Parva.Adhyaya 1.185

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः; पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रःधृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो; वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा

tatastathoktaḥ parihṛṣṭarūpaḥ; pitre śaśaṃsātha sa rājaputraḥdhṛṣṭadyumnaḥ somakānāṃ prabarho; vṛttaṃ yathā yena hṛtā ca kṛṣṇā

योऽसौ युवा स्वायतलोहिताक्षः; कृष्णाजिनी देवसमानरूपःयः कार्मुकाग्र्यं कृतवानधिज्यं; लक्ष्यं च तत्पातितवान्पृथिव्याम्

yo'sau yuvā svāyatalohitākṣaḥ; kṛṣṇājinī devasamānarūpaḥyaḥ kārmukāgryaṃ kṛtavānadhijyaṃ; lakṣyaṃ ca tatpātitavānpṛthivyām

असज्जमानश्च गतस्तरस्वी; वृतो द्विजाग्र्यैरभिपूज्यमानःचक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु; सर्वैश्च देवैरृषिभिश्च जुष्टः

asajjamānaśca gatastarasvī; vṛto dvijāgryairabhipūjyamānaḥcakrāma vajrīva diteḥ suteṣu; sarvaiśca devairṛṣibhiśca juṣṭaḥ

कृष्णा च गृह्याजिनमन्वयात्तं; नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टाअमृष्यमाणेषु नराधिपेषु; क्रुद्धेषु तं तत्र समापतत्सु

kṛṣṇā ca gṛhyājinamanvayāttaṃ; nāgaṃ yathā nāgavadhūḥ prahṛṣṭāamṛṣyamāṇeṣu narādhipeṣu; kruddheṣu taṃ tatra samāpatatsu

ततोऽपरः पार्थिवराजमध्ये; प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्प्रकालयन्नेव स पार्थिवौघा;न्क्रुद्धोऽन्तकः प्राणभृतो यथैव

tato'paraḥ pārthivarājamadhye; pravṛddhamārujya mahīprarohamprakālayanneva sa pārthivaughā;nkruddho'ntakaḥ prāṇabhṛto yathaiva

तौ पार्थिवानां मिषतां नरेन्द्र; कृष्णामुपादाय गतौ नराग्र्यौविभ्राजमानाविव चन्द्रसूर्यौ; बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम्

tau pārthivānāṃ miṣatāṃ narendra; kṛṣṇāmupādāya gatau narāgryauvibhrājamānāviva candrasūryau; bāhyāṃ purādbhārgavakarmaśālām

तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य; तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कःतथाविधैरेव नरप्रवीरै;रुपोपविष्टैस्त्रिभिरग्निकल्पैः

tatropaviṣṭārcirivānalasya; teṣāṃ janitrīti mama pratarkaḥtathāvidhaireva narapravīrai;rupopaviṣṭaistribhiragnikalpaiḥ

तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादा;वुक्त्वा च कृष्णामभिवादयेतिस्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां; भैक्षप्रचाराय गता नराग्र्याः

tasyāstatastāvabhivādya pādā;vuktvā ca kṛṣṇāmabhivādayetisthitau ca tatraiva nivedya kṛṣṇāṃ; bhaikṣapracārāya gatā narāgryāḥ

तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा; कृत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वातां चैव वृद्धां परिविष्य तांश्च; नरप्रवीरान्स्वयमप्यभुङ्क्त

teṣāṃ tu bhaikṣaṃ pratigṛhya kṛṣṇā; kṛtvā baliṃ brāhmaṇasācca kṛtvātāṃ caiva vṛddhāṃ pariviṣya tāṃśca; narapravīrānsvayamapyabhuṅkta

सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव; कृष्णा तु तेषां चरणोपधानम्आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां; दर्भाजिनाग्र्यास्तरणोपपन्नम्

suptāstu te pārthiva sarva eva; kṛṣṇā tu teṣāṃ caraṇopadhānamāsītpṛthivyāṃ śayanaṃ ca teṣāṃ; darbhājināgryāstaraṇopapannam

ते नर्दमाना इव कालमेघाः; कथा विचित्राः कथयां बभूवुःन वैश्यशूद्रौपयिकीः कथास्ता; न च द्विजातेः कथयन्ति वीराः

te nardamānā iva kālameghāḥ; kathā vicitrāḥ kathayāṃ babhūvuḥna vaiśyaśūdraupayikīḥ kathāstā; na ca dvijāteḥ kathayanti vīrāḥ

निःसंशयं क्षत्रियपुंगवास्ते; यथा हि युद्धं कथयन्ति राजन्आशा हि नो व्यक्तमियं समृद्धा; मुक्तान्हि पार्थाञ्शृणुमोऽग्निदाहात्

niḥsaṃśayaṃ kṣatriyapuṃgavāste; yathā hi yuddhaṃ kathayanti rājanāśā hi no vyaktamiyaṃ samṛddhā; muktānhi pārthāñśṛṇumo'gnidāhāt

यथा हि लक्ष्यं निहतं धनुश्च; सज्यं कृतं तेन तथा प्रसह्ययथा च भाषन्ति परस्परं ते; छन्ना ध्रुवं ते प्रचरन्ति पार्थाः

yathā hi lakṣyaṃ nihataṃ dhanuśca; sajyaṃ kṛtaṃ tena tathā prasahyayathā ca bhāṣanti parasparaṃ te; channā dhruvaṃ te pracaranti pārthāḥ

ततः स राजा द्रुपदः प्रहृष्टः; पुरोहितं प्रेषयां तत्र चक्रेविद्याम युष्मानिति भाषमाणो; महात्मनः पाण्डुसुताः स्थ कच्चित्

tataḥ sa rājā drupadaḥ prahṛṣṭaḥ; purohitaṃ preṣayāṃ tatra cakrevidyāma yuṣmāniti bhāṣamāṇo; mahātmanaḥ pāṇḍusutāḥ stha kaccit

गृहीतवाक्यो नृपतेः पुरोधा; गत्वा प्रशंसामभिधाय तेषाम्वाक्यं यथावन्नृपतेः समग्र;मुवाच तान्स क्रमवित्क्रमेण

gṛhītavākyo nṛpateḥ purodhā; gatvā praśaṃsāmabhidhāya teṣāmvākyaṃ yathāvannṛpateḥ samagra;muvāca tānsa kramavitkrameṇa

विज्ञातुमिच्छत्यवनीश्वरो वः; पाञ्चालराजो द्रुपदो वरार्हाःलक्ष्यस्य वेद्धारमिमं हि दृष्ट्वा; हर्षस्य नान्तं परिपश्यते सः

vijñātumicchatyavanīśvaro vaḥ; pāñcālarājo drupado varārhāḥlakṣyasya veddhāramimaṃ hi dṛṣṭvā; harṣasya nāntaṃ paripaśyate saḥ

तदाचड्ढ्वं ज्ञातिकुलानुपूर्वीं; पदं शिरःसु द्विषतां कुरुध्वम्प्रह्लादयध्वं हृदयं ममेदं; पाञ्चालराजस्य सहानुगस्य

tadācaḍḍhvaṃ jñātikulānupūrvīṃ; padaṃ śiraḥsu dviṣatāṃ kurudhvamprahlādayadhvaṃ hṛdayaṃ mamedaṃ; pāñcālarājasya sahānugasya

पाण्डुर्हि राजा द्रुपदस्य राज्ञः; प्रियः सखा चात्मसमो बभूवतस्यैष कामो दुहिता ममेयं; स्नुषा यदि स्यादिति कौरवस्य

pāṇḍurhi rājā drupadasya rājñaḥ; priyaḥ sakhā cātmasamo babhūvatasyaiṣa kāmo duhitā mameyaṃ; snuṣā yadi syāditi kauravasya

अयं च कामो द्रुपदस्य राज्ञो; हृदि स्थितो नित्यमनिन्दिताङ्गाःयदर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहु;र्धर्मेण विन्देत सुतां ममेति

ayaṃ ca kāmo drupadasya rājño; hṛdi sthito nityamaninditāṅgāḥyadarjuno vai pṛthudīrghabāhu;rdharmeṇa vindeta sutāṃ mameti

तथोक्तवाक्यं तु पुरोहितं तं; स्थितं विनीतं समुदीक्ष्य राजासमीपस्थं भीममिदं शशास; प्रदीयतां पाद्यमर्घ्यं तथास्मै

tathoktavākyaṃ tu purohitaṃ taṃ; sthitaṃ vinītaṃ samudīkṣya rājāsamīpasthaṃ bhīmamidaṃ śaśāsa; pradīyatāṃ pādyamarghyaṃ tathāsmai

मान्यः पुरोधा द्रुपदस्य राज्ञ;स्तस्मै प्रयोज्याभ्यधिकैव पूजाभीमस्तथा तत्कृतवान्नरेन्द्र; तां चैव पूजां प्रतिसंगृहीत्वा

mānyaḥ purodhā drupadasya rājña;stasmai prayojyābhyadhikaiva pūjābhīmastathā tatkṛtavānnarendra; tāṃ caiva pūjāṃ pratisaṃgṛhītvā

सुखोपविष्टं तु पुरोहितं तं; युधिष्ठिरो ब्राह्मणमित्युवाचपाञ्चालराजेन सुता निसृष्टा; स्वधर्मदृष्टेन यथानुकामम्

sukhopaviṣṭaṃ tu purohitaṃ taṃ; yudhiṣṭhiro brāhmaṇamityuvācapāñcālarājena sutā nisṛṣṭā; svadharmadṛṣṭena yathānukāmam

प्रदिष्टशुल्का द्रुपदेन राज्ञा; सानेन वीरेण तथानुवृत्तान तत्र वर्णेषु कृता विवक्षा; न जीवशिल्पे न कुले न गोत्रे

pradiṣṭaśulkā drupadena rājñā; sānena vīreṇa tathānuvṛttāna tatra varṇeṣu kṛtā vivakṣā; na jīvaśilpe na kule na gotre

कृतेन सज्येन हि कार्मुकेण; विद्धेन लक्ष्येण च संनिसृष्टासेयं तथानेन महात्मनेह; कृष्णा जिता पार्थिवसंघमध्ये

kṛtena sajyena hi kārmukeṇa; viddhena lakṣyeṇa ca saṃnisṛṣṭāseyaṃ tathānena mahātmaneha; kṛṣṇā jitā pārthivasaṃghamadhye

नैवंगते सौमकिरद्य राजा; संतापमर्हत्यसुखाय कर्तुम्कामश्च योऽसौ द्रुपदस्य राज्ञः; स चापि संपत्स्यति पार्थिवस्य

naivaṃgate saumakiradya rājā; saṃtāpamarhatyasukhāya kartumkāmaśca yo'sau drupadasya rājñaḥ; sa cāpi saṃpatsyati pārthivasya

अप्राप्यरूपां हि नरेन्द्रकन्या;मिमामहं ब्राह्मण साधु मन्येन तद्धनुर्मन्दबलेन शक्यं; मौर्व्या समायोजयितुं तथा हिन चाकृतास्त्रेण न हीनजेन; लक्ष्यं तथा पातयितुं हि शक्यम्

aprāpyarūpāṃ hi narendrakanyā;mimāmahaṃ brāhmaṇa sādhu manyena taddhanurmandabalena śakyaṃ; maurvyā samāyojayituṃ tathā hina cākṛtāstreṇa na hīnajena; lakṣyaṃ tathā pātayituṃ hi śakyam

तस्मान्न तापं दुहितुर्निमित्तं; पाञ्चालराजोऽर्हति कर्तुमद्यन चापि तत्पातनमन्यथेह; कर्तुं विषह्यं भुवि मानवेन

tasmānna tāpaṃ duhiturnimittaṃ; pāñcālarājo'rhati kartumadyana cāpi tatpātanamanyatheha; kartuṃ viṣahyaṃ bhuvi mānavena

एवं ब्रुवत्येव युधिष्ठिरे तु; पाञ्चालराजस्य समीपतोऽन्यःतत्राजगामाशु नरो द्वितीयो; निवेदयिष्यन्निह सिद्धमन्नम्

evaṃ bruvatyeva yudhiṣṭhire tu; pāñcālarājasya samīpato'nyaḥtatrājagāmāśu naro dvitīyo; nivedayiṣyanniha siddhamannam