Parva.Adhyaya 1.97

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः सत्यवती दीना कृपणा पुत्रगृद्धिनीपुत्रस्य कृत्वा कार्याणि स्नुषाभ्यां सह भारत

tataḥ satyavatī dīnā kṛpaṇā putragṛddhinīputrasya kṛtvā kāryāṇi snuṣābhyāṃ saha bhārata

धर्मं च पितृवंशं च मातृवंशं च मानिनीप्रसमीक्ष्य महाभागा गाङ्गेयं वाक्यमब्रवीत्

dharmaṃ ca pitṛvaṃśaṃ ca mātṛvaṃśaṃ ca māninīprasamīkṣya mahābhāgā gāṅgeyaṃ vākyamabravīt

शंतनोर्धर्मनित्यस्य कौरव्यस्य यशस्विनःत्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च संतानं च प्रतिष्ठितम्

śaṃtanordharmanityasya kauravyasya yaśasvinaḥtvayi piṇḍaśca kīrtiśca saṃtānaṃ ca pratiṣṭhitam

यथा कर्म शुभं कृत्वा स्वर्गोपगमनं ध्रुवम्यथा चायुर्ध्रुवं सत्ये त्वयि धर्मस्तथा ध्रुवः

yathā karma śubhaṃ kṛtvā svargopagamanaṃ dhruvamyathā cāyurdhruvaṃ satye tvayi dharmastathā dhruvaḥ

वेत्थ धर्मांश्च धर्मज्ञ समासेनेतरेण चविविधास्त्वं श्रुतीर्वेत्थ वेत्थ वेदांश्च सर्वशः

vettha dharmāṃśca dharmajña samāsenetareṇa cavividhāstvaṃ śrutīrvettha vettha vedāṃśca sarvaśaḥ

व्यवस्थानं च ते धर्मे कुलाचारं च लक्षयेप्रतिपत्तिं च कृच्छ्रेषु शुक्राङ्गिरसयोरिव

vyavasthānaṃ ca te dharme kulācāraṃ ca lakṣayepratipattiṃ ca kṛcchreṣu śukrāṅgirasayoriva

तस्मात्सुभृशमाश्वस्य त्वयि धर्मभृतां वरकार्ये त्वां विनियोक्ष्यामि तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि

tasmātsubhṛśamāśvasya tvayi dharmabhṛtāṃ varakārye tvāṃ viniyokṣyāmi tacchrutvā kartumarhasi

मम पुत्रस्तव भ्राता वीर्यवान्सुप्रियश्च तेबाल एव गतः स्वर्गमपुत्रः पुरुषर्षभ

mama putrastava bhrātā vīryavānsupriyaśca tebāla eva gataḥ svargamaputraḥ puruṣarṣabha

इमे महिष्यौ भ्रातुस्ते काशिराजसुते शुभेरूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च भारत

ime mahiṣyau bhrātuste kāśirājasute śubherūpayauvanasaṃpanne putrakāme ca bhārata

तयोरुत्पादयापत्यं संतानाय कुलस्य नःमन्नियोगान्महाभाग धर्मं कर्तुमिहार्हसि

tayorutpādayāpatyaṃ saṃtānāya kulasya naḥmanniyogānmahābhāga dharmaṃ kartumihārhasi

राज्ये चैवाभिषिच्यस्व भारताननुशाधि चदारांश्च कुरु धर्मेण मा निमज्जीः पितामहान्

rājye caivābhiṣicyasva bhāratānanuśādhi cadārāṃśca kuru dharmeṇa mā nimajjīḥ pitāmahān

तथोच्यमानो मात्रा च सुहृद्भिश्च परंतपःप्रत्युवाच स धर्मात्मा धर्म्यमेवोत्तरं वचः

tathocyamāno mātrā ca suhṛdbhiśca paraṃtapaḥpratyuvāca sa dharmātmā dharmyamevottaraṃ vacaḥ

असंशयं परो धर्मस्त्वया मातरुदाहृतःत्वमपत्यं प्रति च मे प्रतिज्ञां वेत्थ वै पराम्

asaṃśayaṃ paro dharmastvayā mātarudāhṛtaḥtvamapatyaṃ prati ca me pratijñāṃ vettha vai parām

जानासि च यथावृत्तं शुल्कहेतोस्त्वदन्तरेस सत्यवति सत्यं ते प्रतिजानाम्यहं पुनः

jānāsi ca yathāvṛttaṃ śulkahetostvadantaresa satyavati satyaṃ te pratijānāmyahaṃ punaḥ

परित्यजेयं त्रैलोक्यं राज्यं देवेषु वा पुनःयद्वाप्यधिकमेताभ्यां न तु सत्यं कथंचन

parityajeyaṃ trailokyaṃ rājyaṃ deveṣu vā punaḥyadvāpyadhikametābhyāṃ na tu satyaṃ kathaṃcana

त्यजेच्च पृथिवी गन्धमापश्च रसमात्मनःज्योतिस्तथा त्यजेद्रूपं वायुः स्पर्शगुणं त्यजेत्

tyajecca pṛthivī gandhamāpaśca rasamātmanaḥjyotistathā tyajedrūpaṃ vāyuḥ sparśaguṇaṃ tyajet

प्रभां समुत्सृजेदर्को धूमकेतुस्तथोष्णताम्त्यजेच्छब्दं तथाकाशः सोमः शीतांशुतां त्यजेत्

prabhāṃ samutsṛjedarko dhūmaketustathoṣṇatāmtyajecchabdaṃ tathākāśaḥ somaḥ śītāṃśutāṃ tyajet

विक्रमं वृत्रहा जह्याद्धर्मं जह्याच्च धर्मराट्न त्वहं सत्यमुत्स्रष्टुं व्यवसेयं कथंचन

vikramaṃ vṛtrahā jahyāddharmaṃ jahyācca dharmarāṭna tvahaṃ satyamutsraṣṭuṃ vyavaseyaṃ kathaṃcana

एवमुक्ता तु पुत्रेण भूरिद्रविणतेजसामाता सत्यवती भीष्ममुवाच तदनन्तरम्

evamuktā tu putreṇa bhūridraviṇatejasāmātā satyavatī bhīṣmamuvāca tadanantaram

जानामि ते स्थितिं सत्ये परां सत्यपराक्रमइच्छन्सृजेथास्त्रीँल्लोकानन्यांस्त्वं स्वेन तेजसा

jānāmi te sthitiṃ satye parāṃ satyaparākramaicchansṛjethāstrīm̐llokānanyāṃstvaṃ svena tejasā

जानामि चैव सत्यं तन्मदर्थं यदभाषथाःआपद्धर्ममवेक्षस्व वह पैतामहीं धुरम्

jānāmi caiva satyaṃ tanmadarthaṃ yadabhāṣathāḥāpaddharmamavekṣasva vaha paitāmahīṃ dhuram

यथा ते कुलतन्तुश्च धर्मश्च न पराभवेत्सुहृदश्च प्रहृष्येरंस्तथा कुरु परंतप

yathā te kulatantuśca dharmaśca na parābhavetsuhṛdaśca prahṛṣyeraṃstathā kuru paraṃtapa

लालप्यमानां तामेवं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम्धर्मादपेतं ब्रुवतीं भीष्मो भूयोऽब्रवीदिदम्

lālapyamānāṃ tāmevaṃ kṛpaṇāṃ putragṛddhinīmdharmādapetaṃ bruvatīṃ bhīṣmo bhūyo'bravīdidam

राज्ञि धर्मानवेक्षस्व मा नः सर्वान्व्यनीनशःसत्याच्च्युतिः क्षत्रियस्य न धर्मेषु प्रशस्यते

rājñi dharmānavekṣasva mā naḥ sarvānvyanīnaśaḥsatyāccyutiḥ kṣatriyasya na dharmeṣu praśasyate

शंतनोरपि संतानं यथा स्यादक्षयं भुवितत्ते धर्मं प्रवक्ष्यामि क्षात्रं राज्ञि सनातनम्

śaṃtanorapi saṃtānaṃ yathā syādakṣayaṃ bhuvitatte dharmaṃ pravakṣyāmi kṣātraṃ rājñi sanātanam

श्रुत्वा तं प्रतिपद्येथाः प्राज्ञैः सह पुरोहितैःआपद्धर्मार्थकुशलैर्लोकतन्त्रमवेक्ष्य च

śrutvā taṃ pratipadyethāḥ prājñaiḥ saha purohitaiḥāpaddharmārthakuśalairlokatantramavekṣya ca