Parva.Adhyaya 12.35

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कानि कृत्वेह कर्माणि प्रायश्चित्तीयते नरःकिं कृत्वा चैव मुच्येत तन्मे ब्रूहि पितामह

kāni kṛtveha karmāṇi prāyaścittīyate naraḥkiṃ kṛtvā caiva mucyeta tanme brūhi pitāmaha

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

अकुर्वन्विहितं कर्म प्रतिषिद्धानि चाचरन्प्रायश्चित्तीयते ह्येवं नरो मिथ्या च वर्तयन्

akurvanvihitaṃ karma pratiṣiddhāni cācaranprāyaścittīyate hyevaṃ naro mithyā ca vartayan

सूर्येणाभ्युदितो यश्च ब्रह्मचारी भवत्युततथा सूर्याभिनिर्मुक्तः कुनखी श्यावदन्नपि

sūryeṇābhyudito yaśca brahmacārī bhavatyutatathā sūryābhinirmuktaḥ kunakhī śyāvadannapi

परिवित्तिः परिवेत्ता ब्रह्मोज्झो यश्च कुत्सकःदिधिषूपतिस्तथा यः स्यादग्रेदिधिषुरेव च

parivittiḥ parivettā brahmojjho yaśca kutsakaḥdidhiṣūpatistathā yaḥ syādagredidhiṣureva ca

अवकीर्णी भवेद्यश्च द्विजातिवधकस्तथाअतीर्थे ब्रह्मणस्त्यागी तीर्थे चाप्रतिपादकः

avakīrṇī bhavedyaśca dvijātivadhakastathāatīrthe brahmaṇastyāgī tīrthe cāpratipādakaḥ

ग्रामयाजी च कौन्तेय राज्ञश्च परिविक्रयीशूद्रस्त्रीवधको यश्च पूर्वः पूर्वस्तु गर्हितः

grāmayājī ca kaunteya rājñaśca parivikrayīśūdrastrīvadhako yaśca pūrvaḥ pūrvastu garhitaḥ

वृथापशुसमालम्भी वनदाहस्य कारकःअनृतेनोपचर्ता च प्रतिरोद्धा गुरोस्तथा

vṛthāpaśusamālambhī vanadāhasya kārakaḥanṛtenopacartā ca pratiroddhā gurostathā

यश्चाग्नीनपविध्येत तथैव ब्रह्मविक्रयीएतान्येनांसि सर्वाणि व्युत्क्रान्तसमयश्च यः

yaścāgnīnapavidhyeta tathaiva brahmavikrayīetānyenāṃsi sarvāṇi vyutkrāntasamayaśca yaḥ

अकार्याण्यपि वक्ष्यामि यानि तानि निबोध मेलोकवेदविरुद्धानि तान्येकाग्रमनाः शृणु

akāryāṇyapi vakṣyāmi yāni tāni nibodha melokavedaviruddhāni tānyekāgramanāḥ śṛṇu

स्वधर्मस्य परित्यागः परधर्मस्य च क्रियाअयाज्ययाजनं चैव तथाभक्ष्यस्य भक्षणम्

svadharmasya parityāgaḥ paradharmasya ca kriyāayājyayājanaṃ caiva tathābhakṣyasya bhakṣaṇam

शरणागतसंत्यागो भृत्यस्याभरणं तथारसानां विक्रयश्चापि तिर्यग्योनिवधस्तथा

śaraṇāgatasaṃtyāgo bhṛtyasyābharaṇaṃ tathārasānāṃ vikrayaścāpi tiryagyonivadhastathā

आधानादीनि कर्माणि शक्तिमान्न करोति यःअप्रयच्छंश्च सर्वाणि नित्यं देयानि भारत

ādhānādīni karmāṇi śaktimānna karoti yaḥaprayacchaṃśca sarvāṇi nityaṃ deyāni bhārata

दक्षिणानामदानं च ब्राह्मणस्वाभिमर्शनम्सर्वाण्येतान्यकार्याणि प्राहुर्धर्मविदो जनाः

dakṣiṇānāmadānaṃ ca brāhmaṇasvābhimarśanamsarvāṇyetānyakāryāṇi prāhurdharmavido janāḥ

पित्रा विभजते पुत्रो यश्च स्याद्गुरुतल्पगःअप्रजायन्नधर्मेण भवत्याधर्मिको जनः

pitrā vibhajate putro yaśca syādgurutalpagaḥaprajāyannadharmeṇa bhavatyādharmiko janaḥ

उक्तान्येतानि कर्माणि विस्तरेणेतरेण चयानि कुर्वन्नकुर्वंश्च प्रायश्चित्तीयते जनः

uktānyetāni karmāṇi vistareṇetareṇa cayāni kurvannakurvaṃśca prāyaścittīyate janaḥ

एतान्येव तु कर्माणि क्रियमाणानि मानवान्येषु येषु निमित्तेषु न लिम्पन्त्यथ तच्छृणु

etānyeva tu karmāṇi kriyamāṇāni mānavānyeṣu yeṣu nimitteṣu na limpantyatha tacchṛṇu

प्रगृह्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणेजिघांसन्तं निहत्याजौ न तेन ब्रह्महा भवेत्

pragṛhya śastramāyāntamapi vedāntagaṃ raṇejighāṃsantaṃ nihatyājau na tena brahmahā bhavet

अपि चाप्यत्र कौन्तेय मन्त्रो वेदेषु पठ्यतेवेदप्रमाणविहितं तं धर्मं प्रब्रवीमि ते

api cāpyatra kaunteya mantro vedeṣu paṭhyatevedapramāṇavihitaṃ taṃ dharmaṃ prabravīmi te

अपेतं ब्राह्मणं वृत्ताद्यो हन्यादाततायिनम्न तेन ब्रह्महा स स्यान्मन्युस्तं मन्युमृच्छति

apetaṃ brāhmaṇaṃ vṛttādyo hanyādātatāyinamna tena brahmahā sa syānmanyustaṃ manyumṛcchati

प्राणात्यये तथाज्ञानादाचरन्मदिरामपिअचोदितो धर्मपरः पुनः संस्कारमर्हति

prāṇātyaye tathājñānādācaranmadirāmapiacodito dharmaparaḥ punaḥ saṃskāramarhati

एतत्ते सर्वमाख्यातं कौन्तेयाभक्ष्यभक्षणम्प्रायश्चित्तविधानेन सर्वमेतेन शुध्यति

etatte sarvamākhyātaṃ kaunteyābhakṣyabhakṣaṇamprāyaścittavidhānena sarvametena śudhyati

गुरुतल्पं हि गुर्वर्थे न दूषयति मानवम्उद्दालकः श्वेतकेतुं जनयामास शिष्यतः

gurutalpaṃ hi gurvarthe na dūṣayati mānavamuddālakaḥ śvetaketuṃ janayāmāsa śiṣyataḥ

स्तेयं कुर्वंस्तु गुर्वर्थमापत्सु न निबध्यतेबहुशः कामकारेण न चेद्यः संप्रवर्तते

steyaṃ kurvaṃstu gurvarthamāpatsu na nibadhyatebahuśaḥ kāmakāreṇa na cedyaḥ saṃpravartate

अन्यत्र ब्राह्मणस्वेभ्य आददानो न दुष्यतिस्वयमप्राशिता यश्च न स पापेन लिप्यते

anyatra brāhmaṇasvebhya ādadāno na duṣyatisvayamaprāśitā yaśca na sa pāpena lipyate

प्राणत्राणेऽनृतं वाच्यमात्मनो वा परस्य वागुर्वर्थे स्त्रीषु चैव स्याद्विवाहकरणेषु च

prāṇatrāṇe'nṛtaṃ vācyamātmano vā parasya vāgurvarthe strīṣu caiva syādvivāhakaraṇeṣu ca

नावर्तते व्रतं स्वप्ने शुक्रमोक्षे कथंचनआज्यहोमः समिद्धेऽग्नौ प्रायश्चित्तं विधीयते

nāvartate vrataṃ svapne śukramokṣe kathaṃcanaājyahomaḥ samiddhe'gnau prāyaścittaṃ vidhīyate

पारिवित्त्यं च पतिते नास्ति प्रव्रजिते तथाभिक्षिते पारदार्यं च न तद्धर्मस्य दूषकम्

pārivittyaṃ ca patite nāsti pravrajite tathābhikṣite pāradāryaṃ ca na taddharmasya dūṣakam

वृथापशुसमालम्भं नैव कुर्यान्न कारयेत्अनुग्रहः पशूणां हि संस्कारो विधिचोदितः

vṛthāpaśusamālambhaṃ naiva kuryānna kārayetanugrahaḥ paśūṇāṃ hi saṃskāro vidhicoditaḥ

अनर्हे ब्राह्मणे दत्तमज्ञानात्तन्न दूषकम्सकारणं तथा तीर्थेऽतीर्थे वा प्रतिपादनम्

anarhe brāhmaṇe dattamajñānāttanna dūṣakamsakāraṇaṃ tathā tīrthe'tīrthe vā pratipādanam

स्त्रियस्तथापचारिण्यो निष्कृतिः स्याददूषिकाअपि सा पूयते तेन न तु भर्ता प्रदुष्यते

striyastathāpacāriṇyo niṣkṛtiḥ syādadūṣikāapi sā pūyate tena na tu bhartā praduṣyate

तत्त्वं ज्ञात्वा तु सोमस्य विक्रयः स्याददूषकःअसमर्थस्य भृत्यस्य विसर्गः स्याददोषवान्वनदाहो गवामर्थे क्रियमाणो न दूषकः

tattvaṃ jñātvā tu somasya vikrayaḥ syādadūṣakaḥasamarthasya bhṛtyasya visargaḥ syādadoṣavānvanadāho gavāmarthe kriyamāṇo na dūṣakaḥ

उक्तान्येतानि कर्माणि यानि कुर्वन्न दुष्यतिप्रायश्चित्तानि वक्ष्यामि विस्तरेणैव भारत

uktānyetāni karmāṇi yāni kurvanna duṣyatiprāyaścittāni vakṣyāmi vistareṇaiva bhārata