Parva.Adhyaya 1.216

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तस्तु भगवान्धूमकेतुर्हुताशनःचिन्तयामास वरुणं लोकपालं दिदृक्षयाआदित्यमुदके देवं निवसन्तं जलेश्वरम्

evamuktastu bhagavāndhūmaketurhutāśanaḥcintayāmāsa varuṇaṃ lokapālaṃ didṛkṣayāādityamudake devaṃ nivasantaṃ jaleśvaram

स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास पावकम्तमब्रवीद्धूमकेतुः प्रतिपूज्य जलेश्वरम्चतुर्थं लोकपालानां रक्षितारं महेश्वरम्

sa ca taccintitaṃ jñātvā darśayāmāsa pāvakamtamabravīddhūmaketuḥ pratipūjya jaleśvaramcaturthaṃ lokapālānāṃ rakṣitāraṃ maheśvaram

सोमेन राज्ञा यद्दत्तं धनुश्चैवेषुधी च तेतत्प्रयच्छोभयं शीघ्रं रथं च कपिलक्षणम्

somena rājñā yaddattaṃ dhanuścaiveṣudhī ca tetatprayacchobhayaṃ śīghraṃ rathaṃ ca kapilakṣaṇam

कार्यं हि सुमहत्पार्थो गाण्डीवेन करिष्यतिचक्रेण वासुदेवश्च तन्मदर्थे प्रदीयताम्ददानीत्येव वरुणः पावकं प्रत्यभाषत

kāryaṃ hi sumahatpārtho gāṇḍīvena kariṣyaticakreṇa vāsudevaśca tanmadarthe pradīyatāmdadānītyeva varuṇaḥ pāvakaṃ pratyabhāṣata

ततोऽद्भुतं महावीर्यं यशःकीर्तिविवर्धनम्सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि चसर्वायुधमहामात्रं परसेनाप्रधर्षणम्

tato'dbhutaṃ mahāvīryaṃ yaśaḥkīrtivivardhanamsarvaśastrairanādhṛṣyaṃ sarvaśastrapramāthi casarvāyudhamahāmātraṃ parasenāpradharṣaṇam

एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णमव्रणम्

ekaṃ śatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanamcitramuccāvacairvarṇaiḥ śobhitaṃ ślakṣṇamavraṇam

देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाःप्रादाद्वै धनुरत्नं तदक्षय्यौ च महेषुधी

devadānavagandharvaiḥ pūjitaṃ śāśvatīḥ samāḥprādādvai dhanuratnaṃ tadakṣayyau ca maheṣudhī

रथं च दिव्याश्वयुजं कपिप्रवरकेतनम्उपेतं राजतैरश्वैर्गान्धर्वैर्हेममालिभिःपाण्डुराभ्रप्रतीकाशैर्मनोवायुसमैर्जवे

rathaṃ ca divyāśvayujaṃ kapipravaraketanamupetaṃ rājatairaśvairgāndharvairhemamālibhiḥpāṇḍurābhrapratīkāśairmanovāyusamairjave

सर्वोपकरणैर्युक्तमजय्यं देवदानवैःभानुमन्तं महाघोषं सर्वभूतमनोहरम्

sarvopakaraṇairyuktamajayyaṃ devadānavaiḥbhānumantaṃ mahāghoṣaṃ sarvabhūtamanoharam

ससर्ज यत्स्वतपसा भौवनो भुवनप्रभुःप्रजापतिरनिर्देश्यं यस्य रूपं रवेरिव

sasarja yatsvatapasā bhauvano bhuvanaprabhuḥprajāpatiranirdeśyaṃ yasya rūpaṃ raveriva

यं स्म सोमः समारुह्य दानवानजयत्प्रभुःनगमेघप्रतीकाशं ज्वलन्तमिव च श्रिया

yaṃ sma somaḥ samāruhya dānavānajayatprabhuḥnagameghapratīkāśaṃ jvalantamiva ca śriyā

आश्रिता तं रथश्रेष्ठं शक्रायुधसमा शुभातापनीया सुरुचिरा ध्वजयष्टिरनुत्तमा

āśritā taṃ rathaśreṣṭhaṃ śakrāyudhasamā śubhātāpanīyā surucirā dhvajayaṣṭiranuttamā

तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूललक्षणःविनर्दन्निव तत्रस्थः संस्थितो मूर्ध्न्यशोभत

tasyāṃ tu vānaro divyaḥ siṃhaśārdūlalakṣaṇaḥvinardanniva tatrasthaḥ saṃsthito mūrdhnyaśobhata

ध्वजे भूतानि तत्रासन्विविधानि महान्ति चनादेन रिपुसैन्यानां येषां संज्ञा प्रणश्यति

dhvaje bhūtāni tatrāsanvividhāni mahānti canādena ripusainyānāṃ yeṣāṃ saṃjñā praṇaśyati

स तं नानापताकाभिः शोभितं रथमुत्तमम्प्रदक्षिणमुपावृत्य दैवतेभ्यः प्रणम्य च

sa taṃ nānāpatākābhiḥ śobhitaṃ rathamuttamampradakṣiṇamupāvṛtya daivatebhyaḥ praṇamya ca

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्आरुरोह रथं पार्थो विमानं सुकृती यथा

saṃnaddhaḥ kavacī khaḍgī baddhagodhāṅgulitravānāruroha rathaṃ pārtho vimānaṃ sukṛtī yathā

तच्च दिव्यं धनुःश्रेष्ठं ब्रह्मणा निर्मितं पुरागाण्डीवमुपसंगृह्य बभूव मुदितोऽर्जुनः

tacca divyaṃ dhanuḥśreṣṭhaṃ brahmaṇā nirmitaṃ purāgāṇḍīvamupasaṃgṛhya babhūva mudito'rjunaḥ

हुताशनं नमस्कृत्य ततस्तदपि वीर्यवान्जग्राह बलमास्थाय ज्यया च युयुजे धनुः

hutāśanaṃ namaskṛtya tatastadapi vīryavānjagrāha balamāsthāya jyayā ca yuyuje dhanuḥ

मौर्व्यां तु युज्यमानायां बलिना पाण्डवेन हयेऽशृण्वन्कूजितं तत्र तेषां वै व्यथितं मनः

maurvyāṃ tu yujyamānāyāṃ balinā pāṇḍavena haye'śṛṇvankūjitaṃ tatra teṣāṃ vai vyathitaṃ manaḥ

लब्ध्वा रथं धनुश्चैव तथाक्षय्यौ महेषुधीबभूव कल्यः कौन्तेयः प्रहृष्टः साह्यकर्मणि

labdhvā rathaṃ dhanuścaiva tathākṣayyau maheṣudhībabhūva kalyaḥ kaunteyaḥ prahṛṣṭaḥ sāhyakarmaṇi

वज्रनाभं ततश्चक्रं ददौ कृष्णाय पावकःआग्नेयमस्त्रं दयितं स च कल्योऽभवत्तदा

vajranābhaṃ tataścakraṃ dadau kṛṣṇāya pāvakaḥāgneyamastraṃ dayitaṃ sa ca kalyo'bhavattadā

अब्रवीत्पावकश्चैनमेतेन मधुसूदनअमानुषानपि रणे विजेष्यसि न संशयः

abravītpāvakaścainametena madhusūdanaamānuṣānapi raṇe vijeṣyasi na saṃśayaḥ

अनेन त्वं मनुष्याणां देवानामपि चाहवेरक्षःपिशाचदैत्यानां नागानां चाधिकः सदाभविष्यसि न संदेहः प्रवरारिनिबर्हणे

anena tvaṃ manuṣyāṇāṃ devānāmapi cāhaverakṣaḥpiśācadaityānāṃ nāgānāṃ cādhikaḥ sadābhaviṣyasi na saṃdehaḥ pravarārinibarhaṇe

क्षिप्तं क्षिप्तं रणे चैतत्त्वया माधव शत्रुषुहत्वाप्रतिहतं संख्ये पाणिमेष्यति ते पुनः

kṣiptaṃ kṣiptaṃ raṇe caitattvayā mādhava śatruṣuhatvāpratihataṃ saṃkhye pāṇimeṣyati te punaḥ

वरुणश्च ददौ तस्मै गदामशनिनिःस्वनाम्दैत्यान्तकरणीं घोरां नाम्ना कौमोदकीं हरेः

varuṇaśca dadau tasmai gadāmaśaniniḥsvanāmdaityāntakaraṇīṃ ghorāṃ nāmnā kaumodakīṃ hareḥ

ततः पावकमब्रूतां प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौकृतास्त्रौ शस्त्रसंपन्नौ रथिनौ ध्वजिनावपि

tataḥ pāvakamabrūtāṃ prahṛṣṭau kṛṣṇapāṇḍavaukṛtāstrau śastrasaṃpannau rathinau dhvajināvapi

कल्यौ स्वो भगवन्योद्धुमपि सर्वैः सुरासुरैःकिं पुनर्वज्रिणैकेन पन्नगार्थे युयुत्सुना

kalyau svo bhagavanyoddhumapi sarvaiḥ surāsuraiḥkiṃ punarvajriṇaikena pannagārthe yuyutsunā

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

चक्रमस्त्रं च वार्ष्णेयो विसृजन्युधि वीर्यवान्त्रिषु लोकेषु तन्नास्ति यन्न जीयाज्जनार्दनः

cakramastraṃ ca vārṣṇeyo visṛjanyudhi vīryavāntriṣu lokeṣu tannāsti yanna jīyājjanārdanaḥ

गाण्डीवं धनुरादाय तथाक्षय्यौ महेषुधीअहमप्युत्सहे लोकान्विजेतुं युधि पावक

gāṇḍīvaṃ dhanurādāya tathākṣayyau maheṣudhīahamapyutsahe lokānvijetuṃ yudhi pāvaka

सर्वतः परिवार्यैनं दावेन महता प्रभोकामं संप्रज्वलाद्यैव कल्यौ स्वः साह्यकर्मणि

sarvataḥ parivāryainaṃ dāvena mahatā prabhokāmaṃ saṃprajvalādyaiva kalyau svaḥ sāhyakarmaṇi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तः स भगवान्दाशार्हेणार्जुनेन चतैजसं रूपमास्थाय दावं दग्धुं प्रचक्रमे

evamuktaḥ sa bhagavāndāśārheṇārjunena cataijasaṃ rūpamāsthāya dāvaṃ dagdhuṃ pracakrame

सर्वतः परिवार्याथ सप्तार्चिर्ज्वलनस्तदाददाह खाण्डवं क्रुद्धो युगान्तमिव दर्शयन्

sarvataḥ parivāryātha saptārcirjvalanastadādadāha khāṇḍavaṃ kruddho yugāntamiva darśayan

परिगृह्य समाविष्टस्तद्वनं भरतर्षभमेघस्तनितनिर्घोषं सर्वभूतानि निर्दहन्

parigṛhya samāviṣṭastadvanaṃ bharatarṣabhameghastanitanirghoṣaṃ sarvabhūtāni nirdahan

दह्यतस्तस्य विबभौ रूपं दावस्य भारतमेरोरिव नगेन्द्रस्य काञ्चनस्य महाद्युतेः

dahyatastasya vibabhau rūpaṃ dāvasya bhāratameroriva nagendrasya kāñcanasya mahādyuteḥ