पर्व.अध्याय 1.126

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

दत्तेऽवकाशे पुरुषैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनैःविवेश रङ्गं विस्तीर्णं कर्णः परपुरंजयः

datte'vakāśe puruṣairvismayotphullalocanaiḥviveśa raṅgaṃ vistīrṇaṃ karṇaḥ parapuraṃjayaḥ

सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्द्योतिताननःसधनुर्बद्धनिस्त्रिंशः पादचारीव पर्वतः

sahajaṃ kavacaṃ bibhratkuṇḍaloddyotitānanaḥsadhanurbaddhanistriṃśaḥ pādacārīva parvataḥ

कन्यागर्भः पृथुयशाः पृथायाः पृथुलोचनःतीक्ष्णांशोर्भास्करस्यांशः कर्णोऽरिगणसूदनः

kanyāgarbhaḥ pṛthuyaśāḥ pṛthāyāḥ pṛthulocanaḥtīkṣṇāṃśorbhāskarasyāṃśaḥ karṇo'rigaṇasūdanaḥ

सिंहर्षभगजेन्द्राणां तुल्यवीर्यपराक्रमःदीप्तिकान्तिद्युतिगुणैः सूर्येन्दुज्वलनोपमः

siṃharṣabhagajendrāṇāṃ tulyavīryaparākramaḥdīptikāntidyutiguṇaiḥ sūryendujvalanopamaḥ

प्रांशुः कनकतालाभः सिंहसंहननो युवाअसंख्येयगुणः श्रीमान्भास्करस्यात्मसंभवः

prāṃśuḥ kanakatālābhaḥ siṃhasaṃhanano yuvāasaṃkhyeyaguṇaḥ śrīmānbhāskarasyātmasaṃbhavaḥ

स निरीक्ष्य महाबाहुः सर्वतो रङ्गमण्डलम्प्रणामं द्रोणकृपयोर्नात्यादृतमिवाकरोत्

sa nirīkṣya mahābāhuḥ sarvato raṅgamaṇḍalampraṇāmaṃ droṇakṛpayornātyādṛtamivākarot

स सामाजजनः सर्वो निश्चलः स्थिरलोचनःकोऽयमित्यागतक्षोभः कौतूहलपरोऽभवत्

sa sāmājajanaḥ sarvo niścalaḥ sthiralocanaḥko'yamityāgatakṣobhaḥ kautūhalaparo'bhavat

सोऽब्रवीन्मेघधीरेण स्वरेण वदतां वरःभ्राता भ्रातरमज्ञातं सावित्रः पाकशासनिम्

so'bravīnmeghadhīreṇa svareṇa vadatāṃ varaḥbhrātā bhrātaramajñātaṃ sāvitraḥ pākaśāsanim

पार्थ यत्ते कृतं कर्म विशेषवदहं ततःकरिष्ये पश्यतां नॄणां मात्मना विस्मयं गमः

pārtha yatte kṛtaṃ karma viśeṣavadahaṃ tataḥkariṣye paśyatāṃ nṝṇāṃ mātmanā vismayaṃ gamaḥ

असमाप्ते ततस्तस्य वचने वदतां वरयन्त्रोत्क्षिप्त इव क्षिप्रमुत्तस्थौ सर्वतो जनः

asamāpte tatastasya vacane vadatāṃ varayantrotkṣipta iva kṣipramuttasthau sarvato janaḥ

प्रीतिश्च पुरुषव्याघ्र दुर्योधनमथास्पृशत्ह्रीश्च क्रोधश्च बीभत्सुं क्षणेनान्वविशच्च ह

prītiśca puruṣavyāghra duryodhanamathāspṛśathrīśca krodhaśca bībhatsuṃ kṣaṇenānvaviśacca ha

ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः कर्णः प्रियरणः सदायत्कृतं तत्र पार्थेन तच्चकार महाबलः

tato droṇābhyanujñātaḥ karṇaḥ priyaraṇaḥ sadāyatkṛtaṃ tatra pārthena taccakāra mahābalaḥ

अथ दुर्योधनस्तत्र भ्रातृभिः सह भारतकर्णं परिष्वज्य मुदा ततो वचनमब्रवीत्

atha duryodhanastatra bhrātṛbhiḥ saha bhāratakarṇaṃ pariṣvajya mudā tato vacanamabravīt

स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानदअहं च कुरुराज्यं च यथेष्टमुपभुज्यताम्

svāgataṃ te mahābāho diṣṭyā prāpto'si mānadaahaṃ ca kururājyaṃ ca yatheṣṭamupabhujyatām

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

कृतं सर्वेण मेऽन्येन सखित्वं च त्वया वृणेद्वन्द्वयुद्धं च पार्थेन कर्तुमिच्छामि भारत

kṛtaṃ sarveṇa me'nyena sakhitvaṃ ca tvayā vṛṇedvandvayuddhaṃ ca pārthena kartumicchāmi bhārata

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

भुङ्क्ष्व भोगान्मया सार्धं बन्धूनां प्रियकृद्भवदुर्हृदां कुरु सर्वेषां मूर्ध्नि पादमरिंदम

bhuṅkṣva bhogānmayā sārdhaṃ bandhūnāṃ priyakṛdbhavadurhṛdāṃ kuru sarveṣāṃ mūrdhni pādamariṃdama

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः क्षिप्तमिवात्मानं मत्वा पार्थोऽभ्यभाषतकर्णं भ्रातृसमूहस्य मध्येऽचलमिव स्थितम्

tataḥ kṣiptamivātmānaṃ matvā pārtho'bhyabhāṣatakarṇaṃ bhrātṛsamūhasya madhye'calamiva sthitam

अनाहूतोपसृप्तानामनाहूतोपजल्पिनाम्ये लोकास्तान्हतः कर्ण मया त्वं प्रतिपत्स्यसे

anāhūtopasṛptānāmanāhūtopajalpināmye lokāstānhataḥ karṇa mayā tvaṃ pratipatsyase

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

रङ्गोऽयं सर्वसामान्यः किमत्र तव फल्गुनवीर्यश्रेष्ठाश्च राजन्या बलं धर्मोऽनुवर्तते

raṅgo'yaṃ sarvasāmānyaḥ kimatra tava phalgunavīryaśreṣṭhāśca rājanyā balaṃ dharmo'nuvartate

किं क्षेपैर्दुर्बलाश्वासैः शरैः कथय भारतगुरोः समक्षं यावत्ते हराम्यद्य शिरः शरैः

kiṃ kṣepairdurbalāśvāsaiḥ śaraiḥ kathaya bhārataguroḥ samakṣaṃ yāvatte harāmyadya śiraḥ śaraiḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः पार्थः परपुरंजयःभ्रातृभिस्त्वरयाश्लिष्टो रणायोपजगाम तम्

tato droṇābhyanujñātaḥ pārthaḥ parapuraṃjayaḥbhrātṛbhistvarayāśliṣṭo raṇāyopajagāma tam

ततो दुर्योधनेनापि सभ्रात्रा समरोद्यतःपरिष्वक्तः स्थितः कर्णः प्रगृह्य सशरं धनुः

tato duryodhanenāpi sabhrātrā samarodyataḥpariṣvaktaḥ sthitaḥ karṇaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ

ततः सविद्युत्स्तनितैः सेन्द्रायुधपुरोजवैःआवृतं गगनं मेघैर्बलाकापङ्क्तिहासिभिः

tataḥ savidyutstanitaiḥ sendrāyudhapurojavaiḥāvṛtaṃ gaganaṃ meghairbalākāpaṅktihāsibhiḥ

ततः स्नेहाद्धरिहयं दृष्ट्वा रङ्गावलोकिनम्भास्करोऽप्यनयन्नाशं समीपोपगतान्घनान्

tataḥ snehāddharihayaṃ dṛṣṭvā raṅgāvalokinambhāskaro'pyanayannāśaṃ samīpopagatānghanān

मेघच्छायोपगूढस्तु ततोऽदृश्यत पाण्डवःसूर्यातपपरिक्षिप्तः कर्णोऽपि समदृश्यत

meghacchāyopagūḍhastu tato'dṛśyata pāṇḍavaḥsūryātapaparikṣiptaḥ karṇo'pi samadṛśyata

धार्तराष्ट्रा यतः कर्णस्तस्मिन्देशे व्यवस्थिताःभारद्वाजः कृपो भीष्मो यतः पार्थस्ततोऽभवन्

dhārtarāṣṭrā yataḥ karṇastasmindeśe vyavasthitāḥbhāradvājaḥ kṛpo bhīṣmo yataḥ pārthastato'bhavan

द्विधा रङ्गः समभवत्स्त्रीणां द्वैधमजायतकुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह

dvidhā raṅgaḥ samabhavatstrīṇāṃ dvaidhamajāyatakuntibhojasutā mohaṃ vijñātārthā jagāma ha

तां तथा मोहसंपन्नां विदुरः सर्वधर्मवित्कुन्तीमाश्वासयामास प्रोक्ष्याद्भिश्चन्दनोक्षितैः

tāṃ tathā mohasaṃpannāṃ viduraḥ sarvadharmavitkuntīmāśvāsayāmāsa prokṣyādbhiścandanokṣitaiḥ

ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभावपि दंशितौपुत्रौ दृष्ट्वा सुसंतप्ता नान्वपद्यत किंचन

tataḥ pratyāgataprāṇā tāvubhāvapi daṃśitauputrau dṛṣṭvā susaṃtaptā nānvapadyata kiṃcana

तावुद्यतमहाचापौ कृपः शारद्वतोऽब्रवीत्द्वन्द्वयुद्धसमाचारे कुशलः सर्वधर्मवित्

tāvudyatamahācāpau kṛpaḥ śāradvato'bravītdvandvayuddhasamācāre kuśalaḥ sarvadharmavit

अयं पृथायास्तनयः कनीयान्पाण्डुनन्दनःकौरवो भवता सार्धं द्वन्द्वयुद्धं करिष्यति

ayaṃ pṛthāyāstanayaḥ kanīyānpāṇḍunandanaḥkauravo bhavatā sārdhaṃ dvandvayuddhaṃ kariṣyati

त्वमप्येवं महाबाहो मातरं पितरं कुलम्कथयस्व नरेन्द्राणां येषां त्वं कुलवर्धनःततो विदित्वा पार्थस्त्वां प्रतियोत्स्यति वा न वा

tvamapyevaṃ mahābāho mātaraṃ pitaraṃ kulamkathayasva narendrāṇāṃ yeṣāṃ tvaṃ kulavardhanaḥtato viditvā pārthastvāṃ pratiyotsyati vā na vā

एवमुक्तस्य कर्णस्य व्रीडावनतमाननम्बभौ वर्षाम्बुभिः क्लिन्नं पद्ममागलितं यथा

evamuktasya karṇasya vrīḍāvanatamānanambabhau varṣāmbubhiḥ klinnaṃ padmamāgalitaṃ yathā

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

आचार्य त्रिविधा योनी राज्ञां शास्त्रविनिश्चयेतत्कुलीनश्च शूरश्च सेनां यश्च प्रकर्षति

ācārya trividhā yonī rājñāṃ śāstraviniścayetatkulīnaśca śūraśca senāṃ yaśca prakarṣati

यद्ययं फल्गुनो युद्धे नाराज्ञा योद्धुमिच्छतितस्मादेषोऽङ्गविषये मया राज्येऽभिषिच्यते

yadyayaṃ phalguno yuddhe nārājñā yoddhumicchatitasmādeṣo'ṅgaviṣaye mayā rājye'bhiṣicyate

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्तस्मिन्क्षणे कर्णः सलाजकुसुमैर्घटैःकाञ्चनैः काञ्चने पीठे मन्त्रविद्भिर्महारथःअभिषिक्तोऽङ्गराज्ये स श्रिया युक्तो महाबलः

tatastasminkṣaṇe karṇaḥ salājakusumairghaṭaiḥkāñcanaiḥ kāñcane pīṭhe mantravidbhirmahārathaḥabhiṣikto'ṅgarājye sa śriyā yukto mahābalaḥ

सच्छत्रवालव्यजनो जयशब्दान्तरेण चउवाच कौरवं राजा राजानं तं वृषस्तदा

sacchatravālavyajano jayaśabdāntareṇa cauvāca kauravaṃ rājā rājānaṃ taṃ vṛṣastadā

अस्य राज्यप्रदानस्य सदृशं किं ददानि तेप्रब्रूहि राजशार्दूल कर्ता ह्यस्मि तथा नृपअत्यन्तं सख्यमिच्छामीत्याह तं स सुयोधनः

asya rājyapradānasya sadṛśaṃ kiṃ dadāni teprabrūhi rājaśārdūla kartā hyasmi tathā nṛpaatyantaṃ sakhyamicchāmītyāha taṃ sa suyodhanaḥ

एवमुक्तस्ततः कर्णस्तथेति प्रत्यभाषतहर्षाच्चोभौ समाश्लिष्य परां मुदमवापतुः

evamuktastataḥ karṇastatheti pratyabhāṣataharṣāccobhau samāśliṣya parāṃ mudamavāpatuḥ