Parva.Adhyaya 1.109

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

कथितो धार्तराष्ट्राणामार्षः संभव उत्तमःअमानुषो मानुषाणां भवता ब्रह्मवित्तम

kathito dhārtarāṣṭrāṇāmārṣaḥ saṃbhava uttamaḥamānuṣo mānuṣāṇāṃ bhavatā brahmavittama

नामधेयानि चाप्येषां कथ्यमानानि भागशःत्वत्तः श्रुतानि मे ब्रह्मन्पाण्डवानां तु कीर्तय

nāmadheyāni cāpyeṣāṃ kathyamānāni bhāgaśaḥtvattaḥ śrutāni me brahmanpāṇḍavānāṃ tu kīrtaya

ते हि सर्वे महात्मानो देवराजपराक्रमाःत्वयैवांशावतरणे देवभागाः प्रकीर्तिताः

te hi sarve mahātmāno devarājaparākramāḥtvayaivāṃśāvataraṇe devabhāgāḥ prakīrtitāḥ

तस्मादिच्छाम्यहं श्रोतुमतिमानुषकर्मणाम्तेषामाजननं सर्वं वैशंपायन कीर्तय

tasmādicchāmyahaṃ śrotumatimānuṣakarmaṇāmteṣāmājananaṃ sarvaṃ vaiśaṃpāyana kīrtaya

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

राजा पाण्डुर्महारण्ये मृगव्यालनिषेवितेवने मैथुनकालस्थं ददर्श मृगयूथपम्

rājā pāṇḍurmahāraṇye mṛgavyālaniṣevitevane maithunakālasthaṃ dadarśa mṛgayūthapam

ततस्तां च मृगीं तं च रुक्मपुङ्खैः सुपत्रिभिःनिर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः पाण्डुः पञ्चभिराशुगैः

tatastāṃ ca mṛgīṃ taṃ ca rukmapuṅkhaiḥ supatribhiḥnirbibheda śaraistīkṣṇaiḥ pāṇḍuḥ pañcabhirāśugaiḥ

स च राजन्महातेजा ऋषिपुत्रस्तपोधनःभार्यया सह तेजस्वी मृगरूपेण संगतः

sa ca rājanmahātejā ṛṣiputrastapodhanaḥbhāryayā saha tejasvī mṛgarūpeṇa saṃgataḥ

संसक्तस्तु तया मृग्या मानुषीमीरयन्गिरम्क्षणेन पतितो भूमौ विललापाकुलेन्द्रियः

saṃsaktastu tayā mṛgyā mānuṣīmīrayangiramkṣaṇena patito bhūmau vilalāpākulendriyaḥ

मृग उवाच · mṛga uvāca

काममन्युपरीतापि बुद्ध्यङ्गरहितापि चवर्जयन्ति नृशंसानि पापेष्वभिरता नराः

kāmamanyuparītāpi buddhyaṅgarahitāpi cavarjayanti nṛśaṃsāni pāpeṣvabhiratā narāḥ

न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिःविधिपर्यागतानर्थान्प्रज्ञा न प्रतिपद्यते

na vidhiṃ grasate prajñā prajñāṃ tu grasate vidhiḥvidhiparyāgatānarthānprajñā na pratipadyate

शश्वद्धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारतकामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिः

śaśvaddharmātmanāṃ mukhye kule jātasya bhāratakāmalobhābhibhūtasya kathaṃ te calitā matiḥ

पाण्डुरुवाचशत्रूणां या वधे वृत्तिः सा मृगाणां वधे स्मृताराज्ञां मृग न मां मोहात्त्वं गर्हयितुमर्हसि

pāṇḍuruvācaśatrūṇāṃ yā vadhe vṛttiḥ sā mṛgāṇāṃ vadhe smṛtārājñāṃ mṛga na māṃ mohāttvaṃ garhayitumarhasi

अच्छद्मनामायया च मृगाणां वध इष्यतेस एव धर्मो राज्ञां तु तद्विद्वान्किं नु गर्हसे

acchadmanāmāyayā ca mṛgāṇāṃ vadha iṣyatesa eva dharmo rājñāṃ tu tadvidvānkiṃ nu garhase

अगस्त्यः सत्रमासीनश्चचार मृगयामृषिःआरण्यान्सर्वदैवत्यान्मृगान्प्रोक्ष्य महावने

agastyaḥ satramāsīnaścacāra mṛgayāmṛṣiḥāraṇyānsarvadaivatyānmṛgānprokṣya mahāvane

प्रमाणदृष्टधर्मेण कथमस्मान्विगर्हसेअगस्त्यस्याभिचारेण युष्माकं वै वपा हुता

pramāṇadṛṣṭadharmeṇa kathamasmānvigarhaseagastyasyābhicāreṇa yuṣmākaṃ vai vapā hutā

मृग उवाच · mṛga uvāca

न रिपून्वै समुद्दिश्य विमुञ्चन्ति पुरा शरान्रन्ध्र एषां विशेषेण वधकालः प्रशस्यते

na ripūnvai samuddiśya vimuñcanti purā śarānrandhra eṣāṃ viśeṣeṇa vadhakālaḥ praśasyate

पाण्डुरुवाचप्रमत्तमप्रमत्तं वा विवृतं घ्नन्ति चौजसाउपायैरिषुभिस्तीक्ष्णैः कस्मान्मृग विगर्हसे

pāṇḍuruvācapramattamapramattaṃ vā vivṛtaṃ ghnanti caujasāupāyairiṣubhistīkṣṇaiḥ kasmānmṛga vigarhase

मृग उवाच · mṛga uvāca

नाहं घ्नन्तं मृगान्राजन्विगर्हे आत्मकारणात्मैथुनं तु प्रतीक्ष्यं मे स्यात्त्वयेहानृशंसतः

nāhaṃ ghnantaṃ mṛgānrājanvigarhe ātmakāraṇātmaithunaṃ tu pratīkṣyaṃ me syāttvayehānṛśaṃsataḥ

सर्वभूतहिते काले सर्वभूतेप्सिते तथाको हि विद्वान्मृगं हन्याच्चरन्तं मैथुनं वनेपुरुषार्थफलं कान्तं यत्त्वया वितथं कृतम्

sarvabhūtahite kāle sarvabhūtepsite tathāko hi vidvānmṛgaṃ hanyāccarantaṃ maithunaṃ vanepuruṣārthaphalaṃ kāntaṃ yattvayā vitathaṃ kṛtam

पौरवाणामृषीणां च तेषामक्लिष्टकर्मणाम्वंशे जातस्य कौरव्य नानुरूपमिदं तव

pauravāṇāmṛṣīṇāṃ ca teṣāmakliṣṭakarmaṇāmvaṃśe jātasya kauravya nānurūpamidaṃ tava

नृशंसं कर्म सुमहत्सर्वलोकविगर्हितम्अस्वर्ग्यमयशस्यं च अधर्मिष्ठं च भारत

nṛśaṃsaṃ karma sumahatsarvalokavigarhitamasvargyamayaśasyaṃ ca adharmiṣṭhaṃ ca bhārata

स्त्रीभोगानां विशेषज्ञः शास्त्रधर्मार्थतत्त्ववित्नार्हस्त्वं सुरसंकाश कर्तुमस्वर्ग्यमीदृशम्

strībhogānāṃ viśeṣajñaḥ śāstradharmārthatattvavitnārhastvaṃ surasaṃkāśa kartumasvargyamīdṛśam

त्वया नृशंसकर्तारः पापाचाराश्च मानवाःनिग्राह्याः पार्थिवश्रेष्ठ त्रिवर्गपरिवर्जिताः

tvayā nṛśaṃsakartāraḥ pāpācārāśca mānavāḥnigrāhyāḥ pārthivaśreṣṭha trivargaparivarjitāḥ

किं कृतं ते नरश्रेष्ठ निघ्नतो मामनागसम्मुनिं मूलफलाहारं मृगवेषधरं नृपवसमानमरण्येषु नित्यं शमपरायणम्

kiṃ kṛtaṃ te naraśreṣṭha nighnato māmanāgasammuniṃ mūlaphalāhāraṃ mṛgaveṣadharaṃ nṛpavasamānamaraṇyeṣu nityaṃ śamaparāyaṇam

त्वयाहं हिंसितो यस्मात्तस्मात्त्वामप्यसंशयम्द्वयोर्नृशंसकर्तारमवशं काममोहितम्जीवितान्तकरो भाव एवमेवागमिष्यति

tvayāhaṃ hiṃsito yasmāttasmāttvāmapyasaṃśayamdvayornṛśaṃsakartāramavaśaṃ kāmamohitamjīvitāntakaro bhāva evamevāgamiṣyati

अहं हि किंदमो नाम तपसाप्रतिमो मुनिःव्यपत्रपन्मनुष्याणां मृग्यां मैथुनमाचरम्

ahaṃ hi kiṃdamo nāma tapasāpratimo muniḥvyapatrapanmanuṣyāṇāṃ mṛgyāṃ maithunamācaram

मृगो भूत्वा मृगैः सार्धं चरामि गहने वनेन तु ते ब्रह्महत्येयं भविष्यत्यविजानतःमृगरूपधरं हत्वा मामेवं काममोहितम्

mṛgo bhūtvā mṛgaiḥ sārdhaṃ carāmi gahane vanena tu te brahmahatyeyaṃ bhaviṣyatyavijānataḥmṛgarūpadharaṃ hatvā māmevaṃ kāmamohitam

अस्य तु त्वं फलं मूढ प्राप्स्यसीदृशमेव हिप्रियया सह संवासं प्राप्य कामविमोहितःत्वमप्यस्यामवस्थायां प्रेतलोकं गमिष्यसि

asya tu tvaṃ phalaṃ mūḍha prāpsyasīdṛśameva hipriyayā saha saṃvāsaṃ prāpya kāmavimohitaḥtvamapyasyāmavasthāyāṃ pretalokaṃ gamiṣyasi

अन्तकाले च संवासं यया गन्तासि कान्तयाप्रेतराजवशं प्राप्तं सर्वभूतदुरत्ययम्भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ सैव त्वामनुयास्यति

antakāle ca saṃvāsaṃ yayā gantāsi kāntayāpretarājavaśaṃ prāptaṃ sarvabhūtaduratyayambhaktyā matimatāṃ śreṣṭha saiva tvāmanuyāsyati

वर्तमानः सुखे दुःखं यथाहं प्रापितस्त्वयातथा सुखं त्वां संप्राप्तं दुःखमभ्यागमिष्यति

vartamānaḥ sukhe duḥkhaṃ yathāhaṃ prāpitastvayātathā sukhaṃ tvāṃ saṃprāptaṃ duḥkhamabhyāgamiṣyati

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो जीवितात्स व्ययुज्यतमृगः पाण्डुश्च शोकार्तः क्षणेन समपद्यत

evamuktvā suduḥkhārto jīvitātsa vyayujyatamṛgaḥ pāṇḍuśca śokārtaḥ kṣaṇena samapadyata