Parva.Adhyaya 1.217

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तौ रथाभ्यां नरव्याघ्रौ दावस्योभयतः स्थितौदिक्षु सर्वासु भूतानां चक्राते कदनं महत्

tau rathābhyāṃ naravyāghrau dāvasyobhayataḥ sthitaudikṣu sarvāsu bhūtānāṃ cakrāte kadanaṃ mahat

यत्र यत्र हि दृश्यन्ते प्राणिनः खाण्डवालयाःपलायन्तस्तत्र तत्र तौ वीरौ पर्यधावताम्

yatra yatra hi dṛśyante prāṇinaḥ khāṇḍavālayāḥpalāyantastatra tatra tau vīrau paryadhāvatām

छिद्रं हि न प्रपश्यन्ति रथयोराशुविक्रमात्आविद्धाविव दृश्येते रथिनौ तौ रथोत्तमौ

chidraṃ hi na prapaśyanti rathayorāśuvikramātāviddhāviva dṛśyete rathinau tau rathottamau

खाण्डवे दह्यमाने तु भूतान्यथ सहस्रशःउत्पेतुर्भैरवान्नादान्विनदन्तो दिशो दश

khāṇḍave dahyamāne tu bhūtānyatha sahasraśaḥutpeturbhairavānnādānvinadanto diśo daśa

दग्धैकदेशा बहवो निष्टप्ताश्च तथापरेस्फुटिताक्षा विशीर्णाश्च विप्लुताश्च विचेतसः

dagdhaikadeśā bahavo niṣṭaptāśca tathāparesphuṭitākṣā viśīrṇāśca viplutāśca vicetasaḥ

समालिङ्ग्य सुतानन्ये पितॄन्मातॄंस्तथापरेत्यक्तुं न शेकुः स्नेहेन तथैव निधनं गताः

samāliṅgya sutānanye pitṝnmātṝṃstathāparetyaktuṃ na śekuḥ snehena tathaiva nidhanaṃ gatāḥ

विकृतैर्दर्शनैरन्ये समुत्पेतुः सहस्रशःतत्र तत्र विघूर्णन्तः पुनरग्नौ प्रपेदिरे

vikṛtairdarśanairanye samutpetuḥ sahasraśaḥtatra tatra vighūrṇantaḥ punaragnau prapedire

दग्धपक्षाक्षिचरणा विचेष्टन्तो महीतलेतत्र तत्र स्म दृश्यन्ते विनश्यन्तः शरीरिणः

dagdhapakṣākṣicaraṇā viceṣṭanto mahītaletatra tatra sma dṛśyante vinaśyantaḥ śarīriṇaḥ

जलस्थानेषु सर्वेषु क्वाथ्यमानेषु भारतगतसत्त्वाः स्म दृश्यन्ते कूर्ममत्स्याः सहस्रशः

jalasthāneṣu sarveṣu kvāthyamāneṣu bhāratagatasattvāḥ sma dṛśyante kūrmamatsyāḥ sahasraśaḥ

शरीरैः संप्रदीप्तैश्च देहवन्त इवाग्नयःअदृश्यन्त वने तस्मिन्प्राणिनः प्राणसंक्षये

śarīraiḥ saṃpradīptaiśca dehavanta ivāgnayaḥadṛśyanta vane tasminprāṇinaḥ prāṇasaṃkṣaye

तांस्तथोत्पततः पार्थः शरैः संछिद्य खण्डशःदीप्यमाने ततः प्रास्यत्प्रहसन्कृष्णवर्त्मनि

tāṃstathotpatataḥ pārthaḥ śaraiḥ saṃchidya khaṇḍaśaḥdīpyamāne tataḥ prāsyatprahasankṛṣṇavartmani

ते शराचितसर्वाङ्गा विनदन्तो महारवान्ऊर्ध्वमुत्पत्य वेगेन निपेतुः पावके पुनः

te śarācitasarvāṅgā vinadanto mahāravānūrdhvamutpatya vegena nipetuḥ pāvake punaḥ

शरैरभ्याहतानां च दह्यतां च वनौकसाम्विरावः श्रूयते ह स्म समुद्रस्येव मथ्यतः

śarairabhyāhatānāṃ ca dahyatāṃ ca vanaukasāmvirāvaḥ śrūyate ha sma samudrasyeva mathyataḥ

वह्नेश्चापि प्रहृष्टस्य खमुत्पेतुर्महार्चिषःजनयामासुरुद्वेगं सुमहान्तं दिवौकसाम्

vahneścāpi prahṛṣṭasya khamutpeturmahārciṣaḥjanayāmāsurudvegaṃ sumahāntaṃ divaukasām

ततो जग्मुर्महात्मानः सर्व एव दिवौकसःशरणं देवराजानं सहस्राक्षं पुरंदरम्

tato jagmurmahātmānaḥ sarva eva divaukasaḥśaraṇaṃ devarājānaṃ sahasrākṣaṃ puraṃdaram

देवा ऊचुःकिं न्विमे मानवाः सर्वे दह्यन्ते कृष्णवर्त्मनाकच्चिन्न संक्षयः प्राप्तो लोकानाममरेश्वर

devā ūcuḥkiṃ nvime mānavāḥ sarve dahyante kṛṣṇavartmanākaccinna saṃkṣayaḥ prāpto lokānāmamareśvara

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तच्छ्रुत्वा वृत्रहा तेभ्यः स्वयमेवान्ववेक्ष्य चखाण्डवस्य विमोक्षार्थं प्रययौ हरिवाहनः

tacchrutvā vṛtrahā tebhyaḥ svayamevānvavekṣya cakhāṇḍavasya vimokṣārthaṃ prayayau harivāhanaḥ

महता मेघजालेन नानारूपेण वज्रभृत्आकाशं समवस्तीर्य प्रववर्ष सुरेश्वरः

mahatā meghajālena nānārūpeṇa vajrabhṛtākāśaṃ samavastīrya pravavarṣa sureśvaraḥ

ततोऽक्षमात्रा विसृजन्धाराः शतसहस्रशःअभ्यवर्षत्सहस्राक्षः पावकं खाण्डवं प्रति

tato'kṣamātrā visṛjandhārāḥ śatasahasraśaḥabhyavarṣatsahasrākṣaḥ pāvakaṃ khāṇḍavaṃ prati

असंप्राप्तास्तु ता धारास्तेजसा जातवेदसःख एव समशुष्यन्त न काश्चित्पावकं गताः

asaṃprāptāstu tā dhārāstejasā jātavedasaḥkha eva samaśuṣyanta na kāścitpāvakaṃ gatāḥ

ततो नमुचिहा क्रुद्धो भृशमर्चिष्मतस्तदापुनरेवाभ्यवर्षत्तमम्भः प्रविसृजन्बहु

tato namucihā kruddho bhṛśamarciṣmatastadāpunarevābhyavarṣattamambhaḥ pravisṛjanbahu

अर्चिर्धाराभिसंबद्धं धूमविद्युत्समाकुलम्बभूव तद्वनं घोरं स्तनयित्नुसघोषवत्

arcirdhārābhisaṃbaddhaṃ dhūmavidyutsamākulambabhūva tadvanaṃ ghoraṃ stanayitnusaghoṣavat