Parva.Adhyaya 12.38

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

श्रोतुमिच्छामि भगवन्विस्तरेण महामुनेराजधर्मान्द्विजश्रेष्ठ चातुर्वर्ण्यस्य चाखिलान्

śrotumicchāmi bhagavanvistareṇa mahāmunerājadharmāndvijaśreṣṭha cāturvarṇyasya cākhilān

आपत्सु च यथा नीतिर्विधातव्या महीक्षिताधर्म्यमालम्ब्य पन्थानं विजयेयं कथं महीम्

āpatsu ca yathā nītirvidhātavyā mahīkṣitādharmyamālambya panthānaṃ vijayeyaṃ kathaṃ mahīm

प्रायश्चित्तकथा ह्येषा भक्ष्याभक्ष्यविवर्धिताकौतूहलानुप्रवणा हर्षं जनयतीव मे

prāyaścittakathā hyeṣā bhakṣyābhakṣyavivardhitākautūhalānupravaṇā harṣaṃ janayatīva me

धर्मचर्या च राज्यं च नित्यमेव विरुध्यतेयेन मुह्यति मे चेतश्चिन्तयानस्य नित्यशः

dharmacaryā ca rājyaṃ ca nityameva virudhyateyena muhyati me cetaścintayānasya nityaśaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तमुवाच महातेजा व्यासो वेदविदां वरःनारदं समभिप्रेक्ष्य सर्वं जानन्पुरातनम्

tamuvāca mahātejā vyāso vedavidāṃ varaḥnāradaṃ samabhiprekṣya sarvaṃ jānanpurātanam

श्रोतुमिच्छसि चेद्धर्मानखिलेन युधिष्ठिरप्रैहि भीष्मं महाबाहो वृद्धं कुरुपितामहम्

śrotumicchasi ceddharmānakhilena yudhiṣṭhirapraihi bhīṣmaṃ mahābāho vṛddhaṃ kurupitāmaham

स ते सर्वरहस्येषु संशयान्मनसि स्थितान्छेत्ता भागीरथीपुत्रः सर्वज्ञः सर्वधर्मवित्

sa te sarvarahasyeṣu saṃśayānmanasi sthitānchettā bhāgīrathīputraḥ sarvajñaḥ sarvadharmavit

जनयामास यं देवी दिव्या त्रिपथगा नदीसाक्षाद्ददर्श यो देवान्सर्वाञ्शक्रपुरोगमान्

janayāmāsa yaṃ devī divyā tripathagā nadīsākṣāddadarśa yo devānsarvāñśakrapurogamān

बृहस्पतिपुरोगांश्च देवर्षीनसकृत्प्रभुःतोषयित्वोपचारेण राजनीतिमधीतवान्

bṛhaspatipurogāṃśca devarṣīnasakṛtprabhuḥtoṣayitvopacāreṇa rājanītimadhītavān

उशना वेद यच्छास्त्रं देवासुरगुरुर्द्विजःतच्च सर्वं सवैयाख्यं प्राप्तवान्कुरुसत्तमः

uśanā veda yacchāstraṃ devāsuragururdvijaḥtacca sarvaṃ savaiyākhyaṃ prāptavānkurusattamaḥ

भार्गवाच्च्यवनाच्चापि वेदानङ्गोपबृंहितान्प्रतिपेदे महाबुद्धिर्वसिष्ठाच्च यतव्रतात्

bhārgavāccyavanāccāpi vedānaṅgopabṛṃhitānpratipede mahābuddhirvasiṣṭhācca yatavratāt

पितामहसुतं ज्येष्ठं कुमारं दीप्ततेजसम्अध्यात्मगतितत्त्वज्ञमुपाशिक्षत यः पुरा

pitāmahasutaṃ jyeṣṭhaṃ kumāraṃ dīptatejasamadhyātmagatitattvajñamupāśikṣata yaḥ purā

मार्कण्डेयमुखात्कृत्स्नं यतिधर्ममवाप्तवान्रामादस्त्राणि शक्राच्च प्राप्तवान्भरतर्षभ

mārkaṇḍeyamukhātkṛtsnaṃ yatidharmamavāptavānrāmādastrāṇi śakrācca prāptavānbharatarṣabha

मृत्युरात्मेच्छया यस्य जातस्य मनुजेष्वपितथानपत्यस्य सतः पुण्यलोका दिवि श्रुताः

mṛtyurātmecchayā yasya jātasya manujeṣvapitathānapatyasya sataḥ puṇyalokā divi śrutāḥ

यस्य ब्रह्मर्षयः पुण्या नित्यमासन्सभासदःयस्य नाविदितं किंचिज्ज्ञानज्ञेयेषु विद्यते

yasya brahmarṣayaḥ puṇyā nityamāsansabhāsadaḥyasya nāviditaṃ kiṃcijjñānajñeyeṣu vidyate

स ते वक्ष्यति धर्मज्ञः सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्ववित्तमभ्येहि पुरा प्राणान्स विमुञ्चति धर्मवित्

sa te vakṣyati dharmajñaḥ sūkṣmadharmārthatattvavittamabhyehi purā prāṇānsa vimuñcati dharmavit

एवमुक्तस्तु कौन्तेयो दीर्घप्रज्ञो महाद्युतिःउवाच वदतां श्रेष्ठं व्यासं सत्यवतीसुतम्

evamuktastu kaunteyo dīrghaprajño mahādyutiḥuvāca vadatāṃ śreṣṭhaṃ vyāsaṃ satyavatīsutam

वैशसं सुमहत्कृत्वा ज्ञातीनां लोमहर्षणम्आगस्कृत्सर्वलोकस्य पृथिवीनाशकारकः

vaiśasaṃ sumahatkṛtvā jñātīnāṃ lomaharṣaṇamāgaskṛtsarvalokasya pṛthivīnāśakārakaḥ

घातयित्वा तमेवाजौ छलेनाजिह्मयोधिनम्उपसंप्रष्टुमर्हामि तमहं केन हेतुना

ghātayitvā tamevājau chalenājihmayodhinamupasaṃpraṣṭumarhāmi tamahaṃ kena hetunā

ततस्तं नृपतिश्रेष्ठं चातुर्वर्ण्यहितेप्सयापुनराह महाबाहुर्यदुश्रेष्ठो महाद्युतिः

tatastaṃ nṛpatiśreṣṭhaṃ cāturvarṇyahitepsayāpunarāha mahābāhuryaduśreṣṭho mahādyutiḥ

नेदानीमतिनिर्बन्धं शोके कर्तुमिहार्हसियदाह भगवान्व्यासस्तत्कुरुष्व नृपोत्तम

nedānīmatinirbandhaṃ śoke kartumihārhasiyadāha bhagavānvyāsastatkuruṣva nṛpottama

ब्राह्मणास्त्वां महाबाहो भ्रातरश्च महौजसःपर्जन्यमिव घर्मार्ता आशंसाना उपासते

brāhmaṇāstvāṃ mahābāho bhrātaraśca mahaujasaḥparjanyamiva gharmārtā āśaṃsānā upāsate

हतशिष्टाश्च राजानः कृत्स्नं चैव समागतम्चातुर्वर्ण्यं महाराज राष्ट्रं ते कुरुजाङ्गलम्

hataśiṣṭāśca rājānaḥ kṛtsnaṃ caiva samāgatamcāturvarṇyaṃ mahārāja rāṣṭraṃ te kurujāṅgalam

प्रियार्थमपि चैतेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम्नियोगादस्य च गुरोर्व्यासस्यामिततेजसः

priyārthamapi caiteṣāṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanāmniyogādasya ca gurorvyāsasyāmitatejasaḥ

सुहृदां चास्मदादीनां द्रौपद्याश्च परंतपकुरु प्रियममित्रघ्न लोकस्य च हितं कुरु

suhṛdāṃ cāsmadādīnāṃ draupadyāśca paraṃtapakuru priyamamitraghna lokasya ca hitaṃ kuru

एवमुक्तस्तु कृष्णेन राजा राजीवलोचनःहितार्थं सर्वलोकस्य समुत्तस्थौ महातपाः

evamuktastu kṛṣṇena rājā rājīvalocanaḥhitārthaṃ sarvalokasya samuttasthau mahātapāḥ

सोऽनुनीतो नरव्याघ्रो विष्टरश्रवसा स्वयम्द्वैपायनेन च तथा देवस्थानेन जिष्णुना

so'nunīto naravyāghro viṣṭaraśravasā svayamdvaipāyanena ca tathā devasthānena jiṣṇunā

एतैश्चान्यैश्च बहुभिरनुनीतो युधिष्ठिरःव्यजहान्मानसं दुःखं संतापं च महामनाः

etaiścānyaiśca bahubhiranunīto yudhiṣṭhiraḥvyajahānmānasaṃ duḥkhaṃ saṃtāpaṃ ca mahāmanāḥ

श्रुतवाक्यः श्रुतनिधिः श्रुतश्रव्यविशारदःव्यवस्य मनसः शान्तिमगच्छत्पाण्डुनन्दनः

śrutavākyaḥ śrutanidhiḥ śrutaśravyaviśāradaḥvyavasya manasaḥ śāntimagacchatpāṇḍunandanaḥ

स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाःधृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य स्वपुरं प्रविवेश ह

sa taiḥ parivṛto rājā nakṣatrairiva candramāḥdhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya svapuraṃ praviveśa ha

प्रविविक्षुः स धर्मज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःअर्चयामास देवांश्च ब्राह्मणांश्च सहस्रशः

pravivikṣuḥ sa dharmajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥarcayāmāsa devāṃśca brāhmaṇāṃśca sahasraśaḥ

ततो रथं नवं शुभ्रं कम्बलाजिनसंवृतम्युक्तं षोडशभिर्गोभिः पाण्डुरैः शुभलक्षणैः

tato rathaṃ navaṃ śubhraṃ kambalājinasaṃvṛtamyuktaṃ ṣoḍaśabhirgobhiḥ pāṇḍuraiḥ śubhalakṣaṇaiḥ

मन्त्रैरभ्यर्चितः पुण्यैः स्तूयमानो महर्षिभिःआरुरोह यथा देवः सोमोऽमृतमयं रथम्

mantrairabhyarcitaḥ puṇyaiḥ stūyamāno maharṣibhiḥāruroha yathā devaḥ somo'mṛtamayaṃ ratham

जग्राह रश्मीन्कौन्तेयो भीमो भीमपराक्रमःअर्जुनः पाण्डुरं छत्रं धारयामास भानुमत्

jagrāha raśmīnkaunteyo bhīmo bhīmaparākramaḥarjunaḥ pāṇḍuraṃ chatraṃ dhārayāmāsa bhānumat

ध्रियमाणं तु तच्छत्रं पाण्डुरं तस्य मूर्धनिशुशुभे तारकाराजसितमभ्रमिवाम्बरे

dhriyamāṇaṃ tu tacchatraṃ pāṇḍuraṃ tasya mūrdhaniśuśubhe tārakārājasitamabhramivāmbare

चामरव्यजने चास्य वीरौ जगृहतुस्तदाचन्द्ररश्मिप्रभे शुभ्रे माद्रीपुत्रावलंकृते

cāmaravyajane cāsya vīrau jagṛhatustadācandraraśmiprabhe śubhre mādrīputrāvalaṃkṛte

ते पञ्च रथमास्थाय भ्रातरः समलंकृताःभूतानीव समस्तानि राजन्ददृशिरे तदा

te pañca rathamāsthāya bhrātaraḥ samalaṃkṛtāḥbhūtānīva samastāni rājandadṛśire tadā

आस्थाय तु रथं शुभ्रं युक्तमश्वैर्महाजवैःअन्वयात्पृष्ठतो राजन्युयुत्सुः पाण्डवाग्रजम्

āsthāya tu rathaṃ śubhraṃ yuktamaśvairmahājavaiḥanvayātpṛṣṭhato rājanyuyutsuḥ pāṇḍavāgrajam

रथं हेममयं शुभ्रं सैन्यसुग्रीवयोजितम्सह सात्यकिना कृष्णः समास्थायान्वयात्कुरून्

rathaṃ hemamayaṃ śubhraṃ sainyasugrīvayojitamsaha sātyakinā kṛṣṇaḥ samāsthāyānvayātkurūn

नरयानेन तु ज्येष्ठः पिता पार्थस्य भारतअग्रतो धर्मराजस्य गान्धारीसहितो ययौ

narayānena tu jyeṣṭhaḥ pitā pārthasya bhārataagrato dharmarājasya gāndhārīsahito yayau

कुरुस्त्रियश्च ताः सर्वाः कुन्ती कृष्णा च द्रौपदीयानैरुच्चावचैर्जग्मुर्विदुरेण पुरस्कृताः

kurustriyaśca tāḥ sarvāḥ kuntī kṛṣṇā ca draupadīyānairuccāvacairjagmurvidureṇa puraskṛtāḥ

ततो रथाश्च बहुला नागाश्च समलंकृताःपादाताश्च हयाश्चैव पृष्ठतः समनुव्रजन्

tato rathāśca bahulā nāgāśca samalaṃkṛtāḥpādātāśca hayāścaiva pṛṣṭhataḥ samanuvrajan

ततो वैतालिकैः सूतैर्मागधैश्च सुभाषितैःस्तूयमानो ययौ राजा नगरं नागसाह्वयम्

tato vaitālikaiḥ sūtairmāgadhaiśca subhāṣitaiḥstūyamāno yayau rājā nagaraṃ nāgasāhvayam

तत्प्रयाणं महाबाहोर्बभूवाप्रतिमं भुविआकुलाकुलमुत्सृष्टं हृष्टपुष्टजनान्वितम्

tatprayāṇaṃ mahābāhorbabhūvāpratimaṃ bhuviākulākulamutsṛṣṭaṃ hṛṣṭapuṣṭajanānvitam

अभियाने तु पार्थस्य नरैर्नगरवासिभिःनगरं राजमार्गश्च यथावत्समलंकृतम्

abhiyāne tu pārthasya narairnagaravāsibhiḥnagaraṃ rājamārgaśca yathāvatsamalaṃkṛtam

पाण्डुरेण च माल्येन पताकाभिश्च वेदिभिःसंवृतो राजमार्गश्च धूपनैश्च सुधूपितः

pāṇḍureṇa ca mālyena patākābhiśca vedibhiḥsaṃvṛto rājamārgaśca dhūpanaiśca sudhūpitaḥ

अथ चूर्णैश्च गन्धानां नानापुष्पैः प्रियङ्गुभिःमाल्यदामभिरासक्तै राजवेश्माभिसंवृतम्

atha cūrṇaiśca gandhānāṃ nānāpuṣpaiḥ priyaṅgubhiḥmālyadāmabhirāsaktai rājaveśmābhisaṃvṛtam

कुम्भाश्च नगरद्वारि वारिपूर्णा दृढा नवाःकन्याः सुमनसश्छागाः स्थापितास्तत्र तत्र ह

kumbhāśca nagaradvāri vāripūrṇā dṛḍhā navāḥkanyāḥ sumanasaśchāgāḥ sthāpitāstatra tatra ha

तथा स्वलंकृतद्वारं नगरं पाण्डुनन्दनःस्तूयमानः शुभैर्वाक्यैः प्रविवेश सुहृद्वृतः

tathā svalaṃkṛtadvāraṃ nagaraṃ pāṇḍunandanaḥstūyamānaḥ śubhairvākyaiḥ praviveśa suhṛdvṛtaḥ