Parva.Adhyaya 12.93

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्राजा वर्तेत धार्मिकःपृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह

kathaṃ dharme sthātumicchanrājā varteta dhārmikaḥpṛcchāmi tvā kuruśreṣṭha tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्गीतं दृष्टार्थतत्त्वेन वामदेवेन धीमता

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamgītaṃ dṛṣṭārthatattvena vāmadevena dhīmatā

राजा वसुमना नाम कौसल्यो बलवाञ्शुचिःमहर्षिं परिपप्रच्छ वामदेवं यशस्विनम्

rājā vasumanā nāma kausalyo balavāñśuciḥmaharṣiṃ paripapraccha vāmadevaṃ yaśasvinam

धर्मार्थसहितं वाक्यं भगवन्ननुशाधि माम्येन वृत्तेन वै तिष्ठन्न च्यवेयं स्वधर्मतः

dharmārthasahitaṃ vākyaṃ bhagavannanuśādhi māmyena vṛttena vai tiṣṭhanna cyaveyaṃ svadharmataḥ

तमब्रवीद्वामदेवस्तपस्वी जपतां वरःहेमवर्णमुपासीनं ययातिमिव नाहुषम्

tamabravīdvāmadevastapasvī japatāṃ varaḥhemavarṇamupāsīnaṃ yayātimiva nāhuṣam

धर्ममेवानुवर्तस्व न धर्माद्विद्यते परम्धर्मे स्थिता हि राजानो जयन्ति पृथिवीमिमाम्

dharmamevānuvartasva na dharmādvidyate paramdharme sthitā hi rājāno jayanti pṛthivīmimām

अर्थसिद्धेः परं धर्मं मन्यते यो महीपतिःऋतां च कुरुते बुद्धिं स धर्मेण विरोचते

arthasiddheḥ paraṃ dharmaṃ manyate yo mahīpatiḥṛtāṃ ca kurute buddhiṃ sa dharmeṇa virocate

अधर्मदर्शी यो राजा बलादेव प्रवर्ततेक्षिप्रमेवापयातोऽस्मादुभौ प्रथममध्यमौ

adharmadarśī yo rājā balādeva pravartatekṣipramevāpayāto'smādubhau prathamamadhyamau

असत्पापिष्ठसचिवो वध्यो लोकस्य धर्महासहैव परिवारेण क्षिप्रमेवावसीदति

asatpāpiṣṭhasacivo vadhyo lokasya dharmahāsahaiva parivāreṇa kṣipramevāvasīdati

अर्थानामननुष्ठाता कामचारी विकत्थनःअपि सर्वां महीं लब्ध्वा क्षिप्रमेव विनश्यति

arthānāmananuṣṭhātā kāmacārī vikatthanaḥapi sarvāṃ mahīṃ labdhvā kṣiprameva vinaśyati

अथाददानः कल्याणमनसूयुर्जितेन्द्रियःवर्धते मतिमान्राजा स्रोतोभिरिव सागरः

athādadānaḥ kalyāṇamanasūyurjitendriyaḥvardhate matimānrājā srotobhiriva sāgaraḥ

न पूर्णोऽस्मीति मन्येत धर्मतः कामतोऽर्थतःबुद्धितो मित्रतश्चापि सततं वसुधाधिपः

na pūrṇo'smīti manyeta dharmataḥ kāmato'rthataḥbuddhito mitrataścāpi satataṃ vasudhādhipaḥ

एतेष्वेव हि सर्वेषु लोकयात्रा प्रतिष्ठिताएतानि शृण्वँल्लभते यशः कीर्तिं श्रियः प्रजाः

eteṣveva hi sarveṣu lokayātrā pratiṣṭhitāetāni śṛṇvam̐llabhate yaśaḥ kīrtiṃ śriyaḥ prajāḥ

एवं यो धर्मसंरम्भी धर्मार्थपरिचिन्तकःअर्थान्समीक्ष्यारभते स ध्रुवं महदश्नुते

evaṃ yo dharmasaṃrambhī dharmārthaparicintakaḥarthānsamīkṣyārabhate sa dhruvaṃ mahadaśnute

अदाता ह्यनतिस्नेहो दण्डेनावर्तयन्प्रजाःसाहसप्रकृती राजा क्षिप्रमेव विनश्यति

adātā hyanatisneho daṇḍenāvartayanprajāḥsāhasaprakṛtī rājā kṣiprameva vinaśyati

अथ पापं कृतं बुद्ध्या न च पश्यत्यबुद्धिमान्अकीर्त्यापि समायुक्तो मृतो नरकमश्नुते

atha pāpaṃ kṛtaṃ buddhyā na ca paśyatyabuddhimānakīrtyāpi samāyukto mṛto narakamaśnute

अथ मानयितुर्दातुः शुक्लस्य रसवेदिनःव्यसनं स्वमिवोत्पन्नं विजिघांसन्ति मानवाः

atha mānayiturdātuḥ śuklasya rasavedinaḥvyasanaṃ svamivotpannaṃ vijighāṃsanti mānavāḥ

यस्य नास्ति गुरुर्धर्मे न चान्याननुपृच्छतिसुखतन्त्रोऽर्थलाभेषु न चिरं महदश्नुते

yasya nāsti gururdharme na cānyānanupṛcchatisukhatantro'rthalābheṣu na ciraṃ mahadaśnute

गुरुप्रधानो धर्मेषु स्वयमर्थान्ववेक्षिताधर्मप्रधानो लोकेषु सुचिरं महदश्नुते

gurupradhāno dharmeṣu svayamarthānvavekṣitādharmapradhāno lokeṣu suciraṃ mahadaśnute