Parva.Adhyaya 13.148

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

ये च धर्ममसूयन्ति ये चैनं पर्युपासतेब्रवीतु भगवानेतत्क्व ते गच्छन्ति तादृशाः

ye ca dharmamasūyanti ye cainaṃ paryupāsatebravītu bhagavānetatkva te gacchanti tādṛśāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसःनरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिणो नराः

rajasā tamasā caiva samavastīrṇacetasaḥnarakaṃ pratipadyante dharmavidveṣiṇo narāḥ

ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासतेसत्यार्जवपराः सन्तस्ते वै स्वर्गभुजो नराः

ye tu dharmaṃ mahārāja satataṃ paryupāsatesatyārjavaparāḥ santaste vai svargabhujo narāḥ

धर्म एव रतिस्तेषामाचार्योपासनाद्भवेत्देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते

dharma eva ratisteṣāmācāryopāsanādbhavetdevalokaṃ prapadyante ye dharmaṃ paryupāsate

मनुष्या यदि वा देवाः शरीरमुपताप्य वैधर्मिणः सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः

manuṣyā yadi vā devāḥ śarīramupatāpya vaidharmiṇaḥ sukhamedhante lobhadveṣavivarjitāḥ

प्रथमं ब्रह्मणः पुत्रं धर्ममाहुर्मनीषिणःधर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशयः

prathamaṃ brahmaṇaḥ putraṃ dharmamāhurmanīṣiṇaḥdharmiṇaḥ paryupāsante phalaṃ pakvamivāśayaḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

असतां कीदृशं रूपं साधवः किं च कुर्वतेब्रवीतु मे भवानेतत्सन्तोऽसन्तश्च कीदृशाः

asatāṃ kīdṛśaṃ rūpaṃ sādhavaḥ kiṃ ca kurvatebravītu me bhavānetatsanto'santaśca kīdṛśāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

दुराचाराश्च दुर्धर्षा दुर्मुखाश्चाप्यसाधवःसाधवः शीलसंपन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम्

durācārāśca durdharṣā durmukhāścāpyasādhavaḥsādhavaḥ śīlasaṃpannāḥ śiṣṭācārasya lakṣaṇam

राजमार्गे गवां मध्ये गोष्ठमध्ये च धर्मिणःनोपसेवन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषयोः

rājamārge gavāṃ madhye goṣṭhamadhye ca dharmiṇaḥnopasevanti rājendra sargaṃ mūtrapurīṣayoḥ

पञ्चानामशनं दत्त्वा शेषमश्नन्ति साधवःन जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्यार्द्रपाणयः

pañcānāmaśanaṃ dattvā śeṣamaśnanti sādhavaḥna jalpanti ca bhuñjānā na nidrāntyārdrapāṇayaḥ

चित्रभानुमनड्वाहं देवं गोष्ठं चतुष्पथम्ब्राह्मणं धार्मिकं चैत्यं ते कुर्वन्ति प्रदक्षिणम्

citrabhānumanaḍvāhaṃ devaṃ goṣṭhaṃ catuṣpathambrāhmaṇaṃ dhārmikaṃ caityaṃ te kurvanti pradakṣiṇam

वृद्धानां भारतप्तानां स्त्रीणां बालातुरस्य चब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ते

vṛddhānāṃ bhārataptānāṃ strīṇāṃ bālāturasya cabrāhmaṇānāṃ gavāṃ rājñāṃ panthānaṃ dadate ca te

अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य चतथा शरणकामानां गोप्ता स्यात्स्वागतप्रदः

atithīnāṃ ca sarveṣāṃ preṣyāṇāṃ svajanasya catathā śaraṇakāmānāṃ goptā syātsvāgatapradaḥ

सायं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम्नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासविधिर्हि सः

sāyaṃ prātarmanuṣyāṇāmaśanaṃ devanirmitamnāntarā bhojanaṃ dṛṣṭamupavāsavidhirhi saḥ

होमकाले यथा वह्निः कालमेव प्रतीक्षतेऋतुकाले तथा नारी ऋतुमेव प्रतीक्षतेन चान्यां गच्छते यस्तु ब्रह्मचर्यं हि तत्स्मृतम्

homakāle yathā vahniḥ kālameva pratīkṣateṛtukāle tathā nārī ṛtumeva pratīkṣatena cānyāṃ gacchate yastu brahmacaryaṃ hi tatsmṛtam

अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्येतत्त्रयमेकतःतस्माद्गोब्राह्मणं नित्यमर्चयेत यथाविधि

amṛtaṃ brāhmaṇā gāva ityetattrayamekataḥtasmādgobrāhmaṇaṃ nityamarcayeta yathāvidhi

यजुषा संस्कृतं मांसमुपभुञ्जन्न दुष्यतिपृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत्समम्

yajuṣā saṃskṛtaṃ māṃsamupabhuñjanna duṣyatipṛṣṭhamāṃsaṃ vṛthāmāṃsaṃ putramāṃsaṃ ca tatsamam

स्वदेशे परदेशे वाप्यतिथिं नोपवासयेत्कर्म वै सफलं कृत्वा गुरूणां प्रतिपादयेत्

svadeśe paradeśe vāpyatithiṃ nopavāsayetkarma vai saphalaṃ kṛtvā gurūṇāṃ pratipādayet

गुरुभ्य आसनं देयमभिवाद्याभिपूज्य चगुरूनभ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया

gurubhya āsanaṃ deyamabhivādyābhipūjya cagurūnabhyarcya vardhante āyuṣā yaśasā śriyā

वृद्धान्नातिवदेज्जातु न च संप्रेषयेदपिनासीनः स्यात्स्थितेष्वेवमायुरस्य न रिष्यते

vṛddhānnātivadejjātu na ca saṃpreṣayedapināsīnaḥ syātsthiteṣvevamāyurasya na riṣyate

न नग्नामीक्षते नारीं न विद्वान्पुरुषानपिमैथुनं सततं गुप्तमाहारं च समाचरेत्

na nagnāmīkṣate nārīṃ na vidvānpuruṣānapimaithunaṃ satataṃ guptamāhāraṃ ca samācaret

तीर्थानां गुरवस्तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचिदर्शनानां परं ज्ञानं संतोषः परमं सुखम्

tīrthānāṃ guravastīrthaṃ śucīnāṃ hṛdayaṃ śucidarśanānāṃ paraṃ jñānaṃ saṃtoṣaḥ paramaṃ sukham

सायं प्रातश्च वृद्धानां शृणुयात्पुष्कला गिरःश्रुतमाप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवया

sāyaṃ prātaśca vṛddhānāṃ śṛṇuyātpuṣkalā giraḥśrutamāpnoti hi naraḥ satataṃ vṛddhasevayā

स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत्यच्छेद्वाङ्मनसी नित्यमिन्द्रियाणां च विभ्रमम्

svādhyāye bhojane caiva dakṣiṇaṃ pāṇimuddharetyacchedvāṅmanasī nityamindriyāṇāṃ ca vibhramam

संस्कृतं पायसं नित्यं यवागूं कृसरं हविःअष्टकाः पितृदैवत्या वृद्धानामभिपूजनम्

saṃskṛtaṃ pāyasaṃ nityaṃ yavāgūṃ kṛsaraṃ haviḥaṣṭakāḥ pitṛdaivatyā vṛddhānāmabhipūjanam

श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानामभिनन्दनम्व्याधितानां च सर्वेषामायुषः प्रतिनन्दनम्

śmaśrukarmaṇi maṅgalyaṃ kṣutānāmabhinandanamvyādhitānāṃ ca sarveṣāmāyuṣaḥ pratinandanam

न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नोऽपि महत्तरम्त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यतेअवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत्

na jātu tvamiti brūyādāpanno'pi mahattaramtvaṃkāro vā vadho veti vidvatsu na viśiṣyateavarāṇāṃ samānānāṃ śiṣyāṇāṃ ca samācaret

पापमाचक्षते नित्यं हृदयं पापकर्मिणाम्ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने

pāpamācakṣate nityaṃ hṛdayaṃ pāpakarmiṇāmjñānapūrvaṃ vinaśyanti gūhamānā mahājane

ज्ञानपूर्वं कृतं कर्म च्छादयन्ते ह्यसाधवःन मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताःपापेनाभिहतः पापः पापमेवाभिजायते

jñānapūrvaṃ kṛtaṃ karma cchādayante hyasādhavaḥna māṃ manuṣyāḥ paśyanti na māṃ paśyanti devatāḥpāpenābhihataḥ pāpaḥ pāpamevābhijāyate

यथा वार्धुषिको वृद्धिं देहभेदे प्रतीक्षतेधर्मेणापिहितं पापं धर्ममेवाभिवर्धयेत्

yathā vārdhuṣiko vṛddhiṃ dehabhede pratīkṣatedharmeṇāpihitaṃ pāpaṃ dharmamevābhivardhayet

यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीयतेप्रायश्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति

yathā lavaṇamambhobhirāplutaṃ pravilīyateprāyaścittahataṃ pāpaṃ tathā sadyaḥ praṇaśyati

तस्मात्पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धतेकृत्वा तु साधुष्वाख्येयं ते तत्प्रशमयन्त्युत

tasmātpāpaṃ na gūheta gūhamānaṃ vivardhatekṛtvā tu sādhuṣvākhyeyaṃ te tatpraśamayantyuta

आशया संचितं द्रव्यं यत्काले नोपभुज्यतेअन्ये चैतत्प्रपद्यन्ते वियोगे तस्य देहिनः

āśayā saṃcitaṃ dravyaṃ yatkāle nopabhujyateanye caitatprapadyante viyoge tasya dehinaḥ

मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणःतस्मात्सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते

mānasaṃ sarvabhūtānāṃ dharmamāhurmanīṣiṇaḥtasmātsarvāṇi bhūtāni dharmameva samāsate

एक एव चरेद्धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत्धर्मवाणिजका ह्येते ये धर्ममुपभुञ्जते

eka eva careddharmaṃ na dharmadhvajiko bhavetdharmavāṇijakā hyete ye dharmamupabhuñjate

अर्चेद्देवानदम्भेन सेवेतामायया गुरून्निधिं निदध्यात्पारत्र्यं यात्रार्थं दानशब्दितम्

arceddevānadambhena sevetāmāyayā gurūnnidhiṃ nidadhyātpāratryaṃ yātrārthaṃ dānaśabditam