Parva.Adhyaya 12.189

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

चातुराश्रम्यमुक्तं ते राजधर्मास्तथैव चनानाश्रयाश्च बहव इतिहासाः पृथग्विधाः

cāturāśramyamuktaṃ te rājadharmāstathaiva canānāśrayāśca bahava itihāsāḥ pṛthagvidhāḥ

श्रुतास्त्वत्तः कथाश्चैव धर्मयुक्ता महामतेसंदेहोऽस्ति तु कश्चिन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति

śrutāstvattaḥ kathāścaiva dharmayuktā mahāmatesaṃdeho'sti tu kaścinme tadbhavānvaktumarhati

जापकानां फलावाप्तिं श्रोतुमिच्छामि भारतकिं फलं जपतामुक्तं क्व वा तिष्ठन्ति जापकाः

jāpakānāṃ phalāvāptiṃ śrotumicchāmi bhāratakiṃ phalaṃ japatāmuktaṃ kva vā tiṣṭhanti jāpakāḥ

जपस्य च विधिं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि मेऽनघजापका इति किं चैतत्सांख्ययोगक्रियाविधिः

japasya ca vidhiṃ kṛtsnaṃ vaktumarhasi me'naghajāpakā iti kiṃ caitatsāṃkhyayogakriyāvidhiḥ

किं यज्ञविधिरेवैष किमेतज्जप्यमुच्यतेएतन्मे सर्वमाचक्ष्व सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः

kiṃ yajñavidhirevaiṣa kimetajjapyamucyateetanme sarvamācakṣva sarvajño hyasi me mataḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्यमस्य यत्पुरा वृत्तं कालस्य ब्राह्मणस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamyamasya yatpurā vṛttaṃ kālasya brāhmaṇasya ca

संन्यास एव वेदान्ते वर्तते जपनं प्रतिवेदवादाभिनिर्वृत्ता शान्तिर्ब्रह्मण्यवस्थितौमार्गौ तावप्युभावेतौ संश्रितौ न च संश्रितौ

saṃnyāsa eva vedānte vartate japanaṃ prativedavādābhinirvṛttā śāntirbrahmaṇyavasthitaumārgau tāvapyubhāvetau saṃśritau na ca saṃśritau

यथा संश्रूयते राजन्कारणं चात्र वक्ष्यतेमनःसमाधिरत्रापि तथेन्द्रियजयः स्मृतः

yathā saṃśrūyate rājankāraṇaṃ cātra vakṣyatemanaḥsamādhiratrāpi tathendriyajayaḥ smṛtaḥ

सत्यमग्निपरीचारो विविक्तानां च सेवनम्ध्यानं तपो दमः क्षान्तिरनसूया मिताशनम्

satyamagniparīcāro viviktānāṃ ca sevanamdhyānaṃ tapo damaḥ kṣāntiranasūyā mitāśanam

विषयप्रतिसंहारो मितजल्पस्तथा शमःएष प्रवृत्तको धर्मो निवृत्तकमथो शृणु

viṣayapratisaṃhāro mitajalpastathā śamaḥeṣa pravṛttako dharmo nivṛttakamatho śṛṇu

यथा निवर्तते कर्म जपतो ब्रह्मचारिणःएतत्सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्जयेत्त्रिविधं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्

yathā nivartate karma japato brahmacāriṇaḥetatsarvamaśeṣeṇa yathoktaṃ parivarjayettrividhaṃ mārgamāsādya vyaktāvyaktamanāśrayam

कुशोच्चयनिषण्णः सन्कुशहस्तः कुशैः शिखीचीरैः परिवृतस्तस्मिन्मध्ये छन्नः कुशैस्तथा

kuśoccayaniṣaṇṇaḥ sankuśahastaḥ kuśaiḥ śikhīcīraiḥ parivṛtastasminmadhye channaḥ kuśaistathā

विषयेभ्यो नमस्कुर्याद्विषयान्न च भावयेत्साम्यमुत्पाद्य मनसो मनस्येव मनो दधत्

viṣayebhyo namaskuryādviṣayānna ca bhāvayetsāmyamutpādya manaso manasyeva mano dadhat

तद्धिया ध्यायति ब्रह्म जपन्वै संहितां हिताम्संन्यस्यत्यथ वा तां वै समाधौ पर्यवस्थितः

taddhiyā dhyāyati brahma japanvai saṃhitāṃ hitāmsaṃnyasyatyatha vā tāṃ vai samādhau paryavasthitaḥ

ध्यानमुत्पादयत्यत्र संहिताबलसंश्रयात्शुद्धात्मा तपसा दान्तो निवृत्तद्वेषकामवान्

dhyānamutpādayatyatra saṃhitābalasaṃśrayātśuddhātmā tapasā dānto nivṛttadveṣakāmavān

अरागमोहो निर्द्वंद्वो न शोचति न सज्जतेन कर्ताकरणीयानां न कार्याणामिति स्थितिः

arāgamoho nirdvaṃdvo na śocati na sajjatena kartākaraṇīyānāṃ na kāryāṇāmiti sthitiḥ

न चाहंकारयोगेन मनः प्रस्थापयेत्क्वचित्न चात्मग्रहणे युक्तो नावमानी न चाक्रियः

na cāhaṃkārayogena manaḥ prasthāpayetkvacitna cātmagrahaṇe yukto nāvamānī na cākriyaḥ

ध्यानक्रियापरो युक्तो ध्यानवान्ध्याननिश्चयःध्याने समाधिमुत्पाद्य तदपि त्यजति क्रमात्

dhyānakriyāparo yukto dhyānavāndhyānaniścayaḥdhyāne samādhimutpādya tadapi tyajati kramāt

स वै तस्यामवस्थायां सर्वत्यागकृतः सुखीनिरीहस्त्यजति प्राणान्ब्राह्मीं संश्रयते तनुम्

sa vai tasyāmavasthāyāṃ sarvatyāgakṛtaḥ sukhīnirīhastyajati prāṇānbrāhmīṃ saṃśrayate tanum

अथ वा नेच्छते तत्र ब्रह्मकायनिषेवणम्उत्क्रामति च मार्गस्थो नैव क्वचन जायते

atha vā necchate tatra brahmakāyaniṣevaṇamutkrāmati ca mārgastho naiva kvacana jāyate

आत्मबुद्धिं समास्थाय शान्तीभूतो निरामयःअमृतं विरजःशुद्धमात्मानं प्रतिपद्यते

ātmabuddhiṃ samāsthāya śāntībhūto nirāmayaḥamṛtaṃ virajaḥśuddhamātmānaṃ pratipadyate