Parva.Adhyaya 12.34

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

युधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा द्वैपायनस्तदासमीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या ऋषिः प्रोवाच पाण्डवम्

yudhiṣṭhirasya tadvākyaṃ śrutvā dvaipāyanastadāsamīkṣya nipuṇaṃ buddhyā ṛṣiḥ provāca pāṇḍavam

मा विषादं कृथा राजन्क्षत्रधर्ममनुस्मरस्वधर्मेण हता ह्येते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ

mā viṣādaṃ kṛthā rājankṣatradharmamanusmarasvadharmeṇa hatā hyete kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha

काङ्क्षमाणाः श्रियं कृत्स्नां पृथिव्यां च महद्यशःकृतान्तविधिसंयुक्ताः कालेन निधनं गताः

kāṅkṣamāṇāḥ śriyaṃ kṛtsnāṃ pṛthivyāṃ ca mahadyaśaḥkṛtāntavidhisaṃyuktāḥ kālena nidhanaṃ gatāḥ

न त्वं हन्ता न भीमोऽपि नार्जुनो न यमावपिकालः पर्यायधर्मेण प्राणानादत्त देहिनाम्

na tvaṃ hantā na bhīmo'pi nārjuno na yamāvapikālaḥ paryāyadharmeṇa prāṇānādatta dehinām

न यस्य मातापितरौ नानुग्राह्योऽस्ति कश्चनकर्मसाक्षी प्रजानां यस्तेन कालेन संहृताः

na yasya mātāpitarau nānugrāhyo'sti kaścanakarmasākṣī prajānāṃ yastena kālena saṃhṛtāḥ

हेतुमात्रमिदं तस्य कालस्य पुरुषर्षभयद्धन्ति भूतैर्भूतानि तदस्मै रूपमैश्वरम्

hetumātramidaṃ tasya kālasya puruṣarṣabhayaddhanti bhūtairbhūtāni tadasmai rūpamaiśvaram

कर्ममूर्त्यात्मकं विद्धि साक्षिणं शुभपापयोःसुखदुःखगुणोदर्कं कालं कालफलप्रदम्

karmamūrtyātmakaṃ viddhi sākṣiṇaṃ śubhapāpayoḥsukhaduḥkhaguṇodarkaṃ kālaṃ kālaphalapradam

तेषामपि महाबाहो कर्माणि परिचिन्तयविनाशहेतुकारित्वे यैस्ते कालवशं गताः

teṣāmapi mahābāho karmāṇi paricintayavināśahetukāritve yaiste kālavaśaṃ gatāḥ

आत्मनश्च विजानीहि नियमव्रतशीलताम्यदा त्वमीदृशं कर्म विधिनाक्रम्य कारितः

ātmanaśca vijānīhi niyamavrataśīlatāmyadā tvamīdṛśaṃ karma vidhinākramya kāritaḥ

त्वष्ट्रेव विहितं यन्त्रं यथा स्थापयितुर्वशेकर्मणा कालयुक्तेन तथेदं भ्राम्यते जगत्

tvaṣṭreva vihitaṃ yantraṃ yathā sthāpayiturvaśekarmaṇā kālayuktena tathedaṃ bhrāmyate jagat

पुरुषस्य हि दृष्ट्वेमामुत्पत्तिमनिमित्ततःयदृच्छया विनाशं च शोकहर्षावनर्थकौ

puruṣasya hi dṛṣṭvemāmutpattimanimittataḥyadṛcchayā vināśaṃ ca śokaharṣāvanarthakau

व्यलीकं चापि यत्त्वत्र चित्तवैतंसिकं तवतदर्थमिष्यते राजन्प्रायश्चित्तं तदाचर

vyalīkaṃ cāpi yattvatra cittavaitaṃsikaṃ tavatadarthamiṣyate rājanprāyaścittaṃ tadācara

इदं च श्रूयते पार्थ युद्धे देवासुरे पुराअसुरा भ्रातरो ज्येष्ठा देवाश्चापि यवीयसः

idaṃ ca śrūyate pārtha yuddhe devāsure purāasurā bhrātaro jyeṣṭhā devāścāpi yavīyasaḥ

तेषामपि श्रीनिमित्तं महानासीत्समुच्छ्रयःयुद्धं वर्षसहस्राणि द्वात्रिंशदभवत्किल

teṣāmapi śrīnimittaṃ mahānāsītsamucchrayaḥyuddhaṃ varṣasahasrāṇi dvātriṃśadabhavatkila

एकार्णवां महीं कृत्वा रुधिरेण परिप्लुताम्जघ्नुर्दैत्यांस्तदा देवास्त्रिदिवं चैव लेभिरे

ekārṇavāṃ mahīṃ kṛtvā rudhireṇa pariplutāmjaghnurdaityāṃstadā devāstridivaṃ caiva lebhire

तथैव पृथिवीं लब्ध्वा ब्राह्मणा वेदपारगाःसंश्रिता दानवानां वै साह्यार्थे दर्पमोहिताः

tathaiva pṛthivīṃ labdhvā brāhmaṇā vedapāragāḥsaṃśritā dānavānāṃ vai sāhyārthe darpamohitāḥ

शालावृका इति ख्यातास्त्रिषु लोकेषु भारतअष्टाशीतिसहस्राणि ते चापि विबुधैर्हताः

śālāvṛkā iti khyātāstriṣu lokeṣu bhārataaṣṭāśītisahasrāṇi te cāpi vibudhairhatāḥ

धर्मव्युच्छित्तिमिच्छन्तो येऽधर्मस्य प्रवर्तकाःहन्तव्यास्ते दुरात्मानो देवैर्दैत्या इवोल्बणाः

dharmavyucchittimicchanto ye'dharmasya pravartakāḥhantavyāste durātmāno devairdaityā ivolbaṇāḥ

एकं हत्वा यदि कुले शिष्टानां स्यादनामयम्कुलं हत्वाथ राष्ट्रं वा न तद्वृत्तोपघातकम्

ekaṃ hatvā yadi kule śiṣṭānāṃ syādanāmayamkulaṃ hatvātha rāṣṭraṃ vā na tadvṛttopaghātakam

अधर्मरूपो धर्मो हि कश्चिदस्ति नराधिपधर्मश्चाधर्मरूपोऽस्ति तच्च ज्ञेयं विपश्चिता

adharmarūpo dharmo hi kaścidasti narādhipadharmaścādharmarūpo'sti tacca jñeyaṃ vipaścitā

तस्मात्संस्तम्भयात्मानं श्रुतवानसि पाण्डवदेवैः पूर्वगतं मार्गमनुयातोऽसि भारत

tasmātsaṃstambhayātmānaṃ śrutavānasi pāṇḍavadevaiḥ pūrvagataṃ mārgamanuyāto'si bhārata

न हीदृशा गमिष्यन्ति नरकं पाण्डवर्षभभ्रातॄनाश्वासयैतांस्त्वं सुहृदश्च परंतप

na hīdṛśā gamiṣyanti narakaṃ pāṇḍavarṣabhabhrātṝnāśvāsayaitāṃstvaṃ suhṛdaśca paraṃtapa

यो हि पापसमारम्भे कार्ये तद्भावभावितःकुर्वन्नपि तथैव स्यात्कृत्वा च निरपत्रपः

yo hi pāpasamārambhe kārye tadbhāvabhāvitaḥkurvannapi tathaiva syātkṛtvā ca nirapatrapaḥ

तस्मिंस्तत्कलुषं सर्वं समाप्तमिति शब्दितम्प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति ह्रासो वा पापकर्मणः

tasmiṃstatkaluṣaṃ sarvaṃ samāptamiti śabditamprāyaścittaṃ na tasyāsti hrāso vā pāpakarmaṇaḥ

त्वं तु शुक्लाभिजातीयः परदोषेण कारितःअनिच्छमानः कर्मेदं कृत्वा च परितप्यसे

tvaṃ tu śuklābhijātīyaḥ paradoṣeṇa kāritaḥanicchamānaḥ karmedaṃ kṛtvā ca paritapyase

अश्वमेधो महायज्ञः प्रायश्चित्तमुदाहृतम्तमाहर महाराज विपाप्मैवं भविष्यसि

aśvamedho mahāyajñaḥ prāyaścittamudāhṛtamtamāhara mahārāja vipāpmaivaṃ bhaviṣyasi

मरुद्भिः सह जित्वारीन्मघवान्पाकशासनःएकैकं क्रतुमाहृत्य शतकृत्वः शतक्रतुः

marudbhiḥ saha jitvārīnmaghavānpākaśāsanaḥekaikaṃ kratumāhṛtya śatakṛtvaḥ śatakratuḥ

पूतपाप्मा जितस्वर्गो लोकान्प्राप्य सुखोदयान्मरुद्गणवृतः शक्रः शुशुभे भासयन्दिशः

pūtapāpmā jitasvargo lokānprāpya sukhodayānmarudgaṇavṛtaḥ śakraḥ śuśubhe bhāsayandiśaḥ

स्वर्गलोके महीयन्तमप्सरोभिः शचीपतिम्ऋषयः पर्युपासन्ते देवाश्च विबुधेश्वरम्

svargaloke mahīyantamapsarobhiḥ śacīpatimṛṣayaḥ paryupāsante devāśca vibudheśvaram

सोऽयं त्वमिह संक्रान्तो विक्रमेण वसुंधराम्निर्जिताश्च महीपाला विक्रमेण त्वयानघ

so'yaṃ tvamiha saṃkrānto vikrameṇa vasuṃdharāmnirjitāśca mahīpālā vikrameṇa tvayānagha

तेषां पुराणि राष्ट्राणि गत्वा राजन्सुहृद्वृतःभ्रातॄन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च स्वे स्वे राज्येऽभिषेचय

teṣāṃ purāṇi rāṣṭrāṇi gatvā rājansuhṛdvṛtaḥbhrātṝnputrāṃśca pautrāṃśca sve sve rājye'bhiṣecaya

बालानपि च गर्भस्थान्सान्त्वानि समुदाचरन्रञ्जयन्प्रकृतीः सर्वाः परिपाहि वसुंधराम्

bālānapi ca garbhasthānsāntvāni samudācaranrañjayanprakṛtīḥ sarvāḥ paripāhi vasuṃdharām

कुमारो नास्ति येषां च कन्यास्तत्राभिषेचयकामाशयो हि स्त्रीवर्गः शोकमेवं प्रहास्यति

kumāro nāsti yeṣāṃ ca kanyāstatrābhiṣecayakāmāśayo hi strīvargaḥ śokamevaṃ prahāsyati

एवमाश्वासनं कृत्वा सर्वराष्ट्रेषु भारतयजस्व वाजिमेधेन यथेन्द्रो विजयी पुरा

evamāśvāsanaṃ kṛtvā sarvarāṣṭreṣu bhāratayajasva vājimedhena yathendro vijayī purā

अशोच्यास्ते महात्मानः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभस्वकर्मभिर्गता नाशं कृतान्तबलमोहिताः

aśocyāste mahātmānaḥ kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabhasvakarmabhirgatā nāśaṃ kṛtāntabalamohitāḥ

अवाप्तः क्षत्रधर्मस्ते राज्यं प्राप्तमकल्मषम्चरस्व धर्मं कौन्तेय श्रेयान्यः प्रेत्य भाविकः

avāptaḥ kṣatradharmaste rājyaṃ prāptamakalmaṣamcarasva dharmaṃ kaunteya śreyānyaḥ pretya bhāvikaḥ