Parva.Adhyaya 12.196

मनुरुवाचयदिन्द्रियैस्तूपकृतान्पुरस्ता;त्प्राप्तान्गुणान्संस्मरते चिरायतेष्विन्द्रियेषूपहतेषु पश्चा;त्स बुद्धिरूपः परमः स्वभावः

manuruvācayadindriyaistūpakṛtānpurastā;tprāptānguṇānsaṃsmarate cirāyateṣvindriyeṣūpahateṣu paścā;tsa buddhirūpaḥ paramaḥ svabhāvaḥ

यथेन्द्रियार्थान्युगपत्समस्ता;न्नावेक्षते कृत्स्नमतुल्यकालम्यथाबलं संचरते स विद्वां;स्तस्मात्स एकः परमः शरीरी

yathendriyārthānyugapatsamastā;nnāvekṣate kṛtsnamatulyakālamyathābalaṃ saṃcarate sa vidvāṃ;stasmātsa ekaḥ paramaḥ śarīrī

रजस्तमः सत्त्वमथो तृतीयं; गच्छत्यसौ ज्ञानगुणान्विरूपान्तथेन्द्रियाण्याविशते शरीरी; हुताशनं वायुरिवेन्धनस्थम्

rajastamaḥ sattvamatho tṛtīyaṃ; gacchatyasau jñānaguṇānvirūpāntathendriyāṇyāviśate śarīrī; hutāśanaṃ vāyurivendhanastham

न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो; न पश्यति स्पर्शनमिन्द्रियेन्द्रियम्न श्रोत्रलिङ्गं श्रवणे निदर्शनं; तथागतं पश्यति तद्विनश्यति

na cakṣuṣā paśyati rūpamātmano; na paśyati sparśanamindriyendriyamna śrotraliṅgaṃ śravaṇe nidarśanaṃ; tathāgataṃ paśyati tadvinaśyati

श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वं स्वमात्मानमात्मनासर्वज्ञः सर्वदर्शी च क्षेत्रज्ञस्तानि पश्यति

śrotrādīni na paśyanti svaṃ svamātmānamātmanāsarvajñaḥ sarvadarśī ca kṣetrajñastāni paśyati

यथा हिमवतः पार्श्वं पृष्ठं चन्द्रमसो यथान दृष्टपूर्वं मनुजैर्न च तन्नास्ति तावता

yathā himavataḥ pārśvaṃ pṛṣṭhaṃ candramaso yathāna dṛṣṭapūrvaṃ manujairna ca tannāsti tāvatā

तद्वद्भूतेषु भूतात्मा सूक्ष्मो ज्ञानात्मवानसौअदृष्टपूर्वश्चक्षुर्भ्यां न चासौ नास्ति तावता

tadvadbhūteṣu bhūtātmā sūkṣmo jñānātmavānasauadṛṣṭapūrvaścakṣurbhyāṃ na cāsau nāsti tāvatā

पश्यन्नपि यथा लक्ष्म जगत्सोमे न विन्दतिएवमस्ति न वेत्येतन्न च तन्न परायणम्

paśyannapi yathā lakṣma jagatsome na vindatievamasti na vetyetanna ca tanna parāyaṇam

रूपवन्तमरूपत्वादुदयास्तमये बुधाःधिया समनुपश्यन्ति तद्गताः सवितुर्गतिम्

rūpavantamarūpatvādudayāstamaye budhāḥdhiyā samanupaśyanti tadgatāḥ saviturgatim

तथा बुद्धिप्रदीपेन दूरस्थं सुविपश्चितःप्रत्यासन्नं निनीषन्ति ज्ञेयं ज्ञानाभिसंहितम्

tathā buddhipradīpena dūrasthaṃ suvipaścitaḥpratyāsannaṃ ninīṣanti jñeyaṃ jñānābhisaṃhitam

न हि खल्वनुपायेन कश्चिदर्थोऽभिसिध्यतिसूत्रजालैर्यथा मत्स्यान्बध्नन्ति जलजीविनः

na hi khalvanupāyena kaścidartho'bhisidhyatisūtrajālairyathā matsyānbadhnanti jalajīvinaḥ

मृगैर्मृगाणां ग्रहणं पक्षिणां पक्षिभिर्यथागजानां च गजैरेवं ज्ञेयं ज्ञानेन गृह्यते

mṛgairmṛgāṇāṃ grahaṇaṃ pakṣiṇāṃ pakṣibhiryathāgajānāṃ ca gajairevaṃ jñeyaṃ jñānena gṛhyate

अहिरेव ह्यहेः पादान्पश्यतीति निदर्शनम्तद्वन्मूर्तिषु मूर्तिष्ठं ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति

ahireva hyaheḥ pādānpaśyatīti nidarśanamtadvanmūrtiṣu mūrtiṣṭhaṃ jñeyaṃ jñānena paśyati

नोत्सहन्ते यथा वेत्तुमिन्द्रियैरिन्द्रियाण्यपितथैवेह परा बुद्धिः परं बुद्ध्या न पश्यति

notsahante yathā vettumindriyairindriyāṇyapitathaiveha parā buddhiḥ paraṃ buddhyā na paśyati

यथा चन्द्रो ह्यमावास्यामलिङ्गत्वान्न दृश्यतेन च नाशोऽस्य भवति तथा विद्धि शरीरिणम्

yathā candro hyamāvāsyāmaliṅgatvānna dṛśyatena ca nāśo'sya bhavati tathā viddhi śarīriṇam

क्षीणकोशो ह्यमावास्यां चन्द्रमा न प्रकाशतेतद्वन्मूर्तिवियुक्तः सञ्शरीरी नोपलभ्यते

kṣīṇakośo hyamāvāsyāṃ candramā na prakāśatetadvanmūrtiviyuktaḥ sañśarīrī nopalabhyate

यथा कोशान्तरं प्राप्य चन्द्रमा भ्राजते पुनःतद्वल्लिङ्गान्तरं प्राप्य शरीरी भ्राजते पुनः

yathā kośāntaraṃ prāpya candramā bhrājate punaḥtadvalliṅgāntaraṃ prāpya śarīrī bhrājate punaḥ

जन्मवृद्धिक्षयश्चास्य प्रत्यक्षेणोपलभ्यतेसा तु चन्द्रमसो व्यक्तिर्न तु तस्य शरीरिणः

janmavṛddhikṣayaścāsya pratyakṣeṇopalabhyatesā tu candramaso vyaktirna tu tasya śarīriṇaḥ

उत्पत्तिवृद्धिव्ययतो यथा स इति गृह्यतेचन्द्र एव त्वमावास्यां तथा भवति मूर्तिमान्

utpattivṛddhivyayato yathā sa iti gṛhyatecandra eva tvamāvāsyāṃ tathā bhavati mūrtimān

नाभिसर्पद्विमुञ्चद्वा शशिनं दृश्यते तमःविसृजंश्चोपसर्पंश्च तद्वत्पश्य शरीरिणम्

nābhisarpadvimuñcadvā śaśinaṃ dṛśyate tamaḥvisṛjaṃścopasarpaṃśca tadvatpaśya śarīriṇam

यथा चन्द्रार्कसंयुक्तं तमस्तदुपलभ्यतेतद्वच्छरीरसंयुक्तः शरीरीत्युपलभ्यते

yathā candrārkasaṃyuktaṃ tamastadupalabhyatetadvaccharīrasaṃyuktaḥ śarīrītyupalabhyate

यथा चन्द्रार्कनिर्मुक्तः स राहुर्नोपलभ्यतेतद्वच्छरीरनिर्मुक्तः शरीरी नोपलभ्यते

yathā candrārkanirmuktaḥ sa rāhurnopalabhyatetadvaccharīranirmuktaḥ śarīrī nopalabhyate

यथा चन्द्रो ह्यमावास्यां नक्षत्रैर्युज्यते गतःतद्वच्छरीरनिर्मुक्तः फलैर्युज्यति कर्मणः

yathā candro hyamāvāsyāṃ nakṣatrairyujyate gataḥtadvaccharīranirmuktaḥ phalairyujyati karmaṇaḥ