Parva.Adhyaya 12.205

गुरुरुवाचप्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथायमुपपद्यतेतेषां विज्ञाननिष्ठानामन्यत्तत्त्वं न रोचते

gururuvācapravṛttilakṣaṇo dharmo yathāyamupapadyateteṣāṃ vijñānaniṣṭhānāmanyattattvaṃ na rocate

दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताःप्रयोजनमतस्त्वत्र मार्गमिच्छन्ति संस्तुतम्

durlabhā vedavidvāṃso vedokteṣu vyavasthitāḥprayojanamatastvatra mārgamicchanti saṃstutam

सद्भिराचरितत्वात्तु वृत्तमेतदगर्हितम्इयं सा बुद्धिरन्येयं यया याति परां गतिम्

sadbhirācaritatvāttu vṛttametadagarhitamiyaṃ sā buddhiranyeyaṃ yayā yāti parāṃ gatim

शरीरवानुपादत्ते मोहात्सर्वपरिग्रहान्कामक्रोधादिभिर्भावैर्युक्तो राजसतामसैः

śarīravānupādatte mohātsarvaparigrahānkāmakrodhādibhirbhāvairyukto rājasatāmasaiḥ

नाशुद्धमाचरेत्तस्मादभीप्सन्देहयापनम्कर्मणो विवरं कुर्वन्न लोकानाप्नुयाच्छुभान्

nāśuddhamācarettasmādabhīpsandehayāpanamkarmaṇo vivaraṃ kurvanna lokānāpnuyācchubhān

लोहयुक्तं यथा हेम विपक्वं न विराजतेतथापक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते

lohayuktaṃ yathā hema vipakvaṃ na virājatetathāpakvakaṣāyākhyaṃ vijñānaṃ na prakāśate

यश्चाधर्मं चरेन्मोहात्कामलोभावनु प्लवन्धर्म्यं पन्थानमाक्रम्य सानुबन्धो विनश्यति

yaścādharmaṃ carenmohātkāmalobhāvanu plavandharmyaṃ panthānamākramya sānubandho vinaśyati

शब्दादीन्विषयांस्तस्मादसंरागादनुप्लवेत्क्रोधहर्षौ विषादश्च जायन्ते हि परस्परम्

śabdādīnviṣayāṃstasmādasaṃrāgādanuplavetkrodhaharṣau viṣādaśca jāyante hi parasparam

पञ्चभूतात्मके देहे सत्त्वराजसतामसेकमभिष्टुवते चायं कं वा क्रोशति किं वदेत्

pañcabhūtātmake dehe sattvarājasatāmasekamabhiṣṭuvate cāyaṃ kaṃ vā krośati kiṃ vadet

स्पर्शरूपरसाद्येषु सङ्गं गच्छन्ति बालिशाःनावगच्छन्त्यविज्ञानादात्मजं पार्थिवं गुणम्

sparśarūparasādyeṣu saṅgaṃ gacchanti bāliśāḥnāvagacchantyavijñānādātmajaṃ pārthivaṃ guṇam

मृन्मयं शरणं यद्वन्मृदैव परिलिप्यतेपार्थिवोऽयं तथा देहो मृद्विकारैर्विलिप्यते

mṛnmayaṃ śaraṇaṃ yadvanmṛdaiva parilipyatepārthivo'yaṃ tathā deho mṛdvikārairvilipyate

मधु तैलं पयः सर्पिर्मांसानि लवणं गुडःधान्यानि फलमूलानि मृद्विकाराः सहाम्भसा

madhu tailaṃ payaḥ sarpirmāṃsāni lavaṇaṃ guḍaḥdhānyāni phalamūlāni mṛdvikārāḥ sahāmbhasā

यद्वत्कान्तारमातिष्ठन्नौत्सुक्यं समनुव्रजेत्श्रमादाहारमादद्यादस्वाद्वपि हि यापनम्

yadvatkāntāramātiṣṭhannautsukyaṃ samanuvrajetśramādāhāramādadyādasvādvapi hi yāpanam

तद्वत्संसारकान्तारमातिष्ठञ्श्रमतत्परःयात्रार्थमद्यादाहारं व्याधितो भेषजं यथा

tadvatsaṃsārakāntāramātiṣṭhañśramatatparaḥyātrārthamadyādāhāraṃ vyādhito bheṣajaṃ yathā

सत्यशौचार्जवत्यागैर्यशसा विक्रमेण चक्षान्त्या धृत्या च बुद्ध्या च मनसा तपसैव च

satyaśaucārjavatyāgairyaśasā vikrameṇa cakṣāntyā dhṛtyā ca buddhyā ca manasā tapasaiva ca

भावान्सर्वान्यथावृत्तान्संवसेत यथाक्रमम्शान्तिमिच्छन्नदीनात्मा संयच्छेदिन्द्रियाणि च

bhāvānsarvānyathāvṛttānsaṃvaseta yathākramamśāntimicchannadīnātmā saṃyacchedindriyāṇi ca

सत्त्वेन रजसा चैव तमसा चैव मोहिताःचक्रवत्परिवर्तन्ते ह्यज्ञानाज्जन्तवो भृशम्

sattvena rajasā caiva tamasā caiva mohitāḥcakravatparivartante hyajñānājjantavo bhṛśam

तस्मात्सम्यक्परीक्षेत दोषानज्ञानसंभवान्अज्ञानप्रभवं नित्यमहंकारं परित्यजेत्

tasmātsamyakparīkṣeta doṣānajñānasaṃbhavānajñānaprabhavaṃ nityamahaṃkāraṃ parityajet

महाभूतानीन्द्रियाणि गुणाः सत्त्वं रजस्तमःत्रैलोक्यं सेश्वरं सर्वमहंकारे प्रतिष्ठितम्

mahābhūtānīndriyāṇi guṇāḥ sattvaṃ rajastamaḥtrailokyaṃ seśvaraṃ sarvamahaṃkāre pratiṣṭhitam

यथेह नियतं कालो दर्शयत्यार्तवान्गुणान्तद्वद्भूतेष्वहंकारं विद्याद्भूतप्रवर्तकम्

yatheha niyataṃ kālo darśayatyārtavānguṇāntadvadbhūteṣvahaṃkāraṃ vidyādbhūtapravartakam

संमोहकं तमो विद्यात्कृष्णमज्ञानसंभवम्प्रीतिदुःखनिबद्धांश्च समस्तांस्त्रीनथो गुणान्सत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च निबोध तान्

saṃmohakaṃ tamo vidyātkṛṣṇamajñānasaṃbhavamprītiduḥkhanibaddhāṃśca samastāṃstrīnatho guṇānsattvasya rajasaścaiva tamasaśca nibodha tān

प्रमोहो हर्षजः प्रीतिरसंदेहो धृतिः स्मृतिःएतान्सत्त्वगुणान्विद्यादिमान्राजसतामसान्

pramoho harṣajaḥ prītirasaṃdeho dhṛtiḥ smṛtiḥetānsattvaguṇānvidyādimānrājasatāmasān

कामक्रोधौ प्रमादश्च लोभमोहौ भयं क्लमःविषादशोकावरतिर्मानदर्पावनार्यता

kāmakrodhau pramādaśca lobhamohau bhayaṃ klamaḥviṣādaśokāvaratirmānadarpāvanāryatā

दोषाणामेवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम्विमृशेदात्मसंस्थानामेकैकमनुसंततम्

doṣāṇāmevamādīnāṃ parīkṣya gurulāghavamvimṛśedātmasaṃsthānāmekaikamanusaṃtatam

शिष्य उवाच · śiṣya uvāca

के दोषा मनसा त्यक्ताः के बुद्ध्या शिथिलीकृताःके पुनः पुनरायान्ति के मोहादफला इव

ke doṣā manasā tyaktāḥ ke buddhyā śithilīkṛtāḥke punaḥ punarāyānti ke mohādaphalā iva

केषां बलाबलं बुद्ध्या हेतुभिर्विमृशेद्बुधःएतत्सर्वं समाचक्ष्व यथा विद्यामहं प्रभो

keṣāṃ balābalaṃ buddhyā hetubhirvimṛśedbudhaḥetatsarvaṃ samācakṣva yathā vidyāmahaṃ prabho

गुरुरुवाचदोषैर्मूलादवच्छिन्नैर्विशुद्धात्मा विमुच्यतेविनाशयति संभूतमयस्मयमयो यथातथाकृतात्मा सहजैर्दोषैर्नश्यति राजसैः

gururuvācadoṣairmūlādavacchinnairviśuddhātmā vimucyatevināśayati saṃbhūtamayasmayamayo yathātathākṛtātmā sahajairdoṣairnaśyati rājasaiḥ

राजसं तामसं चैव शुद्धात्माकर्मसंभवम्तत्सर्वं देहिनां बीजं सर्वमात्मवतः समम्

rājasaṃ tāmasaṃ caiva śuddhātmākarmasaṃbhavamtatsarvaṃ dehināṃ bījaṃ sarvamātmavataḥ samam

तस्मादात्मवता वर्ज्यं रजश्च तम एव चरजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं सत्त्वं निर्मलतामियात्

tasmādātmavatā varjyaṃ rajaśca tama eva carajastamobhyāṃ nirmuktaṃ sattvaṃ nirmalatāmiyāt

अथ वा मन्त्रवद्ब्रूयुर्मांसादानां यजुष्कृतम्हेतुः स एवानादाने शुद्धधर्मानुपालने

atha vā mantravadbrūyurmāṃsādānāṃ yajuṣkṛtamhetuḥ sa evānādāne śuddhadharmānupālane

रजसा धर्मयुक्तानि कार्याण्यपि समाप्नुयात्अर्थयुक्तानि चात्यर्थं कामान्सर्वांश्च सेवते

rajasā dharmayuktāni kāryāṇyapi samāpnuyātarthayuktāni cātyarthaṃ kāmānsarvāṃśca sevate

तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवतेहिंसाविहाराभिरतस्तन्द्रीनिद्रासमन्वितः

tamasā lobhayuktāni krodhajāni ca sevatehiṃsāvihārābhiratastandrīnidrāsamanvitaḥ

सत्त्वस्थः सात्त्विकान्भावाञ्शुद्धान्पश्यति संश्रितःस देही विमलः श्रीमाञ्शुद्धो विद्यासमन्वितः

sattvasthaḥ sāttvikānbhāvāñśuddhānpaśyati saṃśritaḥsa dehī vimalaḥ śrīmāñśuddho vidyāsamanvitaḥ