Parva.Adhyaya 12.107

राजपुत्र उवाच · rājaputra uvāca

न निकृत्या न दम्भेन ब्रह्मन्निच्छामि जीवितुम्नाधर्मयुक्तानिच्छेयमर्थान्सुमहतोऽप्यहम्

na nikṛtyā na dambhena brahmannicchāmi jīvitumnādharmayuktāniccheyamarthānsumahato'pyaham

पुरस्तादेव भगवन्मयैतदपवर्जितम्येन मां नाभिशङ्केत यद्वा कृत्स्नं हितं भवेत्

purastādeva bhagavanmayaitadapavarjitamyena māṃ nābhiśaṅketa yadvā kṛtsnaṃ hitaṃ bhavet

आनृशंस्येन धर्मेण लोके ह्यस्मिञ्जिजीविषुःनाहमेतदलं कर्तुं नैतन्मय्युपपद्यते

ānṛśaṃsyena dharmeṇa loke hyasmiñjijīviṣuḥnāhametadalaṃ kartuṃ naitanmayyupapadyate

मुनिरुवाचउपपन्नस्त्वमेतेन यथा क्षत्रिय भाषसेप्रकृत्या ह्युपपन्नोऽसि बुद्ध्या चाद्भुतदर्शन

muniruvācaupapannastvametena yathā kṣatriya bhāṣaseprakṛtyā hyupapanno'si buddhyā cādbhutadarśana

उभयोरेव वामर्थे यतिष्ये तव तस्य चसंश्लेषं वा करिष्यामि शाश्वतं ह्यनपायिनम्

ubhayoreva vāmarthe yatiṣye tava tasya casaṃśleṣaṃ vā kariṣyāmi śāśvataṃ hyanapāyinam

त्वादृशं हि कुले जातमनृशंसं बहुश्रुतम्अमात्यं को न कुर्वीत राज्यप्रणयकोविदम्

tvādṛśaṃ hi kule jātamanṛśaṃsaṃ bahuśrutamamātyaṃ ko na kurvīta rājyapraṇayakovidam

यस्त्वं प्रव्रजितो राज्याद्व्यसनं चोत्तमं गतःआनृशंस्येन वृत्तेन क्षत्रियेच्छसि जीवितुम्

yastvaṃ pravrajito rājyādvyasanaṃ cottamaṃ gataḥānṛśaṃsyena vṛttena kṣatriyecchasi jīvitum

आगन्ता मद्गृहं तात वैदेहः सत्यसंगरःयथाहं तं नियोक्ष्यामि तत्करिष्यत्यसंशयम्

āgantā madgṛhaṃ tāta vaidehaḥ satyasaṃgaraḥyathāhaṃ taṃ niyokṣyāmi tatkariṣyatyasaṃśayam

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तत आहूय वैदेहं मुनिर्वचनमब्रवीत्अयं राजकुले जातो विदिताभ्यन्तरो मम

tata āhūya vaidehaṃ munirvacanamabravītayaṃ rājakule jāto viditābhyantaro mama

आदर्श इव शुद्धात्मा शारदश्चन्द्रमा इवनास्मिन्पश्यामि वृजिनं सर्वतो मे परीक्षितः

ādarśa iva śuddhātmā śāradaścandramā ivanāsminpaśyāmi vṛjinaṃ sarvato me parīkṣitaḥ

तेन ते संधिरेवास्तु विश्वसास्मिन्यथा मयिन राज्यमनमात्येन शक्यं शास्तुममित्रहन्

tena te saṃdhirevāstu viśvasāsminyathā mayina rājyamanamātyena śakyaṃ śāstumamitrahan

अमात्यः शूर एव स्याद्बुद्धिसंपन्न एव चताभ्यां चैव भयं राज्ञः पश्य राज्यस्य योजनम्धर्मात्मनां क्वचिल्लोके नान्यास्ति गतिरीदृशी

amātyaḥ śūra eva syādbuddhisaṃpanna eva catābhyāṃ caiva bhayaṃ rājñaḥ paśya rājyasya yojanamdharmātmanāṃ kvacilloke nānyāsti gatirīdṛśī

कृतात्मा राजपुत्रोऽयं सतां मार्गमनुष्ठितःसुसंगृहीतस्त्वेवैष त्वया धर्मपुरोगमःसंसेव्यमानः शत्रूंस्ते गृह्णीयान्महतो गणान्

kṛtātmā rājaputro'yaṃ satāṃ mārgamanuṣṭhitaḥsusaṃgṛhītastvevaiṣa tvayā dharmapurogamaḥsaṃsevyamānaḥ śatrūṃste gṛhṇīyānmahato gaṇān

यद्ययं प्रतियुध्येत्त्वां स्वकर्म क्षत्रियस्य तत्जिगीषमाणस्त्वां युद्धे पितृपैतामहे पदे

yadyayaṃ pratiyudhyettvāṃ svakarma kṣatriyasya tatjigīṣamāṇastvāṃ yuddhe pitṛpaitāmahe pade

त्वं चापि प्रतियुध्येथा विजिगीषुव्रते स्थितःअयुद्ध्वैव नियोगान्मे वशे वैदेह ते स्थितः

tvaṃ cāpi pratiyudhyethā vijigīṣuvrate sthitaḥayuddhvaiva niyogānme vaśe vaideha te sthitaḥ

स त्वं धर्ममवेक्षस्व त्यक्त्वाधर्ममसांप्रतम्न हि कामान्न च द्रोहात्स्वधर्मं हातुमर्हसि

sa tvaṃ dharmamavekṣasva tyaktvādharmamasāṃpratamna hi kāmānna ca drohātsvadharmaṃ hātumarhasi

नैव नित्यं जयस्तात नैव नित्यं पराजयःतस्माद्भोजयितव्यश्च भोक्तव्यश्च परो जनः

naiva nityaṃ jayastāta naiva nityaṃ parājayaḥtasmādbhojayitavyaśca bhoktavyaśca paro janaḥ

आत्मन्येव हि संदृश्यावुभौ जयपराजयौनिःशेषकारिणां तात निःशेषकरणाद्भयम्

ātmanyeva hi saṃdṛśyāvubhau jayaparājayauniḥśeṣakāriṇāṃ tāta niḥśeṣakaraṇādbhayam

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं वचनं ब्राह्मणर्षभम्अभिपूज्याभिसत्कृत्य पूजार्हमनुमान्य च

ityuktaḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ brāhmaṇarṣabhamabhipūjyābhisatkṛtya pūjārhamanumānya ca

यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्बहुश्रुतःश्रेयस्कामो यथा ब्रूयादुभयोर्यत्क्षमं भवेत्

yathā brūyānmahāprājño yathā brūyādbahuśrutaḥśreyaskāmo yathā brūyādubhayoryatkṣamaṃ bhavet

तथा वचनमुक्तोऽस्मि करिष्यामि च तत्तथाएतद्धि परमं श्रेयो न मेऽत्रास्ति विचारणा

tathā vacanamukto'smi kariṣyāmi ca tattathāetaddhi paramaṃ śreyo na me'trāsti vicāraṇā

ततः कौसल्यमाहूय वैदेहो वाक्यमब्रवीत्धर्मतो नीतितश्चैव बलेन च जितो मया

tataḥ kausalyamāhūya vaideho vākyamabravītdharmato nītitaścaiva balena ca jito mayā

सोऽहं त्वया त्वात्मगुणैर्जितः पार्थिवसत्तमआत्मानमनवज्ञाय जितवद्वर्ततां भवान्

so'haṃ tvayā tvātmaguṇairjitaḥ pārthivasattamaātmānamanavajñāya jitavadvartatāṃ bhavān

नावमन्ये च ते बुद्धिं नावमन्ये च पौरुषम्नावमन्ये जयामीति जितवद्वर्ततां भवान्

nāvamanye ca te buddhiṃ nāvamanye ca pauruṣamnāvamanye jayāmīti jitavadvartatāṃ bhavān

यथावत्पूजितो राजन्गृहं गन्तासि मे गृहात्ततः संपूज्य तौ विप्रं विश्वस्तौ जग्मतुर्गृहान्

yathāvatpūjito rājangṛhaṃ gantāsi me gṛhāttataḥ saṃpūjya tau vipraṃ viśvastau jagmaturgṛhān

वैदेहस्त्वथ कौसल्यं प्रवेश्य गृहमञ्जसापाद्यार्घ्यमधुपर्कैस्तं पूजार्हं प्रत्यपूजयत्

vaidehastvatha kausalyaṃ praveśya gṛhamañjasāpādyārghyamadhuparkaistaṃ pūjārhaṃ pratyapūjayat

ददौ दुहितरं चास्मै रत्नानि विविधानि चएष राज्ञां परो धर्मः सह्यौ जयपराजयौ

dadau duhitaraṃ cāsmai ratnāni vividhāni caeṣa rājñāṃ paro dharmaḥ sahyau jayaparājayau