Parva.Adhyaya 13.24

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

श्राद्धकाले च दैवे च धर्मे चापि पितामहइच्छामीह त्वयाख्यातं विहितं यत्सुरर्षिभिः

śrāddhakāle ca daive ca dharme cāpi pitāmahaicchāmīha tvayākhyātaṃ vihitaṃ yatsurarṣibhiḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

दैवं पूर्वाह्णिके कुर्यादपराह्णे तु पैतृकम्मङ्गलाचारसंपन्नः कृतशौचः प्रयत्नवान्

daivaṃ pūrvāhṇike kuryādaparāhṇe tu paitṛkammaṅgalācārasaṃpannaḥ kṛtaśaucaḥ prayatnavān

मनुष्याणां तु मध्याह्ने प्रदद्यादुपपत्तितःकालहीनं तु यद्दानं तं भागं रक्षसां विदुः

manuṣyāṇāṃ tu madhyāhne pradadyādupapattitaḥkālahīnaṃ tu yaddānaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

लङ्घितं चावलीढं च कलिपूर्वं च यत्कृतम्रजस्वलाभिर्दृष्टं च तं भागं रक्षसां विदुः

laṅghitaṃ cāvalīḍhaṃ ca kalipūrvaṃ ca yatkṛtamrajasvalābhirdṛṣṭaṃ ca taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

अवघुष्टं च यद्भुक्तमव्रतेन च भारतपरामृष्टं शुना चैव तं भागं रक्षसां विदुः

avaghuṣṭaṃ ca yadbhuktamavratena ca bhārataparāmṛṣṭaṃ śunā caiva taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

केशकीटावपतितं क्षुतं श्वभिरवेक्षितम्रुदितं चावधूतं च तं भागं रक्षसां विदुः

keśakīṭāvapatitaṃ kṣutaṃ śvabhiravekṣitamruditaṃ cāvadhūtaṃ ca taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

निरोंकारेण यद्भुक्तं सशस्त्रेण च भारतदुरात्मना च यद्भुक्तं तं भागं रक्षसां विदुः

niroṃkāreṇa yadbhuktaṃ saśastreṇa ca bhāratadurātmanā ca yadbhuktaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

परोच्छिष्टं च यद्भुक्तं परिभुक्तं च यद्भवेत्दैवे पित्र्ये च सततं तं भागं रक्षसां विदुः

parocchiṣṭaṃ ca yadbhuktaṃ paribhuktaṃ ca yadbhavetdaive pitrye ca satataṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

गर्हितं निन्दितं चैव परिविष्टं समन्युनादैवं वाप्यथ वा पैत्र्यं तं भागं रक्षसां विदुः

garhitaṃ ninditaṃ caiva pariviṣṭaṃ samanyunādaivaṃ vāpyatha vā paitryaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यच्छ्राद्धं परिविष्यतेत्रिभिर्वर्णैर्नरश्रेष्ठ तं भागं रक्षसां विदुः

mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ yacchrāddhaṃ pariviṣyatetribhirvarṇairnaraśreṣṭha taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

आज्याहुतिं विना चैव यत्किंचित्परिविष्यतेदुराचारैश्च यद्भुक्तं तं भागं रक्षसां विदुः

ājyāhutiṃ vinā caiva yatkiṃcitpariviṣyatedurācāraiśca yadbhuktaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ

ये भागा रक्षसां प्रोक्तास्त उक्ता भरतर्षभअत ऊर्ध्वं विसर्गस्य परीक्षां ब्राह्मणे शृणु

ye bhāgā rakṣasāṃ proktāsta uktā bharatarṣabhaata ūrdhvaṃ visargasya parīkṣāṃ brāhmaṇe śṛṇu

यावन्तः पतिता विप्रा जडोन्मत्तास्तथैव चदैवे वाप्यथ वा पित्र्ये राजन्नार्हन्ति केतनम्

yāvantaḥ patitā viprā jaḍonmattāstathaiva cadaive vāpyatha vā pitrye rājannārhanti ketanam

श्वित्री कुष्ठी च क्लीबश्च तथा यक्ष्महतश्च यःअपस्मारी च यश्चान्धो राजन्नार्हन्ति सत्कृतिम्

śvitrī kuṣṭhī ca klībaśca tathā yakṣmahataśca yaḥapasmārī ca yaścāndho rājannārhanti satkṛtim

चिकित्सका देवलका वृथानियमधारिणःसोमविक्रयिणश्चैव श्राद्धे नार्हन्ति केतनम्

cikitsakā devalakā vṛthāniyamadhāriṇaḥsomavikrayiṇaścaiva śrāddhe nārhanti ketanam

गायना नर्तकाश्चैव प्लवका वादकास्तथाकथका योधकाश्चैव राजन्नार्हन्ति केतनम्

gāyanā nartakāścaiva plavakā vādakāstathākathakā yodhakāścaiva rājannārhanti ketanam

होतारो वृषलानां च वृषलाध्यापकास्तथातथा वृषलशिष्याश्च राजन्नार्हन्ति केतनम्

hotāro vṛṣalānāṃ ca vṛṣalādhyāpakāstathātathā vṛṣalaśiṣyāśca rājannārhanti ketanam

अनुयोक्ता च यो विप्रो अनुयुक्तश्च भारतनार्हतस्तावपि श्राद्धं ब्रह्मविक्रयिणौ हि तौ

anuyoktā ca yo vipro anuyuktaśca bhāratanārhatastāvapi śrāddhaṃ brahmavikrayiṇau hi tau

अग्रणीर्यः कृतः पूर्वं वर्णावरपरिग्रहःब्राह्मणः सर्वविद्योऽपि राजन्नार्हति केतनम्

agraṇīryaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ varṇāvaraparigrahaḥbrāhmaṇaḥ sarvavidyo'pi rājannārhati ketanam

अनग्नयश्च ये विप्रा मृतनिर्यातकाश्च येस्तेनाश्च पतिताश्चैव राजन्नार्हन्ति केतनम्

anagnayaśca ye viprā mṛtaniryātakāśca yestenāśca patitāścaiva rājannārhanti ketanam

अपरिज्ञातपूर्वाश्च गणपूर्वाश्च भारतपुत्रिकापूर्वपुत्राश्च श्राद्धे नार्हन्ति केतनम्

aparijñātapūrvāśca gaṇapūrvāśca bhārataputrikāpūrvaputrāśca śrāddhe nārhanti ketanam

ऋणकर्ता च यो राजन्यश्च वार्धुषिको द्विजःप्राणिविक्रयवृत्तिश्च राजन्नार्हन्ति केतनम्

ṛṇakartā ca yo rājanyaśca vārdhuṣiko dvijaḥprāṇivikrayavṛttiśca rājannārhanti ketanam

स्त्रीपूर्वाः काण्डपृष्ठाश्च यावन्तो भरतर्षभअजपा ब्राह्मणाश्चैव श्राद्धे नार्हन्ति केतनम्

strīpūrvāḥ kāṇḍapṛṣṭhāśca yāvanto bharatarṣabhaajapā brāhmaṇāścaiva śrāddhe nārhanti ketanam

श्राद्धे दैवे च निर्दिष्टा ब्राह्मणा भरतर्षभदातुः प्रतिग्रहीतुश्च शृणुष्वानुग्रहं पुनः

śrāddhe daive ca nirdiṣṭā brāhmaṇā bharatarṣabhadātuḥ pratigrahītuśca śṛṇuṣvānugrahaṃ punaḥ

चीर्णव्रता गुणैर्युक्ता भवेयुर्येऽपि कर्षकाःसावित्रीज्ञाः क्रियावन्तस्ते राजन्केतनक्षमाः

cīrṇavratā guṇairyuktā bhaveyurye'pi karṣakāḥsāvitrījñāḥ kriyāvantaste rājanketanakṣamāḥ

क्षात्रधर्मिणमप्याजौ केतयेत्कुलजं द्विजम्न त्वेव वणिजं तात श्राद्धेषु परिकल्पयेत्

kṣātradharmiṇamapyājau ketayetkulajaṃ dvijamna tveva vaṇijaṃ tāta śrāddheṣu parikalpayet

अग्निहोत्री च यो विप्रो ग्रामवासी च यो भवेत्अस्तेनश्चातिथिज्ञश्च स राजन्केतनक्षमः

agnihotrī ca yo vipro grāmavāsī ca yo bhavetastenaścātithijñaśca sa rājanketanakṣamaḥ

सावित्रीं जपते यस्तु त्रिकालं भरतर्षभभिक्षावृत्तिः क्रियावांश्च स राजन्केतनक्षमः

sāvitrīṃ japate yastu trikālaṃ bharatarṣabhabhikṣāvṛttiḥ kriyāvāṃśca sa rājanketanakṣamaḥ

उदितास्तमितो यश्च तथैवास्तमितोदितःअहिंस्रश्चाल्पदोषश्च स राजन्केतनक्षमः

uditāstamito yaśca tathaivāstamitoditaḥahiṃsraścālpadoṣaśca sa rājanketanakṣamaḥ

अकल्कको ह्यतर्कश्च ब्राह्मणो भरतर्षभससंज्ञो भैक्ष्यवृत्तिश्च स राजन्केतनक्षमः

akalkako hyatarkaśca brāhmaṇo bharatarṣabhasasaṃjño bhaikṣyavṛttiśca sa rājanketanakṣamaḥ

अव्रती कितवः स्तेनः प्राणिविक्रय्यथो वणिक्पश्चाच्च पीतवान्सोमं स राजन्केतनक्षमः

avratī kitavaḥ stenaḥ prāṇivikrayyatho vaṇikpaścācca pītavānsomaṃ sa rājanketanakṣamaḥ

अर्जयित्वा धनं पूर्वं दारुणैः कृषिकर्मभिःभवेत्सर्वातिथिः पश्चात्स राजन्केतनक्षमः

arjayitvā dhanaṃ pūrvaṃ dāruṇaiḥ kṛṣikarmabhiḥbhavetsarvātithiḥ paścātsa rājanketanakṣamaḥ

ब्रह्मविक्रयनिर्दिष्टं स्त्रिया यच्चार्जितं धनम्अदेयं पितृदेवेभ्यो यच्च क्लैब्यादुपार्जितम्

brahmavikrayanirdiṣṭaṃ striyā yaccārjitaṃ dhanamadeyaṃ pitṛdevebhyo yacca klaibyādupārjitam

क्रियमाणेऽपवर्गे तु यो द्विजो भरतर्षभन व्याहरति यद्युक्तं तस्याधर्मो गवानृतम्

kriyamāṇe'pavarge tu yo dvijo bharatarṣabhana vyāharati yadyuktaṃ tasyādharmo gavānṛtam

श्राद्धस्य ब्राह्मणः कालः प्राप्तं दधि घृतं तथासोमक्षयश्च मांसं च यदारण्यं युधिष्ठिर

śrāddhasya brāhmaṇaḥ kālaḥ prāptaṃ dadhi ghṛtaṃ tathāsomakṣayaśca māṃsaṃ ca yadāraṇyaṃ yudhiṣṭhira

श्राद्धापवर्गे विप्रस्य स्वधा वै स्वदिता भवेत्क्षत्रियस्याप्यथो ब्रूयात्प्रीयन्तां पितरस्त्विति

śrāddhāpavarge viprasya svadhā vai svaditā bhavetkṣatriyasyāpyatho brūyātprīyantāṃ pitarastviti

अपवर्गे तु वैश्यस्य श्राद्धकर्मणि भारतअक्षय्यमभिधातव्यं स्वस्ति शूद्रस्य भारत

apavarge tu vaiśyasya śrāddhakarmaṇi bhārataakṣayyamabhidhātavyaṃ svasti śūdrasya bhārata

पुण्याहवाचनं दैवे ब्राह्मणस्य विधीयतेएतदेव निरोंकारं क्षत्रियस्य विधीयतेवैश्यस्य चैव वक्तव्यं प्रीयन्तां देवता इति

puṇyāhavācanaṃ daive brāhmaṇasya vidhīyateetadeva niroṃkāraṃ kṣatriyasya vidhīyatevaiśyasya caiva vaktavyaṃ prīyantāṃ devatā iti

कर्मणामानुपूर्वीं च विधिपूर्वकृतं शृणुजातकर्मादिकान्सर्वांस्त्रिषु वर्णेषु भारतब्रह्मक्षत्रे हि मन्त्रोक्ता वैश्यस्य च युधिष्ठिर

karmaṇāmānupūrvīṃ ca vidhipūrvakṛtaṃ śṛṇujātakarmādikānsarvāṃstriṣu varṇeṣu bhāratabrahmakṣatre hi mantroktā vaiśyasya ca yudhiṣṭhira

विप्रस्य रशना मौञ्जी मौर्वी राजन्यगामिनीबाल्वजीत्येव वैश्यस्य धर्म एष युधिष्ठिर

viprasya raśanā mauñjī maurvī rājanyagāminībālvajītyeva vaiśyasya dharma eṣa yudhiṣṭhira

दातुः प्रतिग्रहीतुश्च धर्माधर्माविमौ शृणुब्राह्मणस्यानृतेऽधर्मः प्रोक्तः पातकसंज्ञितःचतुर्गुणः क्षत्रियस्य वैश्यस्याष्टगुणः स्मृतः

dātuḥ pratigrahītuśca dharmādharmāvimau śṛṇubrāhmaṇasyānṛte'dharmaḥ proktaḥ pātakasaṃjñitaḥcaturguṇaḥ kṣatriyasya vaiśyasyāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ

नान्यत्र ब्राह्मणोऽश्नीयात्पूर्वं विप्रेण केतितःयवीयान्पशुहिंसायां तुल्यधर्मो भवेत्स हि

nānyatra brāhmaṇo'śnīyātpūrvaṃ vipreṇa ketitaḥyavīyānpaśuhiṃsāyāṃ tulyadharmo bhavetsa hi

अथ राजन्यवैश्याभ्यां यद्यश्नीयात्तु केतितःयवीयान्पशुहिंसायां भागार्धं समवाप्नुयात्

atha rājanyavaiśyābhyāṃ yadyaśnīyāttu ketitaḥyavīyānpaśuhiṃsāyāṃ bhāgārdhaṃ samavāpnuyāt

दैवं वाप्यथ वा पित्र्यं योऽश्नीयाद्ब्राह्मणादिषुअस्नातो ब्राह्मणो राजंस्तस्याधर्मो गवानृतम्

daivaṃ vāpyatha vā pitryaṃ yo'śnīyādbrāhmaṇādiṣuasnāto brāhmaṇo rājaṃstasyādharmo gavānṛtam

आशौचो ब्राह्मणो राजन्योऽश्नीयाद्ब्राह्मणादिषुज्ञानपूर्वमथो लोभात्तस्याधर्मो गवानृतम्

āśauco brāhmaṇo rājanyo'śnīyādbrāhmaṇādiṣujñānapūrvamatho lobhāttasyādharmo gavānṛtam

अन्नेनान्नं च यो लिप्सेत्कर्मार्थं चैव भारतआमन्त्रयति राजेन्द्र तस्याधर्मोऽनृतं स्मृतम्

annenānnaṃ ca yo lipsetkarmārthaṃ caiva bhārataāmantrayati rājendra tasyādharmo'nṛtaṃ smṛtam

अवेदव्रतचारित्रास्त्रिभिर्वर्णैर्युधिष्ठिरमन्त्रवत्परिविष्यन्ते तेष्वधर्मो गवानृतम्

avedavratacāritrāstribhirvarṇairyudhiṣṭhiramantravatpariviṣyante teṣvadharmo gavānṛtam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

पित्र्यं वाप्यथ वा दैवं दीयते यत्पितामहएतदिच्छाम्यहं श्रोतुं दत्तं येषु महाफलम्

pitryaṃ vāpyatha vā daivaṃ dīyate yatpitāmahaetadicchāmyahaṃ śrotuṃ dattaṃ yeṣu mahāphalam

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

येषां दाराः प्रतीक्षन्ते सुवृष्टिमिव कर्षकाःउच्छेषपरिशेषं हि तान्भोजय युधिष्ठिर

yeṣāṃ dārāḥ pratīkṣante suvṛṣṭimiva karṣakāḥuccheṣapariśeṣaṃ hi tānbhojaya yudhiṣṭhira

चारित्रनियता राजन्ये कृशाः कृशवृत्तयःअर्थिनश्चोपगच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम्

cāritraniyatā rājanye kṛśāḥ kṛśavṛttayaḥarthinaścopagacchanti teṣu dattaṃ mahāphalam

तद्भक्तास्तद्गृहा राजंस्तद्धनास्तदपाश्रयाःअर्थिनश्च भवन्त्यर्थे तेषु दत्तं महाफलम्

tadbhaktāstadgṛhā rājaṃstaddhanāstadapāśrayāḥarthinaśca bhavantyarthe teṣu dattaṃ mahāphalam

तस्करेभ्यः परेभ्यो वा ये भयार्ता युधिष्ठिरअर्थिनो भोक्तुमिच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम्

taskarebhyaḥ parebhyo vā ye bhayārtā yudhiṣṭhiraarthino bhoktumicchanti teṣu dattaṃ mahāphalam

अकल्ककस्य विप्रस्य भैक्षोत्करकृतात्मनःबटवो यस्य भिक्षन्ति तेभ्यो दत्तं महाफलम्

akalkakasya viprasya bhaikṣotkarakṛtātmanaḥbaṭavo yasya bhikṣanti tebhyo dattaṃ mahāphalam

हृतस्वा हृतदाराश्च ये विप्रा देशसंप्लवेअर्थार्थमभिगच्छन्ति तेभ्यो दत्तं महाफलम्

hṛtasvā hṛtadārāśca ye viprā deśasaṃplavearthārthamabhigacchanti tebhyo dattaṃ mahāphalam

व्रतिनो नियमस्थाश्च ये विप्राः श्रुतसंमताःतत्समाप्त्यर्थमिच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम्

vratino niyamasthāśca ye viprāḥ śrutasaṃmatāḥtatsamāptyarthamicchanti teṣu dattaṃ mahāphalam

अव्युत्क्रान्ताश्च धर्मेषु पाषण्डसमयेषु चकृशप्राणाः कृशधनास्तेषु दत्तं महाफलम्

avyutkrāntāśca dharmeṣu pāṣaṇḍasamayeṣu cakṛśaprāṇāḥ kṛśadhanāsteṣu dattaṃ mahāphalam

कृतसर्वस्वहरणा निर्दोषाः प्रभविष्णुभिःस्पृहयन्ति च भुक्तान्नं तेषु दत्तं महाफलम्

kṛtasarvasvaharaṇā nirdoṣāḥ prabhaviṣṇubhiḥspṛhayanti ca bhuktānnaṃ teṣu dattaṃ mahāphalam

तपस्विनस्तपोनिष्ठास्तेषां भैक्षचराश्च येअर्थिनः किंचिदिच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम्

tapasvinastaponiṣṭhāsteṣāṃ bhaikṣacarāśca yearthinaḥ kiṃcidicchanti teṣu dattaṃ mahāphalam

महाफलविधिर्दाने श्रुतस्ते भरतर्षभनिरयं येन गच्छन्ति स्वर्गं चैव हि तच्छृणु

mahāphalavidhirdāne śrutaste bharatarṣabhanirayaṃ yena gacchanti svargaṃ caiva hi tacchṛṇu

गुर्वर्थं वाभयार्थं वा वर्जयित्वा युधिष्ठिरयेऽनृतं कथयन्ति स्म ते वै निरयगामिनः

gurvarthaṃ vābhayārthaṃ vā varjayitvā yudhiṣṭhiraye'nṛtaṃ kathayanti sma te vai nirayagāminaḥ

परदाराभिहर्तारः परदाराभिमर्शिनःपरदारप्रयोक्तारस्ते वै निरयगामिनः

paradārābhihartāraḥ paradārābhimarśinaḥparadāraprayoktāraste vai nirayagāminaḥ

ये परस्वापहर्तारः परस्वानां च नाशकाःसूचकाश्च परेषां ये ते वै निरयगामिनः

ye parasvāpahartāraḥ parasvānāṃ ca nāśakāḥsūcakāśca pareṣāṃ ye te vai nirayagāminaḥ

प्रपाणां च सभानां च संक्रमाणां च भारतअगाराणां च भेत्तारो नरा निरयगामिनः

prapāṇāṃ ca sabhānāṃ ca saṃkramāṇāṃ ca bhārataagārāṇāṃ ca bhettāro narā nirayagāminaḥ

अनाथां प्रमदां बालां वृद्धां भीतां तपस्विनीम्वञ्चयन्ति नरा ये च ते वै निरयगामिनः

anāthāṃ pramadāṃ bālāṃ vṛddhāṃ bhītāṃ tapasvinīmvañcayanti narā ye ca te vai nirayagāminaḥ

वृत्तिच्छेदं गृहच्छेदं दारच्छेदं च भारतमित्रच्छेदं तथाशायास्ते वै निरयगामिनः

vṛtticchedaṃ gṛhacchedaṃ dāracchedaṃ ca bhāratamitracchedaṃ tathāśāyāste vai nirayagāminaḥ

सूचकाः संधिभेत्तारः परवृत्त्युपजीवकाःअकृतज्ञाश्च मित्राणां ते वै निरयगामिनः

sūcakāḥ saṃdhibhettāraḥ paravṛttyupajīvakāḥakṛtajñāśca mitrāṇāṃ te vai nirayagāminaḥ

पाषण्डा दूषकाश्चैव समयानां च दूषकाःये प्रत्यवसिताश्चैव ते वै निरयगामिनः

pāṣaṇḍā dūṣakāścaiva samayānāṃ ca dūṣakāḥye pratyavasitāścaiva te vai nirayagāminaḥ

कृताशं कृतनिर्वेशं कृतभक्तं कृतश्रमम्भेदैर्ये व्यपकर्षन्ति ते वै निरयगामिनः

kṛtāśaṃ kṛtanirveśaṃ kṛtabhaktaṃ kṛtaśramambhedairye vyapakarṣanti te vai nirayagāminaḥ

पर्यश्नन्ति च ये दारानग्निभृत्यातिथींस्तथाउत्सन्नपितृदेवेज्यास्ते वै निरयगामिनः

paryaśnanti ca ye dārānagnibhṛtyātithīṃstathāutsannapitṛdevejyāste vai nirayagāminaḥ

वेदविक्रयिणश्चैव वेदानां चैव दूषकाःवेदानां लेखकाश्चैव ते वै निरयगामिनः

vedavikrayiṇaścaiva vedānāṃ caiva dūṣakāḥvedānāṃ lekhakāścaiva te vai nirayagāminaḥ

चातुराश्रम्यबाह्याश्च श्रुतिबाह्याश्च ये नराःविकर्मभिश्च जीवन्ति ते वै निरयगामिनः

cāturāśramyabāhyāśca śrutibāhyāśca ye narāḥvikarmabhiśca jīvanti te vai nirayagāminaḥ

केशविक्रयिका राजन्विषविक्रयिकाश्च येक्षीरविक्रयिकाश्चैव ते वै निरयगामिनः

keśavikrayikā rājanviṣavikrayikāśca yekṣīravikrayikāścaiva te vai nirayagāminaḥ

ब्राह्मणानां गवां चैव कन्यानां च युधिष्ठिरयेऽन्तरं यान्ति कार्येषु ते वै निरयगामिनः

brāhmaṇānāṃ gavāṃ caiva kanyānāṃ ca yudhiṣṭhiraye'ntaraṃ yānti kāryeṣu te vai nirayagāminaḥ

शस्त्रविक्रयकाश्चैव कर्तारश्च युधिष्ठिरशल्यानां धनुषां चैव ते वै निरयगामिनः

śastravikrayakāścaiva kartāraśca yudhiṣṭhiraśalyānāṃ dhanuṣāṃ caiva te vai nirayagāminaḥ

शल्यैर्वा शङ्कुभिर्वापि श्वभ्रैर्वा भरतर्षभये मार्गमनुरुन्धन्ति ते वै निरयगामिनः

śalyairvā śaṅkubhirvāpi śvabhrairvā bharatarṣabhaye mārgamanurundhanti te vai nirayagāminaḥ

उपाध्यायांश्च भृत्यांश्च भक्तांश्च भरतर्षभये त्यजन्त्यसमर्थांस्तांस्ते वै निरयगामिनः

upādhyāyāṃśca bhṛtyāṃśca bhaktāṃśca bharatarṣabhaye tyajantyasamarthāṃstāṃste vai nirayagāminaḥ

अप्राप्तदमकाश्चैव नासानां वेधकास्तथाबन्धकाश्च पशूनां ये ते वै निरयगामिनः

aprāptadamakāścaiva nāsānāṃ vedhakāstathābandhakāśca paśūnāṃ ye te vai nirayagāminaḥ

अगोप्तारश्छलद्रव्या बलिषड्भागतत्पराःसमर्थाश्चाप्यदातारस्ते वै निरयगामिनः

agoptāraśchaladravyā baliṣaḍbhāgatatparāḥsamarthāścāpyadātāraste vai nirayagāminaḥ

क्षान्तान्दान्तांस्तथा प्राज्ञान्दीर्घकालं सहोषितान्त्यजन्ति कृतकृत्या ये ते वै निरयगामिनः

kṣāntāndāntāṃstathā prājñāndīrghakālaṃ sahoṣitāntyajanti kṛtakṛtyā ye te vai nirayagāminaḥ

बालानामथ वृद्धानां दासानां चैव ये नराःअदत्त्वा भक्षयन्त्यग्रे ते वै निरयगामिनः

bālānāmatha vṛddhānāṃ dāsānāṃ caiva ye narāḥadattvā bhakṣayantyagre te vai nirayagāminaḥ

एते पूर्वर्षिभिर्दृष्टाः प्रोक्ता निरयगामिनःभागिनः स्वर्गलोकस्य वक्ष्यामि भरतर्षभ

ete pūrvarṣibhirdṛṣṭāḥ proktā nirayagāminaḥbhāginaḥ svargalokasya vakṣyāmi bharatarṣabha

सर्वेष्वेव तु कार्येषु दैवपूर्वेषु भारतहन्ति पुत्रान्पशून्कृत्स्नान्ब्राह्मणातिक्रमः कृतः

sarveṣveva tu kāryeṣu daivapūrveṣu bhāratahanti putrānpaśūnkṛtsnānbrāhmaṇātikramaḥ kṛtaḥ

दानेन तपसा चैव सत्येन च युधिष्ठिरये धर्ममनुवर्तन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः

dānena tapasā caiva satyena ca yudhiṣṭhiraye dharmamanuvartante te narāḥ svargagāminaḥ

शुश्रूषाभिस्तपोभिश्च श्रुतमादाय भारतये प्रतिग्रहनिःस्नेहास्ते नराः स्वर्गगामिनः

śuśrūṣābhistapobhiśca śrutamādāya bhārataye pratigrahaniḥsnehāste narāḥ svargagāminaḥ

भयात्पापात्तथाबाधाद्दारिद्र्याद्व्याधिधर्षणात्यत्कृते प्रतिमुच्यन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः

bhayātpāpāttathābādhāddāridryādvyādhidharṣaṇātyatkṛte pratimucyante te narāḥ svargagāminaḥ

क्षमावन्तश्च धीराश्च धर्मकार्येषु चोत्थिताःमङ्गलाचारयुक्ताश्च ते नराः स्वर्गगामिनः

kṣamāvantaśca dhīrāśca dharmakāryeṣu cotthitāḥmaṅgalācārayuktāśca te narāḥ svargagāminaḥ

निवृत्ता मधुमांसेभ्यः परदारेभ्य एव चनिवृत्ताश्चैव मद्येभ्यस्ते नराः स्वर्गगामिनः

nivṛttā madhumāṃsebhyaḥ paradārebhya eva canivṛttāścaiva madyebhyaste narāḥ svargagāminaḥ

आश्रमाणां च कर्तारः कुलानां चैव भारतदेशानां नगराणां च ते नराः स्वर्गगामिनः

āśramāṇāṃ ca kartāraḥ kulānāṃ caiva bhāratadeśānāṃ nagarāṇāṃ ca te narāḥ svargagāminaḥ

वस्त्राभरणदातारो भक्षपानान्नदास्तथाकुटुम्बानां च दातारस्ते नराः स्वर्गगामिनः

vastrābharaṇadātāro bhakṣapānānnadāstathākuṭumbānāṃ ca dātāraste narāḥ svargagāminaḥ

सर्वहिंसानिवृत्ताश्च नराः सर्वसहाश्च येसर्वस्याश्रयभूताश्च ते नराः स्वर्गगामिनः

sarvahiṃsānivṛttāśca narāḥ sarvasahāśca yesarvasyāśrayabhūtāśca te narāḥ svargagāminaḥ

मातरं पितरं चैव शुश्रूषन्ति जितेन्द्रियाःभ्रातॄणां चैव सस्नेहास्ते नराः स्वर्गगामिनः

mātaraṃ pitaraṃ caiva śuśrūṣanti jitendriyāḥbhrātṝṇāṃ caiva sasnehāste narāḥ svargagāminaḥ

आढ्याश्च बलवन्तश्च यौवनस्थाश्च भारतये वै जितेन्द्रिया धीरास्ते नराः स्वर्गगामिनः

āḍhyāśca balavantaśca yauvanasthāśca bhārataye vai jitendriyā dhīrāste narāḥ svargagāminaḥ

अपराद्धेषु सस्नेहा मृदवो मित्रवत्सलाःआराधनसुखाश्चापि ते नराः स्वर्गगामिनः

aparāddheṣu sasnehā mṛdavo mitravatsalāḥārādhanasukhāścāpi te narāḥ svargagāminaḥ

सहस्रपरिवेष्टारस्तथैव च सहस्रदाःत्रातारश्च सहस्राणां पुरुषाः स्वर्गगामिनः

sahasrapariveṣṭārastathaiva ca sahasradāḥtrātāraśca sahasrāṇāṃ puruṣāḥ svargagāminaḥ

सुवर्णस्य च दातारो गवां च भरतर्षभयानानां वाहनानां च ते नराः स्वर्गगामिनः

suvarṇasya ca dātāro gavāṃ ca bharatarṣabhayānānāṃ vāhanānāṃ ca te narāḥ svargagāminaḥ

वैवाहिकानां कन्यानां प्रेष्याणां च युधिष्ठिरदातारो वाससां चैव ते नराः स्वर्गगामिनः

vaivāhikānāṃ kanyānāṃ preṣyāṇāṃ ca yudhiṣṭhiradātāro vāsasāṃ caiva te narāḥ svargagāminaḥ

विहारावसथोद्यानकूपारामसभाप्रदाःवप्राणां चैव कर्तारस्ते नराः स्वर्गगामिनः

vihārāvasathodyānakūpārāmasabhāpradāḥvaprāṇāṃ caiva kartāraste narāḥ svargagāminaḥ

निवेशनानां क्षेत्राणां वसतीनां च भारतदातारः प्रार्थितानां च ते नराः स्वर्गगामिनः

niveśanānāṃ kṣetrāṇāṃ vasatīnāṃ ca bhāratadātāraḥ prārthitānāṃ ca te narāḥ svargagāminaḥ

रसानामथ बीजानां धान्यानां च युधिष्ठिरस्वयमुत्पाद्य दातारः पुरुषाः स्वर्गगामिनः

rasānāmatha bījānāṃ dhānyānāṃ ca yudhiṣṭhirasvayamutpādya dātāraḥ puruṣāḥ svargagāminaḥ

यस्मिन्कस्मिन्कुले जाता बहुपुत्राः शतायुषःसानुक्रोशा जितक्रोधाः पुरुषाः स्वर्गगामिनः

yasminkasminkule jātā bahuputrāḥ śatāyuṣaḥsānukrośā jitakrodhāḥ puruṣāḥ svargagāminaḥ

एतदुक्तममुत्रार्थं दैवं पित्र्यं च भारतधर्माधर्मौ च दानस्य यथा पूर्वर्षिभिः कृतौ

etaduktamamutrārthaṃ daivaṃ pitryaṃ ca bhāratadharmādharmau ca dānasya yathā pūrvarṣibhiḥ kṛtau