Parva.Adhyaya 1.7

सूत उवाच · sūta uvāca

शप्तस्तु भृगुणा वह्निः क्रुद्धो वाक्यमथाब्रवीत्किमिदं साहसं ब्रह्मन्कृतवानसि सांप्रतम्

śaptastu bhṛguṇā vahniḥ kruddho vākyamathābravītkimidaṃ sāhasaṃ brahmankṛtavānasi sāṃpratam

धर्मे प्रयतमानस्य सत्यं च वदतः समम्पृष्टो यदब्रुवं सत्यं व्यभिचारोऽत्र को मम

dharme prayatamānasya satyaṃ ca vadataḥ samampṛṣṭo yadabruvaṃ satyaṃ vyabhicāro'tra ko mama

पृष्टो हि साक्षी यः साक्ष्यं जानमानोऽन्यथा वदेत्स पूर्वानात्मनः सप्त कुले हन्यात्तथा परान्

pṛṣṭo hi sākṣī yaḥ sākṣyaṃ jānamāno'nyathā vadetsa pūrvānātmanaḥ sapta kule hanyāttathā parān

यश्च कार्यार्थतत्त्वज्ञो जानमानो न भाषतेसोऽपि तेनैव पापेन लिप्यते नात्र संशयः

yaśca kāryārthatattvajño jānamāno na bhāṣateso'pi tenaiva pāpena lipyate nātra saṃśayaḥ

शक्तोऽहमपि शप्तुं त्वां मान्यास्तु ब्राह्मणा ममजानतोऽपि च ते व्यक्तं कथयिष्ये निबोध तत्

śakto'hamapi śaptuṃ tvāṃ mānyāstu brāhmaṇā mamajānato'pi ca te vyaktaṃ kathayiṣye nibodha tat

योगेन बहुधात्मानं कृत्वा तिष्ठामि मूर्तिषुअग्निहोत्रेषु सत्रेषु क्रियास्वथ मखेषु च

yogena bahudhātmānaṃ kṛtvā tiṣṭhāmi mūrtiṣuagnihotreṣu satreṣu kriyāsvatha makheṣu ca

वेदोक्तेन विधानेन मयि यद्धूयते हविःदेवताः पितरश्चैव तेन तृप्ता भवन्ति वै

vedoktena vidhānena mayi yaddhūyate haviḥdevatāḥ pitaraścaiva tena tṛptā bhavanti vai

आपो देवगणाः सर्वे आपः पितृगणास्तथादर्शश्च पौर्णमासश्च देवानां पितृभिः सह

āpo devagaṇāḥ sarve āpaḥ pitṛgaṇāstathādarśaśca paurṇamāsaśca devānāṃ pitṛbhiḥ saha

देवताः पितरस्तस्मात्पितरश्चापि देवताःएकीभूताश्च पूज्यन्ते पृथक्त्वेन च पर्वसु

devatāḥ pitarastasmātpitaraścāpi devatāḥekībhūtāśca pūjyante pṛthaktvena ca parvasu

देवताः पितरश्चैव जुह्वते मयि यत्सदात्रिदशानां पितॄणां च मुखमेवमहं स्मृतः

devatāḥ pitaraścaiva juhvate mayi yatsadātridaśānāṃ pitṝṇāṃ ca mukhamevamahaṃ smṛtaḥ

अमावास्यां च पितरः पौर्णमास्यां च देवताःमन्मुखेनैव हूयन्ते भुञ्जते च हुतं हविःसर्वभक्षः कथं तेषां भविष्यामि मुखं त्वहम्

amāvāsyāṃ ca pitaraḥ paurṇamāsyāṃ ca devatāḥmanmukhenaiva hūyante bhuñjate ca hutaṃ haviḥsarvabhakṣaḥ kathaṃ teṣāṃ bhaviṣyāmi mukhaṃ tvaham

चिन्तयित्वा ततो वह्निश्चक्रे संहारमात्मनःद्विजानामग्निहोत्रेषु यज्ञसत्रक्रियासु च

cintayitvā tato vahniścakre saṃhāramātmanaḥdvijānāmagnihotreṣu yajñasatrakriyāsu ca

निरोंकारवषट्काराः स्वधास्वाहाविवर्जिताःविनाग्निना प्रजाः सर्वास्तत आसन्सुदुःखिताः

niroṃkāravaṣaṭkārāḥ svadhāsvāhāvivarjitāḥvināgninā prajāḥ sarvāstata āsansuduḥkhitāḥ

अथर्षयः समुद्विग्ना देवान्गत्वाब्रुवन्वचःअग्निनाशात्क्रियाभ्रंशाद्भ्रान्ता लोकास्त्रयोऽनघाःविधध्वमत्र यत्कार्यं न स्यात्कालात्ययो यथा

atharṣayaḥ samudvignā devāngatvābruvanvacaḥagnināśātkriyābhraṃśādbhrāntā lokāstrayo'naghāḥvidhadhvamatra yatkāryaṃ na syātkālātyayo yathā

अथर्षयश्च देवाश्च ब्रह्माणमुपगम्य तुअग्नेरावेदयञ्शापं क्रियासंहारमेव च

atharṣayaśca devāśca brahmāṇamupagamya tuagnerāvedayañśāpaṃ kriyāsaṃhārameva ca

भृगुणा वै महाभाग शप्तोऽग्निः कारणान्तरेकथं देवमुखो भूत्वा यज्ञभागाग्रभुक्तथाहुतभुक्सर्वलोकेषु सर्वभक्षत्वमेष्यति

bhṛguṇā vai mahābhāga śapto'gniḥ kāraṇāntarekathaṃ devamukho bhūtvā yajñabhāgāgrabhuktathāhutabhuksarvalokeṣu sarvabhakṣatvameṣyati

श्रुत्वा तु तद्वचस्तेषामग्निमाहूय लोककृत्उवाच वचनं श्लक्ष्णं भूतभावनमव्ययम्

śrutvā tu tadvacasteṣāmagnimāhūya lokakṛtuvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ bhūtabhāvanamavyayam

लोकानामिह सर्वेषां त्वं कर्ता चान्त एव चत्वं धारयसि लोकांस्त्रीन्क्रियाणां च प्रवर्तकःस तथा कुरु लोकेश नोच्छिद्येरन्क्रिया यथा

lokānāmiha sarveṣāṃ tvaṃ kartā cānta eva catvaṃ dhārayasi lokāṃstrīnkriyāṇāṃ ca pravartakaḥsa tathā kuru lokeśa nocchidyerankriyā yathā

कस्मादेवं विमूढस्त्वमीश्वरः सन्हुताशनःत्वं पवित्रं यदा लोके सर्वभूतगतश्च ह

kasmādevaṃ vimūḍhastvamīśvaraḥ sanhutāśanaḥtvaṃ pavitraṃ yadā loke sarvabhūtagataśca ha

न त्वं सर्वशरीरेण सर्वभक्षत्वमेष्यसिउपादानेऽर्चिषो यास्ते सर्वं धक्ष्यन्ति ताः शिखिन्

na tvaṃ sarvaśarīreṇa sarvabhakṣatvameṣyasiupādāne'rciṣo yāste sarvaṃ dhakṣyanti tāḥ śikhin

यथा सूर्यांशुभिः स्पृष्टं सर्वं शुचि विभाव्यतेतथा त्वदर्चिर्निर्दग्धं सर्वं शुचि भविष्यति

yathā sūryāṃśubhiḥ spṛṣṭaṃ sarvaṃ śuci vibhāvyatetathā tvadarcirnirdagdhaṃ sarvaṃ śuci bhaviṣyati

तदग्ने त्वं महत्तेजः स्वप्रभावाद्विनिर्गतम्स्वतेजसैव तं शापं कुरु सत्यमृषेर्विभोदेवानां चात्मनो भागं गृहाण त्वं मुखे हुतम्

tadagne tvaṃ mahattejaḥ svaprabhāvādvinirgatamsvatejasaiva taṃ śāpaṃ kuru satyamṛṣervibhodevānāṃ cātmano bhāgaṃ gṛhāṇa tvaṃ mukhe hutam

एवमस्त्विति तं वह्निः प्रत्युवाच पितामहम्जगाम शासनं कर्तुं देवस्य परमेष्ठिनः

evamastviti taṃ vahniḥ pratyuvāca pitāmahamjagāma śāsanaṃ kartuṃ devasya parameṣṭhinaḥ

देवर्षयश्च मुदितास्ततो जग्मुर्यथागतम्ऋषयश्च यथापूर्वं क्रियाः सर्वाः प्रचक्रिरे

devarṣayaśca muditāstato jagmuryathāgatamṛṣayaśca yathāpūrvaṃ kriyāḥ sarvāḥ pracakrire

दिवि देवा मुमुदिरे भूतसंघाश्च लौकिकाःअग्निश्च परमां प्रीतिमवाप हतकल्मषः

divi devā mumudire bhūtasaṃghāśca laukikāḥagniśca paramāṃ prītimavāpa hatakalmaṣaḥ

एवमेष पुरावृत्त इतिहासोऽग्निशापजःपुलोमस्य विनाशश्च च्यवनस्य च संभवः

evameṣa purāvṛtta itihāso'gniśāpajaḥpulomasya vināśaśca cyavanasya ca saṃbhavaḥ