Parva.Adhyaya 12.305

याज्ञवल्क्य उवाच · yājñavalkya uvāca

तथैवोत्क्रममाणं तु शृणुष्वावहितो नृपपद्भ्यामुत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानमुच्यते

tathaivotkramamāṇaṃ tu śṛṇuṣvāvahito nṛpapadbhyāmutkramamāṇasya vaiṣṇavaṃ sthānamucyate

जङ्घाभ्यां तु वसून्देवानाप्नुयादिति नः श्रुतम्जानुभ्यां च महाभागान्देवान्साध्यानवाप्नुयात्

jaṅghābhyāṃ tu vasūndevānāpnuyāditi naḥ śrutamjānubhyāṃ ca mahābhāgāndevānsādhyānavāpnuyāt

पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानमवाप्नुयात्पृथिवीं जघनेनाथ ऊरुभ्यां तु प्रजापतिम्

pāyunotkramamāṇastu maitraṃ sthānamavāpnuyātpṛthivīṃ jaghanenātha ūrubhyāṃ tu prajāpatim

पार्श्वाभ्यां मरुतो देवान्नासाभ्यामिन्दुमेव चबाहुभ्यामिन्द्रमित्याहुरुरसा रुद्रमेव च

pārśvābhyāṃ maruto devānnāsābhyāmindumeva cabāhubhyāmindramityāhururasā rudrameva ca

ग्रीवायास्तमृषिश्रेष्ठं नरमाप्नोत्यनुत्तमम्विश्वेदेवान्मुखेनाथ दिशः श्रोत्रेण चाप्नुयात्

grīvāyāstamṛṣiśreṣṭhaṃ naramāpnotyanuttamamviśvedevānmukhenātha diśaḥ śrotreṇa cāpnuyāt

घ्राणेन गन्धवहनं नेत्राभ्यां सूर्यमेव चभ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवौ ललाटेन पितॄनथ

ghrāṇena gandhavahanaṃ netrābhyāṃ sūryameva cabhrūbhyāṃ caivāśvinau devau lalāṭena pitṝnatha

ब्रह्माणमाप्नोति विभुं मूर्ध्ना देवाग्रजं तथाएतान्युत्क्रमणस्थानान्युक्तानि मिथिलेश्वर

brahmāṇamāpnoti vibhuṃ mūrdhnā devāgrajaṃ tathāetānyutkramaṇasthānānyuktāni mithileśvara

अरिष्टानि तु वक्ष्यामि विहितानि मनीषिभिःसंवत्सरवियोगस्य संभवेयुः शरीरिणः

ariṣṭāni tu vakṣyāmi vihitāni manīṣibhiḥsaṃvatsaraviyogasya saṃbhaveyuḥ śarīriṇaḥ

योऽरुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वां कदाचनतथैव ध्रुवमित्याहुः पूर्णेन्दुं दीपमेव चखण्डाभासं दक्षिणतस्तेऽपि संवत्सरायुषः

yo'rundhatīṃ na paśyeta dṛṣṭapūrvāṃ kadācanatathaiva dhruvamityāhuḥ pūrṇenduṃ dīpameva cakhaṇḍābhāsaṃ dakṣiṇataste'pi saṃvatsarāyuṣaḥ

परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिवआत्मच्छायाकृतीभूतं तेऽपि संवत्सरायुषः

paracakṣuṣi cātmānaṃ ye na paśyanti pārthivaātmacchāyākṛtībhūtaṃ te'pi saṃvatsarāyuṣaḥ

अतिद्युतिरतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथाप्रकृतेर्विक्रियापत्तिः षण्मासान्मृत्युलक्षणम्

atidyutiratiprajñā aprajñā cādyutistathāprakṛtervikriyāpattiḥ ṣaṇmāsānmṛtyulakṣaṇam

दैवतान्यवजानाति ब्राह्मणैश्च विरुध्यतेकृष्णश्यावच्छविच्छायः षण्मासान्मृत्युलक्षणम्

daivatānyavajānāti brāhmaṇaiśca virudhyatekṛṣṇaśyāvacchavicchāyaḥ ṣaṇmāsānmṛtyulakṣaṇam

शीर्णनाभि यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यतितथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक्

śīrṇanābhi yathā cakraṃ chidraṃ somaṃ prapaśyatitathaiva ca sahasrāṃśuṃ saptarātreṇa mṛtyubhāk

शवगन्धमुपाघ्राति सुरभिं प्राप्य यो नरःदेवतायतनस्थस्तु षड्रात्रेण स मृत्युभाक्

śavagandhamupāghrāti surabhiṃ prāpya yo naraḥdevatāyatanasthastu ṣaḍrātreṇa sa mṛtyubhāk

कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागितासंज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम्

karṇanāsāvanamanaṃ dantadṛṣṭivirāgitāsaṃjñālopo nirūṣmatvaṃ sadyomṛtyunidarśanam

अकस्माच्च स्रवेद्यस्य वाममक्षि नराधिपमूर्धतश्चोत्पतेद्धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम्

akasmācca sravedyasya vāmamakṣi narādhipamūrdhataścotpateddhūmaḥ sadyomṛtyunidarśanam

एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवोऽऽत्मवान्निशि चाहनि चात्मानं योजयेत्परमात्मनि

etāvanti tvariṣṭāni viditvā mānavo''tmavānniśi cāhani cātmānaṃ yojayetparamātmani

प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यत्कालं प्रति तद्भवेत्अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुमिच्छेदिमां क्रियाम्

pratīkṣamāṇastatkālaṃ yatkālaṃ prati tadbhavetathāsya neṣṭaṃ maraṇaṃ sthātumicchedimāṃ kriyām

सर्वगन्धान्रसांश्चैव धारयेत समाहितःतथा हि मृत्युं जयति तत्परेणान्तरात्मना

sarvagandhānrasāṃścaiva dhārayeta samāhitaḥtathā hi mṛtyuṃ jayati tatpareṇāntarātmanā

ससांख्यधारणं चैव विदित्वा मनुजर्षभजयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना

sasāṃkhyadhāraṇaṃ caiva viditvā manujarṣabhajayecca mṛtyuṃ yogena tatpareṇāntarātmanā

गच्छेत्प्राप्याक्षयं कृत्स्नमजन्म शिवमव्ययम्शाश्वतं स्थानमचलं दुष्प्रापमकृतात्मभिः

gacchetprāpyākṣayaṃ kṛtsnamajanma śivamavyayamśāśvataṃ sthānamacalaṃ duṣprāpamakṛtātmabhiḥ