Parva.Adhyaya 12.39

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

प्रवेशने तु पार्थानां जनस्य पुरवासिनःदिदृक्षूणां सहस्राणि समाजग्मुर्बहून्यथ

praveśane tu pārthānāṃ janasya puravāsinaḥdidṛkṣūṇāṃ sahasrāṇi samājagmurbahūnyatha

स राजमार्गः शुशुभे समलंकृतचत्वरःयथा चन्द्रोदये राजन्वर्धमानो महोदधिः

sa rājamārgaḥ śuśubhe samalaṃkṛtacatvaraḥyathā candrodaye rājanvardhamāno mahodadhiḥ

गृहाणि राजमार्गे तु रत्नवन्ति बृहन्ति चप्राकम्पन्तेव भारेण स्त्रीणां पूर्णानि भारत

gṛhāṇi rājamārge tu ratnavanti bṛhanti caprākampanteva bhāreṇa strīṇāṃ pūrṇāni bhārata

ताः शनैरिव सव्रीडं प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम्भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ

tāḥ śanairiva savrīḍaṃ praśaśaṃsuryudhiṣṭhirambhīmasenārjunau caiva mādrīputrau ca pāṇḍavau

धन्या त्वमसि पाञ्चालि या त्वं पुरुषसत्तमान्उपतिष्ठसि कल्याणि महर्षीनिव गौतमी

dhanyā tvamasi pāñcāli yā tvaṃ puruṣasattamānupatiṣṭhasi kalyāṇi maharṣīniva gautamī

तव कर्माण्यमोघानि व्रतचर्या च भामिनिइति कृष्णां महाराज प्रशशंसुस्तदा स्त्रियः

tava karmāṇyamoghāni vratacaryā ca bhāminiiti kṛṣṇāṃ mahārāja praśaśaṃsustadā striyaḥ

प्रशंसावचनैस्तासां मिथःशब्दैश्च भारतप्रीतिजैश्च तदा शब्दैः पुरमासीत्समाकुलम्

praśaṃsāvacanaistāsāṃ mithaḥśabdaiśca bhārataprītijaiśca tadā śabdaiḥ puramāsītsamākulam

तमतीत्य यथायुक्तं राजमार्गं युधिष्ठिरःअलंकृतं शोभमानमुपायाद्राजवेश्म ह

tamatītya yathāyuktaṃ rājamārgaṃ yudhiṣṭhiraḥalaṃkṛtaṃ śobhamānamupāyādrājaveśma ha

ततः प्रकृतयः सर्वाः पौरजानपदास्तथाऊचुः कथाः कर्णसुखाः समुपेत्य ततस्ततः

tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ paurajānapadāstathāūcuḥ kathāḥ karṇasukhāḥ samupetya tatastataḥ

दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र शत्रूञ्शत्रुनिसूदनदिष्ट्या राज्यं पुनः प्राप्तं धर्मेण च बलेन च

diṣṭyā jayasi rājendra śatrūñśatrunisūdanadiṣṭyā rājyaṃ punaḥ prāptaṃ dharmeṇa ca balena ca

भव नस्त्वं महाराज राजेह शरदां शतम्प्रजाः पालय धर्मेण यथेन्द्रस्त्रिदिवं नृप

bhava nastvaṃ mahārāja rājeha śaradāṃ śatamprajāḥ pālaya dharmeṇa yathendrastridivaṃ nṛpa

एवं राजकुलद्वारि मङ्गलैरभिपूजितःआशीर्वादान्द्विजैरुक्तान्प्रतिगृह्य समन्ततः

evaṃ rājakuladvāri maṅgalairabhipūjitaḥāśīrvādāndvijairuktānpratigṛhya samantataḥ

प्रविश्य भवनं राजा देवराजगृहोपमम्श्रुत्वा विजयसंयुक्तं रथात्पश्चादवातरत्

praviśya bhavanaṃ rājā devarājagṛhopamamśrutvā vijayasaṃyuktaṃ rathātpaścādavātarat

प्रविश्याभ्यन्तरं श्रीमान्दैवतान्यभिगम्य चपूजयामास रत्नैश्च गन्धैर्माल्यैश्च सर्वशः

praviśyābhyantaraṃ śrīmāndaivatānyabhigamya capūjayāmāsa ratnaiśca gandhairmālyaiśca sarvaśaḥ

निश्चक्राम ततः श्रीमान्पुनरेव महायशाःददर्श ब्राह्मणांश्चैव सोऽभिरूपानुपस्थितान्

niścakrāma tataḥ śrīmānpunareva mahāyaśāḥdadarśa brāhmaṇāṃścaiva so'bhirūpānupasthitān

स संवृतस्तदा विप्रैराशीर्वादविवक्षुभिःशुशुभे विमलश्चन्द्रस्तारागणवृतो यथा

sa saṃvṛtastadā viprairāśīrvādavivakṣubhiḥśuśubhe vimalaścandrastārāgaṇavṛto yathā

तान्स संपूजयामास कौन्तेयो विधिवद्द्विजान्धौम्यं गुरुं पुरस्कृत्य ज्येष्ठं पितरमेव च

tānsa saṃpūjayāmāsa kaunteyo vidhivaddvijāndhaumyaṃ guruṃ puraskṛtya jyeṣṭhaṃ pitarameva ca

सुमनोमोदकै रत्नैर्हिरण्येन च भूरिणागोभिर्वस्त्रैश्च राजेन्द्र विविधैश्च किमिच्छकैः

sumanomodakai ratnairhiraṇyena ca bhūriṇāgobhirvastraiśca rājendra vividhaiśca kimicchakaiḥ

ततः पुण्याहघोषोऽभूद्दिवं स्तब्ध्वेव भारतसुहृदां हर्षजननः पुण्यः श्रुतिसुखावहः

tataḥ puṇyāhaghoṣo'bhūddivaṃ stabdhveva bhāratasuhṛdāṃ harṣajananaḥ puṇyaḥ śrutisukhāvahaḥ

हंसवन्नेदुषां राजन्द्विजानां तत्र भारतीशुश्रुवे वेदविदुषां पुष्कलार्थपदाक्षरा

haṃsavanneduṣāṃ rājandvijānāṃ tatra bhāratīśuśruve vedaviduṣāṃ puṣkalārthapadākṣarā

ततो दुन्दुभिनिर्घोषः शङ्खानां च मनोरमःजयं प्रवदतां तत्र स्वनः प्रादुरभून्नृप

tato dundubhinirghoṣaḥ śaṅkhānāṃ ca manoramaḥjayaṃ pravadatāṃ tatra svanaḥ prādurabhūnnṛpa

निःशब्दे च स्थिते तत्र ततो विप्रजने पुनःराजानं ब्राह्मणच्छद्मा चार्वाको राक्षसोऽब्रवीत्

niḥśabde ca sthite tatra tato viprajane punaḥrājānaṃ brāhmaṇacchadmā cārvāko rākṣaso'bravīt

तत्र दुर्योधनसखा भिक्षुरूपेण संवृतःसांख्यः शिखी त्रिदण्डी च धृष्टो विगतसाध्वसः

tatra duryodhanasakhā bhikṣurūpeṇa saṃvṛtaḥsāṃkhyaḥ śikhī tridaṇḍī ca dhṛṣṭo vigatasādhvasaḥ

वृतः सर्वैस्तदा विप्रैराशीर्वादविवक्षुभिःपरंसहस्रै राजेन्द्र तपोनियमसंस्थितैः

vṛtaḥ sarvaistadā viprairāśīrvādavivakṣubhiḥparaṃsahasrai rājendra taponiyamasaṃsthitaiḥ

स दुष्टः पापमाशंसन्पाण्डवानां महात्मनाम्अनामन्त्र्यैव तान्विप्रांस्तमुवाच महीपतिम्

sa duṣṭaḥ pāpamāśaṃsanpāṇḍavānāṃ mahātmanāmanāmantryaiva tānviprāṃstamuvāca mahīpatim

इमे प्राहुर्द्विजाः सर्वे समारोप्य वचो मयिधिग्भवन्तं कुनृपतिं ज्ञातिघातिनमस्तु वै

ime prāhurdvijāḥ sarve samāropya vaco mayidhigbhavantaṃ kunṛpatiṃ jñātighātinamastu vai

किं ते राज्येन कौन्तेय कृत्वेमं ज्ञातिसंक्षयम्घातयित्वा गुरूंश्चैव मृतं श्रेयो न जीवितम्

kiṃ te rājyena kaunteya kṛtvemaṃ jñātisaṃkṣayamghātayitvā gurūṃścaiva mṛtaṃ śreyo na jīvitam

इति ते वै द्विजाः श्रुत्वा तस्य घोरस्य रक्षसःविव्यथुश्चुक्रुशुश्चैव तस्य वाक्यप्रधर्षिताः

iti te vai dvijāḥ śrutvā tasya ghorasya rakṣasaḥvivyathuścukruśuścaiva tasya vākyapradharṣitāḥ

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे स च राजा युधिष्ठिरःव्रीडिताः परमोद्विग्नास्तूष्णीमासन्विशां पते

tataste brāhmaṇāḥ sarve sa ca rājā yudhiṣṭhiraḥvrīḍitāḥ paramodvignāstūṣṇīmāsanviśāṃ pate

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

प्रसीदन्तु भवन्तो मे प्रणतस्याभियाचतःप्रत्यापन्नं व्यसनिनं न मां धिक्कर्तुमर्हथ

prasīdantu bhavanto me praṇatasyābhiyācataḥpratyāpannaṃ vyasaninaṃ na māṃ dhikkartumarhatha

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो राजन्ब्राह्मणास्ते सर्व एव विशां पतेऊचुर्नैतद्वचोऽस्माकं श्रीरस्तु तव पार्थिव

tato rājanbrāhmaṇāste sarva eva viśāṃ pateūcurnaitadvaco'smākaṃ śrīrastu tava pārthiva

जज्ञुश्चैव महात्मानस्ततस्तं ज्ञानचक्षुषाब्राह्मणा वेदविद्वांसस्तपोभिर्विमलीकृताः

jajñuścaiva mahātmānastatastaṃ jñānacakṣuṣābrāhmaṇā vedavidvāṃsastapobhirvimalīkṛtāḥ

ब्राह्मणा ऊचुःएष दुर्योधनसखा चार्वाको नाम राक्षसःपरिव्राजकरूपेण हितं तस्य चिकीर्षति

brāhmaṇā ūcuḥeṣa duryodhanasakhā cārvāko nāma rākṣasaḥparivrājakarūpeṇa hitaṃ tasya cikīrṣati

न वयं ब्रूम धर्मात्मन्व्येतु ते भयमीदृशम्उपतिष्ठतु कल्याणं भवन्तं भ्रातृभिः सह

na vayaṃ brūma dharmātmanvyetu te bhayamīdṛśamupatiṣṭhatu kalyāṇaṃ bhavantaṃ bhrātṛbhiḥ saha

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हुंकारैः क्रोधमूर्छिताःनिर्भर्त्सयन्तः शुचयो निजघ्नुः पापराक्षसम्

tataste brāhmaṇāḥ sarve huṃkāraiḥ krodhamūrchitāḥnirbhartsayantaḥ śucayo nijaghnuḥ pāparākṣasam

स पपात विनिर्दग्धस्तेजसा ब्रह्मवादिनाम्महेन्द्राशनिनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव

sa papāta vinirdagdhastejasā brahmavādināmmahendrāśaninirdagdhaḥ pādapo'ṅkuravāniva

पूजिताश्च ययुर्विप्रा राजानमभिनन्द्य तम्राजा च हर्षमापेदे पाण्डवः ससुहृज्जनः

pūjitāśca yayurviprā rājānamabhinandya tamrājā ca harṣamāpede pāṇḍavaḥ sasuhṛjjanaḥ

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

ब्राह्मणास्तात लोकेऽस्मिन्नर्चनीयाः सदा ममएते भूमिचरा देवा वाग्विषाः सुप्रसादकाः

brāhmaṇāstāta loke'sminnarcanīyāḥ sadā mamaete bhūmicarā devā vāgviṣāḥ suprasādakāḥ

पुरा कृतयुगे तात चार्वाको नाम राक्षसःतपस्तेपे महाबाहो बदर्यां बहुवत्सरम्

purā kṛtayuge tāta cārvāko nāma rākṣasaḥtapastepe mahābāho badaryāṃ bahuvatsaram

छन्द्यमानो वरेणाथ ब्रह्मणा स पुनः पुनःअभयं सर्वभूतेभ्यो वरयामास भारत

chandyamāno vareṇātha brahmaṇā sa punaḥ punaḥabhayaṃ sarvabhūtebhyo varayāmāsa bhārata

द्विजावमानादन्यत्र प्रादाद्वरमनुत्तमम्अभयं सर्वभूतेभ्यस्ततस्तस्मै जगत्प्रभुः

dvijāvamānādanyatra prādādvaramanuttamamabhayaṃ sarvabhūtebhyastatastasmai jagatprabhuḥ

स तु लब्धवरः पापो देवानमितविक्रमःराक्षसस्तापयामास तीव्रकर्मा महाबलः

sa tu labdhavaraḥ pāpo devānamitavikramaḥrākṣasastāpayāmāsa tīvrakarmā mahābalaḥ

ततो देवाः समेत्याथ ब्रह्माणमिदमब्रुवन्वधाय रक्षसस्तस्य बलविप्रकृतास्तदा

tato devāḥ sametyātha brahmāṇamidamabruvanvadhāya rakṣasastasya balaviprakṛtāstadā

तानुवाचाव्ययो देवो विहितं तत्र वै मयायथास्य भविता मृत्युरचिरेणैव भारत

tānuvācāvyayo devo vihitaṃ tatra vai mayāyathāsya bhavitā mṛtyuracireṇaiva bhārata

राजा दुर्योधनो नाम सखास्य भविता नृपतस्य स्नेहावबद्धोऽसौ ब्राह्मणानवमंस्यते

rājā duryodhano nāma sakhāsya bhavitā nṛpatasya snehāvabaddho'sau brāhmaṇānavamaṃsyate

तत्रैनं रुषिता विप्रा विप्रकारप्रधर्षिताःधक्ष्यन्ति वाग्बलाः पापं ततो नाशं गमिष्यति

tatrainaṃ ruṣitā viprā viprakārapradharṣitāḥdhakṣyanti vāgbalāḥ pāpaṃ tato nāśaṃ gamiṣyati

स एष निहतः शेते ब्रह्मदण्डेन राक्षसःचार्वाको नृपतिश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ

sa eṣa nihataḥ śete brahmadaṇḍena rākṣasaḥcārvāko nṛpatiśreṣṭha mā śuco bharatarṣabha

हतास्ते क्षत्रधर्मेण ज्ञातयस्तव पार्थिवस्वर्गताश्च महात्मानो वीराः क्षत्रियपुंगवाः

hatāste kṣatradharmeṇa jñātayastava pārthivasvargatāśca mahātmāno vīrāḥ kṣatriyapuṃgavāḥ

स त्वमातिष्ठ कल्याणं मा ते भूद्ग्लानिरच्युतशत्रूञ्जहि प्रजा रक्ष द्विजांश्च प्रतिपालय

sa tvamātiṣṭha kalyāṇaṃ mā te bhūdglāniracyutaśatrūñjahi prajā rakṣa dvijāṃśca pratipālaya