Parva.Adhyaya 13.149

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपिभागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति

nābhāgadheyaḥ prāpnoti dhanaṃ subalavānapibhāgadheyānvitastvarthānkṛśo bālaśca vindati

नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सतिलाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम्कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः

nālābhakāle labhate prayatne'pi kṛte satilābhakāle'prayatnena labhate vipulaṃ dhanamkṛtayatnāphalāścaiva dṛśyante śataśo narāḥ

यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात्नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम

yadi yatno bhavenmartyaḥ sa sarvaṃ phalamāpnuyātnālabhyaṃ copalabhyeta nṛṇāṃ bharatasattama

यदा प्रयत्नं कृतवान्दृश्यते ह्यफलो नरःमार्गन्नयशतैरर्थानमार्गंश्चापरः सुखी

yadā prayatnaṃ kṛtavāndṛśyate hyaphalo naraḥmārgannayaśatairarthānamārgaṃścāparaḥ sukhī

अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराःधनयुक्तास्त्वधर्मस्था दृश्यन्ते चापरे जनाः

akāryamasakṛtkṛtvā dṛśyante hyadhanā narāḥdhanayuktāstvadharmasthā dṛśyante cāpare janāḥ

अधीत्य नीतिं यस्माच्च नीतियुक्तो न दृश्यतेअनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुनाविद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्गतस्तथा

adhītya nītiṃ yasmācca nītiyukto na dṛśyateanabhijñaśca sācivyaṃ gamitaḥ kena hetunāvidyāyukto hyavidyaśca dhanavāndurgatastathā

यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात्न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत्

yadi vidyāmupāśritya naraḥ sukhamavāpnuyātna vidvānvidyayā hīnaṃ vṛttyarthamupasaṃśrayet

यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम्दृष्टार्थो विद्ययाप्येवमविद्यां प्रजहेन्नरः

yathā pipāsāṃ jayati puruṣaḥ prāpya vai jalamdṛṣṭārtho vidyayāpyevamavidyāṃ prajahennaraḥ

नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपितृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति

nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatairapitṛṇāgreṇāpi saṃspṛṣṭaḥ prāptakālo na jīvati

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम्उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति

īhamānaḥ samārambhānyadi nāsādayeddhanamugraṃ tapaḥ samārohenna hyanuptaṃ prarohati

दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवयाअहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः

dānena bhogī bhavati medhāvī vṛddhasevayāahiṃsayā ca dīrghāyuriti prāhurmanīṣiṇaḥ

तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपिस्वाभाषी प्रियकृच्छुद्धः सर्वसत्त्वाविहिंसकः

tasmāddadyānna yāceta pūjayeddhārmikānapisvābhāṣī priyakṛcchuddhaḥ sarvasattvāvihiṃsakaḥ

यदा प्रमाणप्रभवः स्वभावश्च सुखासुखेमशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर

yadā pramāṇaprabhavaḥ svabhāvaśca sukhāsukhemaśakīṭapipīlānāṃ sthiro bhava yudhiṣṭhira