiḥchandovṛttaiśca vividhairanvitaṃ viduṣāṃ priyam

निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृतेबृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजमक्षयम्

niṣprabhe'sminnirāloke sarvatastamasāvṛtebṛhadaṇḍamabhūdekaṃ prajānāṃ bījamakṣayam

युगस्यादौ निमित्तं तन्महद्दिव्यं प्रचक्षतेयस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यं ज्योतिर्ब्रह्म सनातनम्

yugasyādau nimittaṃ tanmahaddivyaṃ pracakṣateyasmiṃstacchrūyate satyaṃ jyotirbrahma sanātanam

अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां गतम्अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम्

adbhutaṃ cāpyacintyaṃ ca sarvatra samatāṃ gatamavyaktaṃ kāraṇaṃ sūkṣmaṃ yattatsadasadātmakam

यस्मात्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिःब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ

yasmātpitāmaho jajñe prabhurekaḥ prajāpatiḥbrahmā suraguruḥ sthāṇurmanuḥ kaḥ parameṣṭhyatha

प्राचेतसस्तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्त येततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः

prācetasastathā dakṣo dakṣaputrāśca sapta yetataḥ prajānāṃ patayaḥ prābhavannekaviṃśatiḥ

पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वमृषयो विदुःविश्वेदेवास्तथादित्या वसवोऽथाश्विनावपि

puruṣaścāprameyātmā yaṃ sarvamṛṣayo viduḥviśvedevāstathādityā vasavo'thāśvināvapi

यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस्तथाततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षयोऽमलाः

yakṣāḥ sādhyāḥ piśācāśca guhyakāḥ pitarastathātataḥ prasūtā vidvāṃsaḥ śiṣṭā brahmarṣayo'malāḥ

राजर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैःआपो द्यौः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिशस्तथा

rājarṣayaśca bahavaḥ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥāpo dyauḥ pṛthivī vāyurantarikṣaṃ diśastathā

संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात्यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम्

saṃvatsarartavo māsāḥ pakṣāhorātrayaḥ kramātyaccānyadapi tatsarvaṃ saṃbhūtaṃ lokasākṣikam

यदिदं दृश्यते किंचिद्भूतं स्थावरजङ्गमम्पुनः संक्षिप्यते सर्वं जगत्प्राप्ते युगक्षये

yadidaṃ dṛśyate kiṃcidbhūtaṃ sthāvarajaṅgamampunaḥ saṃkṣipyate sarvaṃ jagatprāpte yugakṣaye

यथर्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्ययेदृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु

yathartāvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryayedṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu

एवमेतदनाद्यन्तं भूतसंहारकारकम्अनादिनिधनं लोके चक्रं संपरिवर्तते

evametadanādyantaṃ bhūtasaṃhārakārakamanādinidhanaṃ loke cakraṃ saṃparivartate

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि चत्रयस्त्रिंशच्च देवानां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा

trayastriṃśatsahasrāṇi trayastriṃśacchatāni catrayastriṃśacca devānāṃ sṛṣṭiḥ saṃkṣepalakṣaṇā

दिवस्पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुरात्मा विभावसुःसविता च ऋचीकोऽर्को भानुराशावहो रविः

divasputro bṛhadbhānuścakṣurātmā vibhāvasuḥsavitā ca ṛcīko'rko bhānurāśāvaho raviḥ

पुत्रा विवस्वतः सर्वे मह्यस्तेषां तथावरःदेवभ्राट्तनयस्तस्य तस्मात्सुभ्राडिति स्मृतः

putrā vivasvataḥ sarve mahyasteṣāṃ tathāvaraḥdevabhrāṭtanayastasya tasmātsubhrāḍiti smṛtaḥ

सुभ्राजस्तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताःदशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिरात्मवान्

subhrājastu trayaḥ putrāḥ prajāvanto bahuśrutāḥdaśajyotiḥ śatajyotiḥ sahasrajyotirātmavān

दश पुत्रसहस्राणि दशज्योतेर्महात्मनःततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेरिहात्मजाः

daśa putrasahasrāṇi daśajyotermahātmanaḥtato daśaguṇāścānye śatajyoterihātmajāḥ

भूयस्ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताःतेभ्योऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च

bhūyastato daśaguṇāḥ sahasrajyotiṣaḥ sutāḥtebhyo'yaṃ kuruvaṃśaśca yadūnāṃ bharatasya ca

ययातीक्ष्वाकुवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशःसंभूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सविस्तराः

yayātīkṣvākuvaṃśaśca rājarṣīṇāṃ ca sarvaśaḥsaṃbhūtā bahavo vaṃśā bhūtasargāḥ savistarāḥ

भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत्वेदयोगं सविज्ञानं धर्मोऽर्थः काम एव च

bhūtasthānāni sarvāṇi rahasyaṃ trividhaṃ ca yatvedayogaṃ savijñānaṃ dharmo'rthaḥ kāma eva ca

धर्मकामार्थशास्त्राणि शास्त्राणि विविधानि चलोकयात्राविधानं च संभूतं दृष्टवानृषिः

dharmakāmārthaśāstrāṇi śāstrāṇi vividhāni calokayātrāvidhānaṃ ca saṃbhūtaṃ dṛṣṭavānṛṣiḥ

इतिहासाः सवैयाख्या विविधाः श्रुतयोऽपि चइह सर्वमनुक्रान्तमुक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम्

itihāsāḥ savaiyākhyā vividhāḥ śrutayo'pi caiha sarvamanukrāntamuktaṃ granthasya lakṣaṇam

विस्तीर्यैतन्महज्ज्ञानमृषिः संक्षेपमब्रवीत्इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम्

vistīryaitanmahajjñānamṛṣiḥ saṃkṣepamabravītiṣṭaṃ hi viduṣāṃ loke samāsavyāsadhāraṇam

मन्वादि भारतं केचिदास्तीकादि तथापरेतथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यगधीयते

manvādi bhārataṃ kecidāstīkādi tathāparetathoparicarādyanye viprāḥ samyagadhīyate

विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणःव्याख्यातुं कुशलाः केचिद्ग्रन्थं धारयितुं परे

vividhaṃ saṃhitājñānaṃ dīpayanti manīṣiṇaḥvyākhyātuṃ kuśalāḥ kecidgranthaṃ dhārayituṃ pare

तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम्इतिहासमिमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः

tapasā brahmacaryeṇa vyasya vedaṃ sanātanamitihāsamimaṃ cakre puṇyaṃ satyavatīsutaḥ

पराशरात्मजो विद्वान्ब्रह्मर्षिः संशितव्रतःमातुर्नियोगाद्धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः

parāśarātmajo vidvānbrahmarṣiḥ saṃśitavrataḥmāturniyogāddharmātmā gāṅgeyasya ca dhīmataḥ

क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरात्रीनग्नीनिव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान्

kṣetre vicitravīryasya kṛṣṇadvaipāyanaḥ purātrīnagnīniva kauravyāñjanayāmāsa vīryavān

उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरमेव चजगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति

utpādya dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ vidurameva cajagāma tapase dhīmānpunarevāśramaṃ prati

तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम्अब्रवीद्भारतं लोके मानुषेऽस्मिन्महानृषिः

teṣu jāteṣu vṛddheṣu gateṣu paramāṃ gatimabravīdbhārataṃ loke mānuṣe'sminmahānṛṣiḥ

जनमेजयेन पृष्टः सन्ब्राह्मणैश्च सहस्रशःशशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके

janamejayena pṛṣṭaḥ sanbrāhmaṇaiśca sahasraśaḥśaśāsa śiṣyamāsīnaṃ vaiśaṃpāyanamantike

स सदस्यैः सहासीनः श्रावयामास भारतम्कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः

sa sadasyaiḥ sahāsīnaḥ śrāvayāmāsa bhāratamkarmāntareṣu yajñasya codyamānaḥ punaḥ punaḥ

विस्तरं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम्क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग्द्वैपायनोऽब्रवीत्

vistaraṃ kuruvaṃśasya gāndhāryā dharmaśīlatāmkṣattuḥ prajñāṃ dhṛtiṃ kuntyāḥ samyagdvaipāyano'bravīt

वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम्दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणामुक्तवान्भगवानृषिः

vāsudevasya māhātmyaṃ pāṇḍavānāṃ ca satyatāmdurvṛttaṃ dhārtarāṣṭrāṇāmuktavānbhagavānṛṣiḥ

चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम्उपाख्यानैर्विना तावद्भारतं प्रोच्यते बुधैः

caturviṃśatisāhasrīṃ cakre bhāratasaṃhitāmupākhyānairvinā tāvadbhārataṃ procyate budhaiḥ

ततोऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवानृषिःअनुक्रमणिमध्यायं वृत्तान्तानां सपर्वणाम्

tato'dhyardhaśataṃ bhūyaḥ saṃkṣepaṃ kṛtavānṛṣiḥanukramaṇimadhyāyaṃ vṛttāntānāṃ saparvaṇām

इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रमध्यापयच्छुकम्ततोऽन्येभ्योऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभुः

idaṃ dvaipāyanaḥ pūrvaṃ putramadhyāpayacchukamtato'nyebhyo'nurūpebhyaḥ śiṣyebhyaḥ pradadau prabhuḥ

नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितॄन्गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः

nārado'śrāvayaddevānasito devalaḥ pitṝngandharvayakṣarakṣāṃsi śrāvayāmāsa vai śukaḥ

दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः; स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाःदुःशासनः पुष्पफले समृद्धे; मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी

duryodhano manyumayo mahādrumaḥ; skandhaḥ karṇaḥ śakunistasya śākhāḥduḥśāsanaḥ puṣpaphale samṛddhe; mūlaṃ rājā dhṛtarāṣṭro'manīṣī

युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः; स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाःमाद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे; मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च

yudhiṣṭhiro dharmamayo mahādrumaḥ; skandho'rjuno bhīmaseno'sya śākhāḥmādrīsutau puṣpaphale samṛddhe; mūlaṃ kṛṣṇo brahma ca brāhmaṇāśca

पाण्डुर्जित्वा बहून्देशान्युधा विक्रमणेन चअरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत्सजनस्तदा

pāṇḍurjitvā bahūndeśānyudhā vikramaṇena caaraṇye mṛgayāśīlo nyavasatsajanastadā

मृगव्यवायनिधने कृच्छ्रां प्राप स आपदम्जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः

mṛgavyavāyanidhane kṛcchrāṃ prāpa sa āpadamjanmaprabhṛti pārthānāṃ tatrācāravidhikramaḥ

मात्रोरभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रतिधर्मस्य वायोः शक्रस्य देवयोश्च तथाश्विनोः

mātrorabhyupapattiśca dharmopaniṣadaṃ pratidharmasya vāyoḥ śakrasya devayośca tathāśvinoḥ

तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताःमेध्यारण्येषु पुण्येषु महतामाश्रमेषु च

tāpasaiḥ saha saṃvṛddhā mātṛbhyāṃ parirakṣitāḥmedhyāraṇyeṣu puṇyeṣu mahatāmāśrameṣu ca

ऋषिभिश्च तदानीता धार्तराष्ट्रान्प्रति स्वयम्शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः

ṛṣibhiśca tadānītā dhārtarāṣṭrānprati svayamśiśavaścābhirūpāśca jaṭilā brahmacāriṇaḥ

पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वःपाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयोऽन्तर्हितास्ततः

putrāśca bhrātaraśceme śiṣyāśca suhṛdaśca vaḥpāṇḍavā eta ityuktvā munayo'ntarhitāstataḥ

तांस्तैर्निवेदितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्कौरवास्तदाशिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर्भृशम्

tāṃstairniveditāndṛṣṭvā pāṇḍavānkauravāstadāśiṣṭāśca varṇāḥ paurā ye te harṣāccukruśurbhṛśam

आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरेयदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येति चापरे

āhuḥ kecinna tasyaite tasyaita iti cāpareyadā ciramṛtaḥ pāṇḍuḥ kathaṃ tasyeti cāpare

स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम संततिम्उच्यतां स्वागतमिति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः

svāgataṃ sarvathā diṣṭyā pāṇḍoḥ paśyāma saṃtatimucyatāṃ svāgatamiti vāco'śrūyanta sarvaśaḥ

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिशः सर्वा विनादयन्अन्तर्हितानां भूतानां निस्वनस्तुमुलोऽभवत्

tasminnuparate śabde diśaḥ sarvā vinādayanantarhitānāṃ bhūtānāṃ nisvanastumulo'bhavat

पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाःआसन्प्रवेशे पार्थानां तदद्भुतमिवाभवत्

puṣpavṛṣṭiḥ śubhā gandhāḥ śaṅkhadundubhinisvanāḥāsanpraveśe pārthānāṃ tadadbhutamivābhavat

तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसंभवःशब्द आसीन्महांस्तत्र दिवस्पृक्कीर्तिवर्धनः

tatprītyā caiva sarveṣāṃ paurāṇāṃ harṣasaṃbhavaḥśabda āsīnmahāṃstatra divaspṛkkīrtivardhanaḥ

तेऽप्यधीत्याखिलान्वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि चन्यवसन्पाण्डवास्तत्र पूजिता अकुतोभयाः

te'pyadhītyākhilānvedāñśāstrāṇi vividhāni canyavasanpāṇḍavāstatra pūjitā akutobhayāḥ

युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयोऽभवन्धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च

yudhiṣṭhirasya śaucena prītāḥ prakṛtayo'bhavandhṛtyā ca bhīmasenasya vikrameṇārjunasya ca

गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर्विनयेन चतुतोष लोकः सकलस्तेषां शौर्यगुणेन च

guruśuśrūṣayā kuntyā yamayorvinayena catutoṣa lokaḥ sakalasteṣāṃ śauryaguṇena ca

समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम्प्राप्तवानर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम्

samavāye tato rājñāṃ kanyāṃ bhartṛsvayaṃvarāmprāptavānarjunaḥ kṛṣṇāṃ kṛtvā karma suduṣkaram

ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्पूज्यः सर्वधनुष्मताम्आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत्

tataḥ prabhṛti loke'sminpūjyaḥ sarvadhanuṣmatāmāditya iva duṣprekṣyaḥ samareṣvapi cābhavat

स सर्वान्पार्थिवाञ्जित्वा सर्वांश्च महतो गणान्आजहारार्जुनो राज्ञे राजसूयं महाक्रतुम्

sa sarvānpārthivāñjitvā sarvāṃśca mahato gaṇānājahārārjuno rājñe rājasūyaṃ mahākratum

अन्नवान्दक्षिणावांश्च सर्वैः समुदितो गुणैःयुधिष्ठिरेण संप्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः

annavāndakṣiṇāvāṃśca sarvaiḥ samudito guṇaiḥyudhiṣṭhireṇa saṃprāpto rājasūyo mahākratuḥ

सुनयाद्वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन चघातयित्वा जरासंधं चैद्यं च बलगर्वितम्

sunayādvāsudevasya bhīmārjunabalena caghātayitvā jarāsaṃdhaṃ caidyaṃ ca balagarvitam

दुर्योधनमुपागच्छन्नर्हणानि ततस्ततःमणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च

duryodhanamupāgacchannarhaṇāni tatastataḥmaṇikāñcanaratnāni gohastyaśvadhanāni ca

समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम्ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस्तस्य मन्युरजायत

samṛddhāṃ tāṃ tathā dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ tadā śriyamīrṣyāsamutthaḥ sumahāṃstasya manyurajāyata

विमानप्रतिमां चापि मयेन सुकृतां सभाम्पाण्डवानामुपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत

vimānapratimāṃ cāpi mayena sukṛtāṃ sabhāmpāṇḍavānāmupahṛtāṃ sa dṛṣṭvā paryatapyata

यत्रावहसितश्चासीत्प्रस्कन्दन्निव संभ्रमात्प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत्

yatrāvahasitaścāsītpraskandanniva saṃbhramātpratyakṣaṃ vāsudevasya bhīmenānabhijātavat

स भोगान्विविधान्भुञ्जन्रत्नानि विविधानि चकथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः

sa bhogānvividhānbhuñjanratnāni vividhāni cakathito dhṛtarāṣṭrasya vivarṇo hariṇaḥ kṛśaḥ

अन्वजानात्ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियःतच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन्महान्

anvajānāttato dyūtaṃ dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥtacchrutvā vāsudevasya kopaḥ samabhavanmahān

नातिप्रीतमनाश्चासीद्विवादांश्चान्वमोदतद्यूतादीननयान्घोरान्प्रवृद्धांश्चाप्युपैक्षत

nātiprītamanāścāsīdvivādāṃścānvamodatadyūtādīnanayānghorānpravṛddhāṃścāpyupaikṣata

निरस्य विदुरं द्रोणं भीष्मं शारद्वतं कृपम्विग्रहे तुमुले तस्मिन्नहन्क्षत्रं परस्परम्

nirasya viduraṃ droṇaṃ bhīṣmaṃ śāradvataṃ kṛpamvigrahe tumule tasminnahankṣatraṃ parasparam

जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहदप्रियम्दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस्तथाधृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यमब्रवीत्

jayatsu pāṇḍuputreṣu śrutvā sumahadapriyamduryodhanamataṃ jñātvā karṇasya śakunestathādhṛtarāṣṭraściraṃ dhyātvā saṃjayaṃ vākyamabravīt

शृणु संजय मे सर्वं न मेऽसूयितुमर्हसिश्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतः

śṛṇu saṃjaya me sarvaṃ na me'sūyitumarhasiśrutavānasi medhāvī buddhimānprājñasaṃmataḥ

न विग्रहे मम मतिर्न च प्रीये कुरुक्षयेन मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाण्डुसुतेषु च

na vigrahe mama matirna ca prīye kurukṣayena me viśeṣaḥ putreṣu sveṣu pāṇḍusuteṣu ca

वृद्धं मामभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाःअहं त्वचक्षुः कार्पण्यात्पुत्रप्रीत्या सहामि तत्मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनमचेतनम्

vṛddhaṃ māmabhyasūyanti putrā manyuparāyaṇāḥahaṃ tvacakṣuḥ kārpaṇyātputraprītyā sahāmi tatmuhyantaṃ cānumuhyāmi duryodhanamacetanam

राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसःतच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने

rājasūye śriyaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavasya mahaujasaḥtaccāvahasanaṃ prāpya sabhārohaṇadarśane

अमर्षितः स्वयं जेतुमशक्तः पाण्डवान्रणेनिरुत्साहश्च संप्राप्तुं श्रियमक्षत्रियो यथागान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतममन्त्रयत्

amarṣitaḥ svayaṃ jetumaśaktaḥ pāṇḍavānraṇenirutsāhaśca saṃprāptuṃ śriyamakṣatriyo yathāgāndhārarājasahitaśchadmadyūtamamantrayat

तत्र यद्यद्यथा ज्ञातं मया संजय तच्छृणुश्रुत्वा हि मम वाक्यानि बुद्ध्या युक्तानि तत्त्वतःततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाचक्षुषमित्युत

tatra yadyadyathā jñātaṃ mayā saṃjaya tacchṛṇuśrutvā hi mama vākyāni buddhyā yuktāni tattvataḥtato jñāsyasi māṃ saute prajñācakṣuṣamityuta

यदाश्रौषं धनुरायम्य चित्रं; विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्कृष्णां हृतां पश्यतां सर्वराज्ञां; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ dhanurāyamya citraṃ; viddhaṃ lakṣyaṃ pātitaṃ vai pṛthivyāmkṛṣṇāṃ hṛtāṃ paśyatāṃ sarvarājñāṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां; प्रसह्योढां माधवीमर्जुनेनइन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ dvārakāyāṃ subhadrāṃ; prasahyoḍhāṃ mādhavīmarjunenaindraprasthaṃ vṛṣṇivīrau ca yātau; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं; शरैर्दिव्यैर्वारितं चार्जुनेनअग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ devarājaṃ pravṛṣṭaṃ; śarairdivyairvāritaṃ cārjunenaagniṃ tathā tarpitaṃ khāṇḍave ca; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं; पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम्अन्वागतं भ्रातृभिरप्रमेयै;स्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ hṛtarājyaṃ yudhiṣṭhiraṃ; parājitaṃ saubalenākṣavatyāmanvāgataṃ bhrātṛbhiraprameyai;stadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्रौपदीमश्रुकण्ठीं; सभां नीतां दुःखितामेकवस्त्राम्रजस्वलां नाथवतीमनाथव;त्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ draupadīmaśrukaṇṭhīṃ; sabhāṃ nītāṃ duḥkhitāmekavastrāmrajasvalāṃ nāthavatīmanāthava;ttadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं विविधास्तात चेष्टा; धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनायज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vividhāstāta ceṣṭā; dharmātmanāṃ prasthitānāṃ vanāyajyeṣṭhaprītyā kliśyatāṃ pāṇḍavānāṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं स्नातकानां सहस्रै;रन्वागतं धर्मराजं वनस्थम्भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ snātakānāṃ sahasrai;ranvāgataṃ dharmarājaṃ vanasthambhikṣābhujāṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanāṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषमर्जुनो देवदेवं; किरातरूपं त्र्यम्बकं तोष्य युद्धेअवाप तत्पाशुपतं महास्त्रं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣamarjuno devadevaṃ; kirātarūpaṃ tryambakaṃ toṣya yuddheavāpa tatpāśupataṃ mahāstraṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं; शक्रात्साक्षाद्दिव्यमस्त्रं यथावत्अधीयानं शंसितं सत्यसंधं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ tridivasthaṃ dhanaṃjayaṃ; śakrātsākṣāddivyamastraṃ yathāvatadhīyānaṃ śaṃsitaṃ satyasaṃdhaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं; समागतं भीममन्यांश्च पार्थान्तस्मिन्देशे मानुषाणामगम्ये; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vaiśravaṇena sārdhaṃ; samāgataṃ bhīmamanyāṃśca pārthāntasmindeśe mānuṣāṇāmagamye; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं घोषयात्रागतानां; बन्धं गन्धर्वैर्मोक्षणं चार्जुनेनस्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ ghoṣayātrāgatānāṃ; bandhaṃ gandharvairmokṣaṇaṃ cārjunenasveṣāṃ sutānāṃ karṇabuddhau ratānāṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं; समागतं धर्मराजेन सूतप्रश्नानुक्तान्विब्रुवन्तं च सम्य;क्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ yakṣarūpeṇa dharmaṃ; samāgataṃ dharmarājena sūtapraśnānuktānvibruvantaṃ ca samya;ktadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं मामकानां वरिष्ठा;न्धनंजयेनैकरथेन भग्नान्विराटराष्ट्रे वसता महात्मना; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ māmakānāṃ variṣṭhā;ndhanaṃjayenaikarathena bhagnānvirāṭarāṣṭre vasatā mahātmanā; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं सत्कृतां मत्स्यराज्ञा; सुतां दत्तामुत्तरामर्जुनायतां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात्सुतार्थे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ satkṛtāṃ matsyarājñā; sutāṃ dattāmuttarāmarjunāyatāṃ cārjunaḥ pratyagṛhṇātsutārthe; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं निर्जितस्याधनस्य; प्रव्राजितस्य स्वजनात्प्रच्युतस्यअक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ nirjitasyādhanasya; pravrājitasya svajanātpracyutasyaakṣauhiṇīḥ sapta yudhiṣṭhirasya; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं नरनारायणौ तौ; कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्यअहं द्रष्टा ब्रह्मलोके सदेति; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ naranārāyaṇau tau; kṛṣṇārjunau vadato nāradasyaahaṃ draṣṭā brahmaloke sadeti; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं माधवं वासुदेवं; सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम्यस्येमां गां विक्रममेकमाहु;स्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ mādhavaṃ vāsudevaṃ; sarvātmanā pāṇḍavārthe niviṣṭamyasyemāṃ gāṃ vikramamekamāhu;stadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कर्णदुर्योधनाभ्यां; बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्यतं चात्मानं बहुधा दर्शयानं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇaduryodhanābhyāṃ; buddhiṃ kṛtāṃ nigrahe keśavasyataṃ cātmānaṃ bahudhā darśayānaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं वासुदेवे प्रयाते; रथस्यैकामग्रतस्तिष्ठमानाम्आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vāsudeve prayāte; rathasyaikāmagratastiṣṭhamānāmārtāṃ pṛthāṃ sāntvitāṃ keśavena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं; तथा भीष्मं शांतनवं च तेषाम्भारद्वाजं चाशिषोऽनुब्रुवाणं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ mantriṇaṃ vāsudevaṃ; tathā bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ ca teṣāmbhāradvājaṃ cāśiṣo'nubruvāṇaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कर्ण उवाच भीष्मं; नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीतिहित्वा सेनामपचक्राम चैव; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇa uvāca bhīṣmaṃ; nāhaṃ yotsye yudhyamāne tvayītihitvā senāmapacakrāma caiva; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ; तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vāsudevārjunau tau; tathā dhanurgāṇḍivamaprameyamtrīṇyugravīryāṇi samāgatāni; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कश्मलेनाभिपन्ने; रथोपस्थे सीदमानेऽर्जुने वैकृष्णं लोकान्दर्शयानं शरीरे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ kaśmalenābhipanne; rathopasthe sīdamāne'rjune vaikṛṣṇaṃ lokāndarśayānaṃ śarīre; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं भीष्मममित्रकर्शनं; निघ्नन्तमाजावयुतं रथानाम्नैषां कश्चिद्वध्यते दृश्यरूप;स्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ bhīṣmamamitrakarśanaṃ; nighnantamājāvayutaṃ rathānāmnaiṣāṃ kaścidvadhyate dṛśyarūpa;stadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं भीष्ममत्यन्तशूरं; हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ bhīṣmamatyantaśūraṃ; hataṃ pārthenāhaveṣvapradhṛṣyamśikhaṇḍinaṃ purataḥ sthāpayitvā; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं शरतल्पे शयानं; वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैःभीष्मं कृत्वा सोमकानल्पशेषां;स्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śaratalpe śayānaṃ; vṛddhaṃ vīraṃ sāditaṃ citrapuṅkhaiḥbhīṣmaṃ kṛtvā somakānalpaśeṣāṃ;stadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं शांतनवे शयाने; पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेनभूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śāṃtanave śayāne; pānīyārthe coditenārjunenabhūmiṃ bhittvā tarpitaṃ tatra bhīṣmaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ; कौन्तेयानामनुलोमौ जयायनित्यं चास्माञ्श्वापदा व्याभषन्त;स्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śukrasūryau ca yuktau; kaunteyānāmanulomau jayāyanityaṃ cāsmāñśvāpadā vyābhaṣanta;stadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदा द्रोणो विविधानस्त्रमार्गा;न्विदर्शयन्समरे चित्रयोधीन पाण्डवाञ्श्रेष्ठतमान्निहन्ति; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadā droṇo vividhānastramārgā;nvidarśayansamare citrayodhīna pāṇḍavāñśreṣṭhatamānnihanti; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं चास्मदीयान्महारथा;न्व्यवस्थितानर्जुनस्यान्तकायसंशप्तकान्निहतानर्जुनेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ cāsmadīyānmahārathā;nvyavasthitānarjunasyāntakāyasaṃśaptakānnihatānarjunena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै;र्भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम्भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vyūhamabhedyamanyai;rbhāradvājenāttaśastreṇa guptambhittvā saubhadraṃ vīramekaṃ praviṣṭaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाभिमन्युं परिवार्य बालं; सर्वे हत्वा हृष्टरूपा बभूवुःमहारथाः पार्थमशक्नुवन्त;स्तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadābhimanyuṃ parivārya bālaṃ; sarve hatvā hṛṣṭarūpā babhūvuḥmahārathāḥ pārthamaśaknuvanta;stadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषमभिमन्युं निहत्य; हर्षान्मूढान्क्रोशतो धार्तराष्ट्रान्क्रोधं मुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣamabhimanyuṃ nihatya; harṣānmūḍhānkrośato dhārtarāṣṭrānkrodhaṃ muktaṃ saindhave cārjunena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां; प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेनसत्यां निस्तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ saindhavārthe pratijñāṃ; pratijñātāṃ tadvadhāyārjunenasatyāṃ nistīrṇāṃ śatrumadhye ca tena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं श्रान्तहये धनंजये; मुक्त्वा हयान्पाययित्वोपवृत्तान्पुनर्युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śrāntahaye dhanaṃjaye; muktvā hayānpāyayitvopavṛttānpunaryuktvā vāsudevaṃ prayātaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं वाहनेष्वाश्वसत्सु; रथोपस्थे तिष्ठता गाण्डिवेनसर्वान्योधान्वारितानर्जुनेन; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vāhaneṣvāśvasatsu; rathopasthe tiṣṭhatā gāṇḍivenasarvānyodhānvāritānarjunena; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं नागबलैर्दुरुत्सहं; द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्ययातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ nāgabalairdurutsahaṃ; droṇānīkaṃ yuyudhānaṃ pramathyayātaṃ vārṣṇeyaṃ yatra tau kṛṣṇapārthau; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्तं; वधाद्भीमं कुत्सयित्वा वचोभिःधनुष्कोट्या तुद्य कर्णेन वीरं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇamāsādya muktaṃ; vadhādbhīmaṃ kutsayitvā vacobhiḥdhanuṣkoṭyā tudya karṇena vīraṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च; कर्णो द्रौणिर्मद्रराजश्च शूरःअमर्षयन्सैन्धवं वध्यमानं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadā droṇaḥ kṛtavarmā kṛpaśca; karṇo drauṇirmadrarājaśca śūraḥamarṣayansaindhavaṃ vadhyamānaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं देवराजेन दत्तां; दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेनघटोत्कचे राक्षसे घोररूपे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ devarājena dattāṃ; divyāṃ śaktiṃ vyaṃsitāṃ mādhavenaghaṭotkace rākṣase ghorarūpe; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां; युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम्यया वध्यः समरे सव्यसाची; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇaghaṭotkacābhyāṃ; yuddhe muktāṃ sūtaputreṇa śaktimyayā vadhyaḥ samare savyasācī; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्रोणमाचार्यमेकं; धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम्रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ droṇamācāryamekaṃ; dhṛṣṭadyumnenābhyatikramya dharmamrathopasthe prāyagataṃ viśastaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं; माद्रीपुत्रं नकुलं लोकमध्येसमं युद्धे पाण्डवं युध्यमानं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ drauṇinā dvairathasthaṃ; mādrīputraṃ nakulaṃ lokamadhyesamaṃ yuddhe pāṇḍavaṃ yudhyamānaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो; नारायणं दिव्यमस्त्रं विकुर्वन्नैषामन्तं गतवान्पाण्डवानां; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadā droṇe nihate droṇaputro; nārāyaṇaṃ divyamastraṃ vikurvannaiṣāmantaṃ gatavānpāṇḍavānāṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कर्णमत्यन्तशूरं; हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम्तस्मिन्भ्रातॄणां विग्रहे देवगुह्ये; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ karṇamatyantaśūraṃ; hataṃ pārthenāhaveṣvapradhṛṣyamtasminbhrātṝṇāṃ vigrahe devaguhye; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रं कृपं च; दुःशासनं कृतवर्माणमुग्रम्युधिष्ठिरं शून्यमधर्षयन्तं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ droṇaputraṃ kṛpaṃ ca; duḥśāsanaṃ kṛtavarmāṇamugramyudhiṣṭhiraṃ śūnyamadharṣayantaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं निहतं मद्रराजं; रणे शूरं धर्मराजेन सूतसदा संग्रामे स्पर्धते यः स कृष्णं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ nihataṃ madrarājaṃ; raṇe śūraṃ dharmarājena sūtasadā saṃgrāme spardhate yaḥ sa kṛṣṇaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं कलहद्यूतमूलं; मायाबलं सौबलं पाण्डवेनहतं संग्रामे सहदेवेन पापं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ kalahadyūtamūlaṃ; māyābalaṃ saubalaṃ pāṇḍavenahataṃ saṃgrāme sahadevena pāpaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं श्रान्तमेकं शयानं; ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तदम्भःदुर्योधनं विरथं भग्नदर्पं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ śrāntamekaṃ śayānaṃ; hradaṃ gatvā stambhayitvā tadambhaḥduryodhanaṃ virathaṃ bhagnadarpaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं पाण्डवांस्तिष्ठमाना;न्गङ्गाह्रदे वासुदेवेन सार्धम्अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ pāṇḍavāṃstiṣṭhamānā;ngaṅgāhrade vāsudevena sārdhamamarṣaṇaṃ dharṣayataḥ sutaṃ me; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं विविधांस्तात मार्गा;न्गदायुद्धे मण्डलं संचरन्तम्मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ vividhāṃstāta mārgā;ngadāyuddhe maṇḍalaṃ saṃcarantammithyā hataṃ vāsudevasya buddhyā; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस्तै;र्हतान्पाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सुप्तान्कृतं बीभत्समयशस्यं च कर्म; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ droṇaputrādibhistai;rhatānpāñcālāndraupadeyāṃśca suptānkṛtaṃ bībhatsamayaśasyaṃ ca karma; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं भीमसेनानुयातेन; अश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम्क्रुद्धेनैषीकमवधीद्येन गर्भं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ bhīmasenānuyātena; aśvatthāmnā paramāstraṃ prayuktamkruddhenaiṣīkamavadhīdyena garbhaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं ब्रह्मशिरोऽर्जुनेन; मुक्तं स्वस्तीत्यस्त्रमस्त्रेण शान्तम्अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं; तदा नाशंसे विजयाय संजय

yadāśrauṣaṃ brahmaśiro'rjunena; muktaṃ svastītyastramastreṇa śāntamaśvatthāmnā maṇiratnaṃ ca dattaṃ; tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे; वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रेद्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं; परस्परेणाभिशापैः शशाप

yadāśrauṣaṃ droṇaputreṇa garbhe; vairāṭyā vai pātyamāne mahāstredvaipāyanaḥ keśavo droṇaputraṃ; paraspareṇābhiśāpaiḥ śaśāpa

शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर्विहीना; तथा वध्वः पितृभिर्भ्रातृभिश्चकृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः; प्राप्तं राज्यमसपत्नं पुनस्तैः

śocyā gāndhārī putrapautrairvihīnā; tathā vadhvaḥ pitṛbhirbhrātṛbhiścakṛtaṃ kāryaṃ duṣkaraṃ pāṇḍaveyaiḥ; prāptaṃ rājyamasapatnaṃ punastaiḥ

कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे; त्रयोऽस्माकं पाण्डवानां च सप्तद्व्यूना विंशतिराहताक्षौहिणीनां; तस्मिन्संग्रामे विग्रहे क्षत्रियाणाम्

kaṣṭaṃ yuddhe daśa śeṣāḥ śrutā me; trayo'smākaṃ pāṇḍavānāṃ ca saptadvyūnā viṃśatirāhatākṣauhiṇīnāṃ; tasminsaṃgrāme vigrahe kṣatriyāṇām

तमसा त्वभ्यवस्तीर्णो मोह आविशतीव माम्संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे

tamasā tvabhyavastīrṇo moha āviśatīva māmsaṃjñāṃ nopalabhe sūta mano vihvalatīva me

इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहुदुःखितःमूर्च्छितः पुनराश्वस्तः संजयं वाक्यमब्रवीत्

ityuktvā dhṛtarāṣṭro'tha vilapya bahuduḥkhitaḥmūrcchitaḥ punarāśvastaḥ saṃjayaṃ vākyamabravīt

संजयैवंगते प्राणांस्त्यक्तुमिच्छामि माचिरम्स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे

saṃjayaivaṃgate prāṇāṃstyaktumicchāmi māciramstokaṃ hyapi na paśyāmi phalaṃ jīvitadhāraṇe

तं तथावादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम्गावल्गणिरिदं धीमान्महार्थं वाक्यमब्रवीत्

taṃ tathāvādinaṃ dīnaṃ vilapantaṃ mahīpatimgāvalgaṇiridaṃ dhīmānmahārthaṃ vākyamabravīt

श्रुतवानसि वै राज्ञो महोत्साहान्महाबलान्द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः

śrutavānasi vai rājño mahotsāhānmahābalāndvaipāyanasya vadato nāradasya ca dhīmataḥ

महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु चजातान्दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः

mahatsu rājavaṃśeṣu guṇaiḥ samuditeṣu cajātāndivyāstraviduṣaḥ śakrapratimatejasaḥ

धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैरिष्ट्वाप्तदक्षिणैःअस्मिँल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गताः

dharmeṇa pṛthivīṃ jitvā yajñairiṣṭvāptadakṣiṇaiḥasmim̐lloke yaśaḥ prāpya tataḥ kālavaśaṃ gatāḥ

वैन्यं महारथं वीरं सृञ्जयं जयतां वरम्सुहोत्रं रन्तिदेवं च कक्षीवन्तं तथौशिजम्

vainyaṃ mahārathaṃ vīraṃ sṛñjayaṃ jayatāṃ varamsuhotraṃ rantidevaṃ ca kakṣīvantaṃ tathauśijam

बाह्लीकं दमनं शैब्यं शर्यातिमजितं जितम्विश्वामित्रममित्रघ्नमम्बरीषं महाबलम्

bāhlīkaṃ damanaṃ śaibyaṃ śaryātimajitaṃ jitamviśvāmitramamitraghnamambarīṣaṃ mahābalam

मरुत्तं मनुमिक्ष्वाकुं गयं भरतमेव चरामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम्

maruttaṃ manumikṣvākuṃ gayaṃ bharatameva carāmaṃ dāśarathiṃ caiva śaśabinduṃ bhagīratham

ययातिं शुभकर्माणं देवैर्यो याजितः स्वयम्चैत्ययूपाङ्किता भूमिर्यस्येयं सवनाकरा

yayātiṃ śubhakarmāṇaṃ devairyo yājitaḥ svayamcaityayūpāṅkitā bhūmiryasyeyaṃ savanākarā

इति राज्ञां चतुर्विंशन्नारदेन सुरर्षिणापुत्रशोकाभितप्ताय पुरा शैब्याय कीर्तिताः

iti rājñāṃ caturviṃśannāradena surarṣiṇāputraśokābhitaptāya purā śaibyāya kīrtitāḥ

तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराःमहारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः

tebhyaścānye gatāḥ pūrvaṃ rājāno balavattarāḥmahārathā mahātmānaḥ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ

पूरुः कुरुर्यदुः शूरो विष्वगश्वो महाधृतिःअनेना युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः

pūruḥ kururyaduḥ śūro viṣvagaśvo mahādhṛtiḥanenā yuvanāśvaśca kakutstho vikramī raghuḥ

विजिती वीतिहोत्रश्च भवः श्वेतो बृहद्गुरुःउशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः

vijitī vītihotraśca bhavaḥ śveto bṛhadguruḥuśīnaraḥ śatarathaḥ kaṅko duliduho drumaḥ

दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर्निमिःअजेयः परशुः पुण्ड्रः शंभुर्देवावृधोऽनघः

dambhodbhavaḥ paro venaḥ sagaraḥ saṃkṛtirnimiḥajeyaḥ paraśuḥ puṇḍraḥ śaṃbhurdevāvṛdho'naghaḥ

देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथःमहोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर्नैषधो नलः

devāhvayaḥ supratimaḥ supratīko bṛhadrathaḥmahotsāho vinītātmā sukraturnaiṣadho nalaḥ

सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुःजानुजङ्घोऽनरण्योऽर्कः प्रियभृत्यः शुभव्रतः

satyavrataḥ śāntabhayaḥ sumitraḥ subalaḥ prabhuḥjānujaṅgho'naraṇyo'rkaḥ priyabhṛtyaḥ śubhavrataḥ

बलबन्धुर्निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलःधृष्टकेतुर्बृहत्केतुर्दीप्तकेतुर्निरामयः

balabandhurnirāmardaḥ ketuśṛṅgo bṛhadbalaḥdhṛṣṭaketurbṛhatketurdīptaketurnirāmayaḥ

अविक्षित्प्रबलो धूर्तः कृतबन्धुर्दृढेषुधिःमहापुराणः संभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः

avikṣitprabalo dhūrtaḥ kṛtabandhurdṛḍheṣudhiḥmahāpurāṇaḥ saṃbhāvyaḥ pratyaṅgaḥ parahā śrutiḥ

एते चान्ये च बहवः शतशोऽथ सहस्रशःश्रूयन्तेऽयुतशश्चान्ये संख्याताश्चापि पद्मशः

ete cānye ca bahavaḥ śataśo'tha sahasraśaḥśrūyante'yutaśaścānye saṃkhyātāścāpi padmaśaḥ

हित्वा सुविपुलान्भोगान्बुद्धिमन्तो महाबलाःराजानो निधनं प्राप्तास्तव पुत्रैर्महत्तमाः

hitvā suvipulānbhogānbuddhimanto mahābalāḥrājāno nidhanaṃ prāptāstava putrairmahattamāḥ

येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस्त्याग एव चमाहात्म्यमपि चास्तिक्यं सत्यता शौचमार्जवम्

yeṣāṃ divyāni karmāṇi vikramastyāga eva camāhātmyamapi cāstikyaṃ satyatā śaucamārjavam

विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैःसर्वर्द्धिगुणसंपन्नास्ते चापि निधनं गताः

vidvadbhiḥ kathyate loke purāṇaiḥ kavisattamaiḥsarvarddhiguṇasaṃpannāste cāpi nidhanaṃ gatāḥ

तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युनालुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्शोचितुमर्हसि

tava putrā durātmānaḥ prataptāścaiva manyunālubdhā durvṛttabhūyiṣṭhā na tāñśocitumarhasi

श्रुतवानसि मेधावी बुद्धिमान्प्राज्ञसंमतःयेषां शास्त्रानुगा बुद्धिर्न ते मुह्यन्ति भारत

śrutavānasi medhāvī buddhimānprājñasaṃmataḥyeṣāṃ śāstrānugā buddhirna te muhyanti bhārata

निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिपनात्यन्तमेवानुवृत्तिः श्रूयते पुत्ररक्षणे

nigrahānugrahau cāpi viditau te narādhipanātyantamevānuvṛttiḥ śrūyate putrarakṣaṇe

भवितव्यं तथा तच्च नातः शोचितुमर्हसिदैवं प्रज्ञाविशेषेण को निवर्तितुमर्हति

bhavitavyaṃ tathā tacca nātaḥ śocitumarhasidaivaṃ prajñāviśeṣeṇa ko nivartitumarhati

विधातृविहितं मार्गं न कश्चिदतिवर्ततेकालमूलमिदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे

vidhātṛvihitaṃ mārgaṃ na kaścidativartatekālamūlamidaṃ sarvaṃ bhāvābhāvau sukhāsukhe

कालः पचति भूतानि कालः संहरति प्रजाःनिर्दहन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharati prajāḥnirdahantaṃ prajāḥ kālaṃ kālaḥ śamayate punaḥ

कालो विकुरुते भावान्सर्वाँल्लोके शुभाशुभान्कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनःकालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधृतः समः

kālo vikurute bhāvānsarvām̐lloke śubhāśubhānkālaḥ saṃkṣipate sarvāḥ prajā visṛjate punaḥkālaḥ sarveṣu bhūteṣu caratyavidhṛtaḥ samaḥ

अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति सांप्रतम्तान्कालनिर्मितान्बुद्ध्वा न संज्ञां हातुमर्हसि

atītānāgatā bhāvā ye ca vartanti sāṃpratamtānkālanirmitānbuddhvā na saṃjñāṃ hātumarhasi

सूत उवाच · sūta uvāca

अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्भारताध्ययनात्पुण्यादपि पादमधीयतःश्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः

atropaniṣadaṃ puṇyāṃ kṛṣṇadvaipāyano'bravītbhāratādhyayanātpuṇyādapi pādamadhīyataḥśraddadhānasya pūyante sarvapāpānyaśeṣataḥ

देवर्षयो ह्यत्र पुण्या ब्रह्मराजर्षयस्तथाकीर्त्यन्ते शुभकर्माणस्तथा यक्षमहोरगाः

devarṣayo hyatra puṇyā brahmarājarṣayastathākīrtyante śubhakarmāṇastathā yakṣamahoragāḥ

भगवान्वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनःस हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च

bhagavānvāsudevaśca kīrtyate'tra sanātanaḥsa hi satyamṛtaṃ caiva pavitraṃ puṇyameva ca

शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम्यस्य दिव्यानि कर्माणि कथयन्ति मनीषिणः

śāśvataṃ brahma paramaṃ dhruvaṃ jyotiḥ sanātanamyasya divyāni karmāṇi kathayanti manīṣiṇaḥ

असत्सत्सदसच्चैव यस्माद्देवात्प्रवर्ततेसंततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्म मृत्युः पुनर्भवः

asatsatsadasaccaiva yasmāddevātpravartatesaṃtatiśca pravṛttiśca janma mṛtyuḥ punarbhavaḥ

अध्यात्मं श्रूयते यच्च पञ्चभूतगुणात्मकम्अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते

adhyātmaṃ śrūyate yacca pañcabhūtaguṇātmakamavyaktādi paraṃ yacca sa eva parigīyate

यत्तद्यतिवरा युक्ता ध्यानयोगबलान्विताःप्रतिबिम्बमिवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्

yattadyativarā yuktā dhyānayogabalānvitāḥpratibimbamivādarśe paśyantyātmanyavasthitam

श्रद्दधानः सदोद्युक्तः सत्यधर्मपरायणःआसेवन्निममध्यायं नरः पापात्प्रमुच्यते

śraddadhānaḥ sadodyuktaḥ satyadharmaparāyaṇaḥāsevannimamadhyāyaṃ naraḥ pāpātpramucyate

अनुक्रमणिमध्यायं भारतस्येममादितःआस्तिकः सततं शृण्वन्न कृच्छ्रेष्ववसीदति

anukramaṇimadhyāyaṃ bhāratasyemamāditaḥāstikaḥ satataṃ śṛṇvanna kṛcchreṣvavasīdati

उभे संध्ये जपन्किंचित्सद्यो मुच्येत किल्बिषात्अनुक्रमण्या यावत्स्यादह्ना रात्र्या च संचितम्

ubhe saṃdhye japankiṃcitsadyo mucyeta kilbiṣātanukramaṇyā yāvatsyādahnā rātryā ca saṃcitam

भारतस्य वपुर्ह्येतत्सत्यं चामृतमेव चनवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा

bhāratasya vapurhyetatsatyaṃ cāmṛtameva canavanītaṃ yathā dadhno dvipadāṃ brāhmaṇo yathā

ह्रदानामुदधिः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम्यथैतानि वरिष्ठानि तथा भारतमुच्यते

hradānāmudadhiḥ śreṣṭho gaurvariṣṭhā catuṣpadāmyathaitāni variṣṭhāni tathā bhāratamucyate

यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततःअक्षय्यमन्नपानं तत्पितॄंस्तस्योपतिष्ठति

yaścainaṃ śrāvayecchrāddhe brāhmaṇānpādamantataḥakṣayyamannapānaṃ tatpitṝṃstasyopatiṣṭhati

इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत्बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति

itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayetbibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ pratariṣyati

कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वार्थमश्नुतेभ्रूणहत्याकृतं चापि पापं जह्यान्न संशयः

kārṣṇaṃ vedamimaṃ vidvāñśrāvayitvārthamaśnutebhrūṇahatyākṛtaṃ cāpi pāpaṃ jahyānna saṃśayaḥ

य इमं शुचिरध्यायं पठेत्पर्वणि पर्वणिअधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्यादिति मे मतिः

ya imaṃ śuciradhyāyaṃ paṭhetparvaṇi parvaṇiadhītaṃ bhārataṃ tena kṛtsnaṃ syāditi me matiḥ

यश्चेमं शृणुयान्नित्यमार्षं श्रद्धासमन्वितःस दीर्घमायुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान्नरः

yaścemaṃ śṛṇuyānnityamārṣaṃ śraddhāsamanvitaḥsa dīrghamāyuḥ kīrtiṃ ca svargatiṃ cāpnuyānnaraḥ

चत्वार एकतो वेदा भारतं चैकमेकतःसमागतैः सुरर्षिभिस्तुलामारोपितं पुरामहत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं ततोऽधिकम्

catvāra ekato vedā bhārataṃ caikamekataḥsamāgataiḥ surarṣibhistulāmāropitaṃ purāmahattve ca gurutve ca dhriyamāṇaṃ tato'dhikam

महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यतेनिरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते

mahattvādbhāravattvācca mahābhāratamucyateniruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate

तपो न कल्कोऽध्ययनं न कल्कः; स्वाभाविको वेदविधिर्न कल्कःप्रसह्य वित्ताहरणं न कल्क;स्तान्येव भावोपहतानि कल्कः

tapo na kalko'dhyayanaṃ na kalkaḥ; svābhāviko vedavidhirna kalkaḥprasahya vittāharaṇaṃ na kalka;stānyeva bhāvopahatāni kalkaḥ