Parva.Adhyaya 12.265

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथं भवति पापात्मा कथं धर्मं करोति वाकेन निर्वेदमादत्ते मोक्षं वा केन गच्छति

kathaṃ bhavati pāpātmā kathaṃ dharmaṃ karoti vākena nirvedamādatte mokṣaṃ vā kena gacchati

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

विदिताः सर्वधर्मास्ते स्थित्यर्थमनुपृच्छसिशृणु मोक्षं सनिर्वेदं पापं धर्मं च मूलतः

viditāḥ sarvadharmāste sthityarthamanupṛcchasiśṛṇu mokṣaṃ sanirvedaṃ pāpaṃ dharmaṃ ca mūlataḥ

विज्ञानार्थं हि पञ्चानामिच्छा पूर्वं प्रवर्ततेप्राप्य ताञ्जायते कामो द्वेषो वा भरतर्षभ

vijñānārthaṃ hi pañcānāmicchā pūrvaṃ pravartateprāpya tāñjāyate kāmo dveṣo vā bharatarṣabha

ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते पुनःइष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति

tatastadarthaṃ yatate karma cārabhate punaḥiṣṭānāṃ rūpagandhānāmabhyāsaṃ ca cikīrṣati

ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम्ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम्

tato rāgaḥ prabhavati dveṣaśca tadanantaramtato lobhaḥ prabhavati mohaśca tadanantaram

लोभमोहाभिभूतस्य रागद्वेषान्वितस्य चन धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च

lobhamohābhibhūtasya rāgadveṣānvitasya cana dharme jāyate buddhirvyājāddharmaṃ karoti ca

व्याजेन चरतो धर्ममर्थव्याजोऽपि रोचतेव्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु कुरुनन्दन

vyājena carato dharmamarthavyājo'pi rocatevyājena sidhyamāneṣu dhaneṣu kurunandana

तत्रैव कुरुते बुद्धिं ततः पापं चिकीर्षतिसुहृद्भिर्वार्यमाणोऽपि पण्डितैश्चापि भारत

tatraiva kurute buddhiṃ tataḥ pāpaṃ cikīrṣatisuhṛdbhirvāryamāṇo'pi paṇḍitaiścāpi bhārata

उत्तरं न्यायसंबद्धं ब्रवीति विधियोजितम्अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्धते रागमोहजः

uttaraṃ nyāyasaṃbaddhaṃ bravīti vidhiyojitamadharmastrividhastasya vardhate rāgamohajaḥ

पापं चिन्तयते चैव प्रब्रवीति करोति चतस्याधर्मप्रवृत्तस्य दोषान्पश्यन्ति साधवः

pāpaṃ cintayate caiva prabravīti karoti catasyādharmapravṛttasya doṣānpaśyanti sādhavaḥ

एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणःस नेह सुखमाप्नोति कुत एव परत्र वै

ekaśīlāśca mitratvaṃ bhajante pāpakarmiṇaḥsa neha sukhamāpnoti kuta eva paratra vai

एवं भवति पापात्मा धर्मात्मानं तु मे शृणुयथा कुशलधर्मा स कुशलं प्रतिपद्यते

evaṃ bhavati pāpātmā dharmātmānaṃ tu me śṛṇuyathā kuśaladharmā sa kuśalaṃ pratipadyate

य एतान्प्रज्ञया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यतिकुशलः सुखदुःखानां साधूंश्चाप्युपसेवते

ya etānprajñayā doṣānpūrvamevānupaśyatikuśalaḥ sukhaduḥkhānāṃ sādhūṃścāpyupasevate

तस्य साधुसमाचारादभ्यासाच्चैव वर्धतेप्रज्ञा धर्मे च रमते धर्मं चैवोपजीवति

tasya sādhusamācārādabhyāsāccaiva vardhateprajñā dharme ca ramate dharmaṃ caivopajīvati

सोऽथ धर्मादवाप्तेषु धनेषु कुरुते मनःतस्यैव सिञ्चते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै

so'tha dharmādavāpteṣu dhaneṣu kurute manaḥtasyaiva siñcate mūlaṃ guṇānpaśyati yatra vai

धर्मात्मा भवति ह्येवं मित्रं च लभते शुभम्स मित्रधनलाभात्तु प्रेत्य चेह च नन्दति

dharmātmā bhavati hyevaṃ mitraṃ ca labhate śubhamsa mitradhanalābhāttu pretya ceha ca nandati

शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे च भारतप्रभुत्वं लभते जन्तुर्धर्मस्यैतत्फलं विदुः

śabde sparśe tathā rūpe rase gandhe ca bhārataprabhutvaṃ labhate janturdharmasyaitatphalaṃ viduḥ

स धर्मस्य फलं लब्ध्वा न तृप्यति युधिष्ठिरअतृप्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा

sa dharmasya phalaṃ labdhvā na tṛpyati yudhiṣṭhiraatṛpyamāṇo nirvedamādatte jñānacakṣuṣā

प्रज्ञाचक्षुर्यदा कामे दोषमेवानुपश्यतिविरज्यते तदा कामान्न च धर्मं विमुञ्चति

prajñācakṣuryadā kāme doṣamevānupaśyativirajyate tadā kāmānna ca dharmaṃ vimuñcati

सर्वत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्षयात्मकम्ततो मोक्षाय यतते नानुपायादुपायतः

sarvatyāge ca yatate dṛṣṭvā lokaṃ kṣayātmakamtato mokṣāya yatate nānupāyādupāyataḥ

शनैर्निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति चधर्मात्मा चैव भवति मोक्षं च लभते परम्

śanairnirvedamādatte pāpaṃ karma jahāti cadharmātmā caiva bhavati mokṣaṃ ca labhate param

एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसिपापं धर्मं तथा मोक्षं निर्वेदं चैव भारत

etatte kathitaṃ tāta yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasipāpaṃ dharmaṃ tathā mokṣaṃ nirvedaṃ caiva bhārata

तस्माद्धर्मे प्रवर्तेथाः सर्वावस्थं युधिष्ठिरधर्मे स्थितानां कौन्तेय सिद्धिर्भवति शाश्वती

tasmāddharme pravartethāḥ sarvāvasthaṃ yudhiṣṭhiradharme sthitānāṃ kaunteya siddhirbhavati śāśvatī