Parva.Adhyaya 1.173

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरेकारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै संनियोजिता

rājñā kalmāṣapādena gurau brahmavidāṃ varekāraṇaṃ kiṃ puraskṛtya bhāryā vai saṃniyojitā

जानता च परं धर्मं लोक्यं तेन महात्मनाअगम्यागमनं कस्माद्वसिष्ठेन महात्मनाकृतं तेन पुरा सर्वं वक्तुमर्हसि पृच्छतः

jānatā ca paraṃ dharmaṃ lokyaṃ tena mahātmanāagamyāgamanaṃ kasmādvasiṣṭhena mahātmanākṛtaṃ tena purā sarvaṃ vaktumarhasi pṛcchataḥ

गन्धर्व उवाच · gandharva uvāca

धनंजय निबोधेदं यन्मां त्वं परिपृच्छसिवसिष्ठं प्रति दुर्धर्षं तथामित्रसहं नृपम्

dhanaṃjaya nibodhedaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasivasiṣṭhaṃ prati durdharṣaṃ tathāmitrasahaṃ nṛpam

कथितं ते मया पूर्वं यथा शप्तः स पार्थिवःशक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना

kathitaṃ te mayā pūrvaṃ yathā śaptaḥ sa pārthivaḥśaktinā bharataśreṣṭha vāsiṣṭhena mahātmanā

स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणःनिर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परंतपः

sa tu śāpavaśaṃ prāptaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥnirjagāma purādrājā sahadāraḥ paraṃtapaḥ

अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमेनानामृगगणाकीर्णं नानासत्त्वसमाकुलम्

araṇyaṃ nirjanaṃ gatvā sadāraḥ paricakramenānāmṛgagaṇākīrṇaṃ nānāsattvasamākulam

नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम्अरण्यं घोरसंनादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्

nānāgulmalatācchannaṃ nānādrumasamāvṛtamaraṇyaṃ ghorasaṃnādaṃ śāpagrastaḥ paribhraman

स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्षमात्मनःददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिद्वननिर्झरेब्राह्मणीं ब्राह्मणं चैव मैथुनायोपसंगतौ

sa kadācitkṣudhāviṣṭo mṛgayanbhakṣamātmanaḥdadarśa suparikliṣṭaḥ kasmiṃścidvananirjharebrāhmaṇīṃ brāhmaṇaṃ caiva maithunāyopasaṃgatau

तौ समीक्ष्य तु वित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौतयोश्च द्रवतोर्विप्रं जगृहे नृपतिर्बलात्

tau samīkṣya tu vitrastāvakṛtārthau pradhāvitautayośca dravatorvipraṃ jagṛhe nṛpatirbalāt

दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषतशृणु राजन्वचो मह्यं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत

dṛṣṭvā gṛhītaṃ bhartāramatha brāhmaṇyabhāṣataśṛṇu rājanvaco mahyaṃ yattvāṃ vakṣyāmi suvrata

आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोकपरिश्रुतःअप्रमत्तः स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः

ādityavaṃśaprabhavastvaṃ hi lokapariśrutaḥapramattaḥ sthito dharme guruśuśrūṣaṇe rataḥ

शापं प्राप्तोऽसि दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसिऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्त्रास्म्यद्य समागता

śāpaṃ prāpto'si durdharṣa na pāpaṃ kartumarhasiṛtukāle tu saṃprāpte bhartrāsmyadya samāgatā

अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थश्च मे महान्प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ता मेऽयं विसृज्यताम्

akṛtārthā hyahaṃ bhartrā prasavārthaśca me mahānprasīda nṛpatiśreṣṭha bhartā me'yaṃ visṛjyatām

एवं विक्रोशमानायास्तस्याः स सुनृशंसकृत्भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम्

evaṃ vikrośamānāyāstasyāḥ sa sunṛśaṃsakṛtbhartāraṃ bhakṣayāmāsa vyāghro mṛgamivepsitam

तस्याः क्रोधाभिभूताया यदश्रु न्यपतद्भुविसोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत्

tasyāḥ krodhābhibhūtāyā yadaśru nyapatadbhuviso'gniḥ samabhavaddīptastaṃ ca deśaṃ vyadīpayat

ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनदुःखिताकल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा

tataḥ sā śokasaṃtaptā bhartṛvyasanaduḥkhitākalmāṣapādaṃ rājarṣimaśapadbrāhmaṇī ruṣā

यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत्प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रभुर्भर्ता महायशाः

yasmānmamākṛtārthāyāstvayā kṣudra nṛśaṃsavatprekṣantyā bhakṣito me'dya prabhurbhartā mahāyaśāḥ

तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतःपत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम्

tasmāttvamapi durbuddhe macchāpaparivikṣataḥpatnīmṛtāvanuprāpya sadyastyakṣyasi jīvitam

यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताःतेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यतिस ते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम

yasya carṣervasiṣṭhasya tvayā putrā vināśitāḥtena saṃgamya te bhāryā tanayaṃ janayiṣyatisa te vaṃśakaraḥ putro bhaviṣyati nṛpādhama

एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभातस्यैव संनिधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम्

evaṃ śaptvā tu rājānaṃ sā tamāṅgirasī śubhātasyaiva saṃnidhau dīptaṃ praviveśa hutāśanam

वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदपश्यतज्ञानयोगेन महता तपसा च परंतप

vasiṣṭhaśca mahābhāgaḥ sarvametadapaśyatajñānayogena mahatā tapasā ca paraṃtapa

मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततःऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः

muktaśāpaśca rājarṣiḥ kālena mahatā tataḥṛtukāle'bhipatito madayantyā nivāritaḥ

न हि सस्मार नृपतिस्तं शापं शापमोहितःदेव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा स तस्या नृपसत्तमःतं च शापमनुस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा

na hi sasmāra nṛpatistaṃ śāpaṃ śāpamohitaḥdevyāḥ so'tha vacaḥ śrutvā sa tasyā nṛpasattamaḥtaṃ ca śāpamanusmṛtya paryatapyadbhṛśaṃ tadā

एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं संन्ययोजयत्स्वदारे भरतश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः

etasmātkāraṇādrājā vasiṣṭhaṃ saṃnyayojayatsvadāre bharataśreṣṭha śāpadoṣasamanvitaḥ