Parva.Adhyaya 12.167

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततश्चितां बकपतेः कारयामास राक्षसःरत्नैर्गन्धैश्च बहुभिर्वस्त्रैश्च समलंकृताम्

tataścitāṃ bakapateḥ kārayāmāsa rākṣasaḥratnairgandhaiśca bahubhirvastraiśca samalaṃkṛtām

तत्र प्रज्वाल्य नृपते बकराजं प्रतापवान्प्रेतकार्याणि विधिवद्राक्षसेन्द्रश्चकार ह

tatra prajvālya nṛpate bakarājaṃ pratāpavānpretakāryāṇi vidhivadrākṣasendraścakāra ha

तस्मिन्कालेऽथ सुरभिर्देवी दाक्षायणी शुभाउपरिष्टात्ततस्तस्य सा बभूव पयस्विनी

tasminkāle'tha surabhirdevī dākṣāyaṇī śubhāupariṣṭāttatastasya sā babhūva payasvinī

तस्या वक्त्राच्च्युतः फेनः क्षीरमिश्रस्तदानघसोऽपतद्वै ततस्तस्यां चितायां राजधर्मणः

tasyā vaktrāccyutaḥ phenaḥ kṣīramiśrastadānaghaso'patadvai tatastasyāṃ citāyāṃ rājadharmaṇaḥ

ततः संजीवितस्तेन बकराजस्तदानघउत्पत्य च समेयाय विरूपाक्षं बकाधिपः

tataḥ saṃjīvitastena bakarājastadānaghautpatya ca sameyāya virūpākṣaṃ bakādhipaḥ

ततोऽभ्ययाद्देवराजो विरूपाक्षपुरं तदाप्राह चेदं विरूपाक्षं दिष्ट्यायं जीवतीत्युत

tato'bhyayāddevarājo virūpākṣapuraṃ tadāprāha cedaṃ virūpākṣaṃ diṣṭyāyaṃ jīvatītyuta

श्रावयामास चेन्द्रस्तं विरूपाक्षं पुरातनम्यथा शापः पुरा दत्तो ब्रह्मणा राजधर्मणः

śrāvayāmāsa cendrastaṃ virūpākṣaṃ purātanamyathā śāpaḥ purā datto brahmaṇā rājadharmaṇaḥ

यदा बकपती राजन्ब्रह्माणं नोपसर्पतिततो रोषादिदं प्राह बकेन्द्राय पितामहः

yadā bakapatī rājanbrahmāṇaṃ nopasarpatitato roṣādidaṃ prāha bakendrāya pitāmahaḥ

यस्मान्मूढो मम सदो नागतोऽसौ बकाधमःतस्माद्वधं स दुष्टात्मा नचिरात्समवाप्स्यति

yasmānmūḍho mama sado nāgato'sau bakādhamaḥtasmādvadhaṃ sa duṣṭātmā nacirātsamavāpsyati

तदायं तस्य वचनान्निहतो गौतमेन वैतेनैवामृतसिक्तश्च पुनः संजीवितो बकः

tadāyaṃ tasya vacanānnihato gautamena vaitenaivāmṛtasiktaśca punaḥ saṃjīvito bakaḥ

राजधर्मा ततः प्राह प्रणिपत्य पुरंदरम्यदि तेऽनुग्रहकृता मयि बुद्धिः पुरंदरसखायं मे सुदयितं गौतमं जीवयेत्युत

rājadharmā tataḥ prāha praṇipatya puraṃdaramyadi te'nugrahakṛtā mayi buddhiḥ puraṃdarasakhāyaṃ me sudayitaṃ gautamaṃ jīvayetyuta

तस्य वाक्यं समाज्ञाय वासवः पुरुषर्षभसंजीवयित्वा सख्ये वै प्रादात्तं गौतमं तदा

tasya vākyaṃ samājñāya vāsavaḥ puruṣarṣabhasaṃjīvayitvā sakhye vai prādāttaṃ gautamaṃ tadā

सभाण्डोपस्करं राजंस्तमासाद्य बकाधिपःसंपरिष्वज्य सुहृदं प्रीत्या परमया युतः

sabhāṇḍopaskaraṃ rājaṃstamāsādya bakādhipaḥsaṃpariṣvajya suhṛdaṃ prītyā paramayā yutaḥ

अथ तं पापकर्माणं राजधर्मा बकाधिपःविसर्जयित्वा सधनं प्रविवेश स्वमालयम्

atha taṃ pāpakarmāṇaṃ rājadharmā bakādhipaḥvisarjayitvā sadhanaṃ praviveśa svamālayam

यथोचितं च स बको ययौ ब्रह्मसदस्तदाब्रह्मा च तं महात्मानमातिथ्येनाभ्यपूजयत्

yathocitaṃ ca sa bako yayau brahmasadastadābrahmā ca taṃ mahātmānamātithyenābhyapūjayat

गौतमश्चापि संप्राप्य पुनस्तं शबरालयम्शूद्रायां जनयामास पुत्रान्दुष्कृतकारिणः

gautamaścāpi saṃprāpya punastaṃ śabarālayamśūdrāyāṃ janayāmāsa putrānduṣkṛtakāriṇaḥ

शापश्च सुमहांस्तस्य दत्तः सुरगणैस्तदाकुक्षौ पुनर्भ्वां भार्यायां जनयित्वा चिरात्सुतान्निरयं प्राप्स्यति महत्कृतघ्नोऽयमिति प्रभो

śāpaśca sumahāṃstasya dattaḥ suragaṇaistadākukṣau punarbhvāṃ bhāryāyāṃ janayitvā cirātsutānnirayaṃ prāpsyati mahatkṛtaghno'yamiti prabho

एतत्प्राह पुरा सर्वं नारदो मम भारतसंस्मृत्य चापि सुमहदाख्यानं पुरुषर्षभमयापि भवते सर्वं यथावदुपवर्णितम्

etatprāha purā sarvaṃ nārado mama bhāratasaṃsmṛtya cāpi sumahadākhyānaṃ puruṣarṣabhamayāpi bhavate sarvaṃ yathāvadupavarṇitam

कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम्अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

kutaḥ kṛtaghnasya yaśaḥ kutaḥ sthānaṃ kutaḥ sukhamaśraddheyaḥ kṛtaghno hi kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतःमित्रध्रुङ्निरयं घोरमनन्तं प्रतिपद्यते

mitradroho na kartavyaḥ puruṣeṇa viśeṣataḥmitradhruṅnirayaṃ ghoramanantaṃ pratipadyate

कृतज्ञेन सदा भाव्यं मित्रकामेन चानघमित्रात्प्रभवते सत्यं मित्रात्प्रभवते बलम्सत्कारैरुत्तमैर्मित्रं पूजयेत विचक्षणः

kṛtajñena sadā bhāvyaṃ mitrakāmena cānaghamitrātprabhavate satyaṃ mitrātprabhavate balamsatkārairuttamairmitraṃ pūjayeta vicakṣaṇaḥ

परित्याज्यो बुधैः पापः कृतघ्नो निरपत्रपःमित्रद्रोही कुलाङ्गारः पापकर्मा नराधमः

parityājyo budhaiḥ pāpaḥ kṛtaghno nirapatrapaḥmitradrohī kulāṅgāraḥ pāpakarmā narādhamaḥ

एष धर्मभृतां श्रेष्ठ प्रोक्तः पापो मया तवमित्रद्रोही कृतघ्नो वै किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭha proktaḥ pāpo mayā tavamitradrohī kṛtaghno vai kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा तदा वाक्यं भीष्मेणोक्तं महात्मनायुधिष्ठिरः प्रीतमना बभूव जनमेजय

etacchrutvā tadā vākyaṃ bhīṣmeṇoktaṃ mahātmanāyudhiṣṭhiraḥ prītamanā babhūva janamejaya