Parva.Adhyaya 13.23

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किमाहुर्भरतश्रेष्ठ पात्रं विप्राः सनातनम्ब्राह्मणं लिङ्गिनं चैव ब्राह्मणं वाप्यलिङ्गिनम्

kimāhurbharataśreṣṭha pātraṃ viprāḥ sanātanambrāhmaṇaṃ liṅginaṃ caiva brāhmaṇaṃ vāpyaliṅginam

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

स्ववृत्तिमभिपन्नाय लिङ्गिने वेतराय वादेयमाहुर्महाराज उभावेतौ तपस्विनौ

svavṛttimabhipannāya liṅgine vetarāya vādeyamāhurmahārāja ubhāvetau tapasvinau

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

श्रद्धया परया पूतो यः प्रयच्छेद्द्विजातयेहव्यं कव्यं तथा दानं को दोषः स्यात्पितामह

śraddhayā parayā pūto yaḥ prayaccheddvijātayehavyaṃ kavyaṃ tathā dānaṃ ko doṣaḥ syātpitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

श्रद्धापूतो नरस्तात दुर्दान्तोऽपि न संशयःपूतो भवति सर्वत्र किं पुनस्त्वं महीपते

śraddhāpūto narastāta durdānto'pi na saṃśayaḥpūto bhavati sarvatra kiṃ punastvaṃ mahīpate

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

न ब्राह्मणं परीक्षेत दैवेषु सततं नरःकव्यप्रदाने तु बुधाः परीक्ष्यं ब्राह्मणं विदुः

na brāhmaṇaṃ parīkṣeta daiveṣu satataṃ naraḥkavyapradāne tu budhāḥ parīkṣyaṃ brāhmaṇaṃ viduḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

न ब्राह्मणः साधयते हव्यं दैवात्प्रसिध्यतिदेवप्रसादादिज्यन्ते यजमाना न संशयः

na brāhmaṇaḥ sādhayate havyaṃ daivātprasidhyatidevaprasādādijyante yajamānā na saṃśayaḥ

ब्राह्मणा भरतश्रेष्ठ सततं ब्रह्मवादिनःमार्कण्डेयः पुरा प्राह इह लोकेषु बुद्धिमान्

brāhmaṇā bharataśreṣṭha satataṃ brahmavādinaḥmārkaṇḍeyaḥ purā prāha iha lokeṣu buddhimān

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अपूर्वोऽप्यथ वा विद्वान्संबन्धी वाथ यो भवेत्तपस्वी यज्ञशीलो वा कथं पात्रं भवेत्तु सः

apūrvo'pyatha vā vidvānsaṃbandhī vātha yo bhavettapasvī yajñaśīlo vā kathaṃ pātraṃ bhavettu saḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

कुलीनः कर्मकृद्वैद्यस्तथा चाप्यानृशंस्यवान्ह्रीमानृजुः सत्यवादी पात्रं पूर्वे च ते त्रयः

kulīnaḥ karmakṛdvaidyastathā cāpyānṛśaṃsyavānhrīmānṛjuḥ satyavādī pātraṃ pūrve ca te trayaḥ

तत्रेदं शृणु मे पार्थ चतुर्णां तेजसां मतम्पृथिव्याः काश्यपस्याग्नेर्मार्कण्डेयस्य चैव हि

tatredaṃ śṛṇu me pārtha caturṇāṃ tejasāṃ matampṛthivyāḥ kāśyapasyāgnermārkaṇḍeyasya caiva hi

पृथिव्युवाचयथा महार्णवे क्षिप्तः क्षिप्रं लोष्टो विनश्यतितथा दुश्चरितं सर्वं त्रय्यावृत्त्या विनश्यति

pṛthivyuvācayathā mahārṇave kṣiptaḥ kṣipraṃ loṣṭo vinaśyatitathā duścaritaṃ sarvaṃ trayyāvṛttyā vinaśyati

काश्यप उवाच · kāśyapa uvāca

सर्वे च वेदाः सह षड्भिरङ्गैः; सांख्यं पुराणं च कुले च जन्मनैतानि सर्वाणि गतिर्भवन्ति; शीलव्यपेतस्य नरस्य राजन्

sarve ca vedāḥ saha ṣaḍbhiraṅgaiḥ; sāṃkhyaṃ purāṇaṃ ca kule ca janmanaitāni sarvāṇi gatirbhavanti; śīlavyapetasya narasya rājan

अग्निरुवाचअधीयानः पण्डितं मन्यमानो; यो विद्यया हन्ति यशः परेषाम्ब्रह्मन्स तेनाचरते ब्रह्महत्यां; लोकास्तस्य ह्यन्तवन्तो भवन्ति

agniruvācaadhīyānaḥ paṇḍitaṃ manyamāno; yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣāmbrahmansa tenācarate brahmahatyāṃ; lokāstasya hyantavanto bhavanti

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम्नाभिजानामि यद्यस्य सत्यस्यार्धमवाप्नुयात्

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtamnābhijānāmi yadyasya satyasyārdhamavāpnuyāt

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्त्वा ते जग्मुराशु चत्वारोऽमिततेजसःपृथिवी काश्यपोऽग्निश्च प्रकृष्टायुश्च भार्गवः

ityuktvā te jagmurāśu catvāro'mitatejasaḥpṛthivī kāśyapo'gniśca prakṛṣṭāyuśca bhārgavaḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यदिदं ब्राह्मणा लोके व्रतिनो भुञ्जते हविःभुक्तं ब्राह्मणकामाय कथं तत्सुकृतं भवेत्

yadidaṃ brāhmaṇā loke vratino bhuñjate haviḥbhuktaṃ brāhmaṇakāmāya kathaṃ tatsukṛtaṃ bhavet

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

आदिष्टिनो ये राजेन्द्र ब्राह्मणा वेदपारगाःभुञ्जते ब्रह्मकामाय व्रतलुप्ता भवन्ति ते

ādiṣṭino ye rājendra brāhmaṇā vedapāragāḥbhuñjate brahmakāmāya vrataluptā bhavanti te

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अनेकान्तं बहुद्वारं धर्ममाहुर्मनीषिणःकिं निश्चितं भवेत्तत्र तन्मे ब्रूहि पितामह

anekāntaṃ bahudvāraṃ dharmamāhurmanīṣiṇaḥkiṃ niścitaṃ bhavettatra tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अहिंसा सत्यमक्रोध आनृशंस्यं दमस्तथाआर्जवं चैव राजेन्द्र निश्चितं धर्मलक्षणम्

ahiṃsā satyamakrodha ānṛśaṃsyaṃ damastathāārjavaṃ caiva rājendra niścitaṃ dharmalakṣaṇam

ये तु धर्मं प्रशंसन्तश्चरन्ति पृथिवीमिमाम्अनाचरन्तस्तद्धर्मं संकरे निरताः प्रभो

ye tu dharmaṃ praśaṃsantaścaranti pṛthivīmimāmanācarantastaddharmaṃ saṃkare niratāḥ prabho

तेभ्यो रत्नं हिरण्यं वा गामश्वान्वा ददाति यःदश वर्षाणि विष्ठां स भुङ्क्ते निरयमाश्रितः

tebhyo ratnaṃ hiraṇyaṃ vā gāmaśvānvā dadāti yaḥdaśa varṣāṇi viṣṭhāṃ sa bhuṅkte nirayamāśritaḥ

मेदानां पुल्कसानां च तथैवान्तावसायिनाम्कृतं कर्माकृतं चापि रागमोहेन जल्पताम्

medānāṃ pulkasānāṃ ca tathaivāntāvasāyināmkṛtaṃ karmākṛtaṃ cāpi rāgamohena jalpatām

वैश्वदेवं च ये मूढा विप्राय ब्रह्मचारिणेददतीह न राजेन्द्र ते लोकान्भुञ्जतेऽशुभान्

vaiśvadevaṃ ca ye mūḍhā viprāya brahmacāriṇedadatīha na rājendra te lokānbhuñjate'śubhān

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किं परं ब्रह्मचर्यस्य किं परं धर्मलक्षणम्किं च श्रेष्ठतमं शौचं तन्मे ब्रूहि पितामह

kiṃ paraṃ brahmacaryasya kiṃ paraṃ dharmalakṣaṇamkiṃ ca śreṣṭhatamaṃ śaucaṃ tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ब्रह्मचर्यं परं तात मधुमांसस्य वर्जनम्मर्यादायां स्थितो धर्मः शमः शौचस्य लक्षणम्

brahmacaryaṃ paraṃ tāta madhumāṃsasya varjanammaryādāyāṃ sthito dharmaḥ śamaḥ śaucasya lakṣaṇam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कस्मिन्काले चरेद्धर्मं कस्मिन्कालेऽर्थमाचरेत्कस्मिन्काले सुखी च स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह

kasminkāle careddharmaṃ kasminkāle'rthamācaretkasminkāle sukhī ca syāttanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

काल्यमर्थं निषेवेत ततो धर्ममनन्तरम्पश्चात्कामं निषेवेत न च गच्छेत्प्रसङ्गिताम्

kālyamarthaṃ niṣeveta tato dharmamanantarampaścātkāmaṃ niṣeveta na ca gacchetprasaṅgitām

ब्राह्मणांश्चाभिमन्येत गुरूंश्चाप्यभिपूजयेत्सर्वभूतानुलोमश्च मृदुशीलः प्रियंवदः

brāhmaṇāṃścābhimanyeta gurūṃścāpyabhipūjayetsarvabhūtānulomaśca mṛduśīlaḥ priyaṃvadaḥ

अधिकारे यदनृतं राजगामि च पैशुनम्गुरोश्चालीककरणं समं तद्ब्रह्महत्यया

adhikāre yadanṛtaṃ rājagāmi ca paiśunamguroścālīkakaraṇaṃ samaṃ tadbrahmahatyayā

प्रहरेन्न नरेन्द्रेषु न गां हन्यात्तथैव चभ्रूणहत्यासमं चैतदुभयं यो निषेवते

praharenna narendreṣu na gāṃ hanyāttathaiva cabhrūṇahatyāsamaṃ caitadubhayaṃ yo niṣevate

नाग्निं परित्यजेज्जातु न च वेदान्परित्यजेत्न च ब्राह्मणमाक्रोशेत्समं तद्ब्रह्महत्यया

nāgniṃ parityajejjātu na ca vedānparityajetna ca brāhmaṇamākrośetsamaṃ tadbrahmahatyayā

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कीदृशाः साधवो विप्राः केभ्यो दत्तं महाफलम्कीदृशानां च भोक्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह

kīdṛśāḥ sādhavo viprāḥ kebhyo dattaṃ mahāphalamkīdṛśānāṃ ca bhoktavyaṃ tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अक्रोधना धर्मपराः सत्यनित्या दमे रताःतादृशाः साधवो विप्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम्

akrodhanā dharmaparāḥ satyanityā dame ratāḥtādṛśāḥ sādhavo viprāstebhyo dattaṃ mahāphalam

अमानिनः सर्वसहा दृष्टार्था विजितेन्द्रियाःसर्वभूतहिता मैत्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम्

amāninaḥ sarvasahā dṛṣṭārthā vijitendriyāḥsarvabhūtahitā maitrāstebhyo dattaṃ mahāphalam

अलुब्धाः शुचयो वैद्या ह्रीमन्तः सत्यवादिनःस्वकर्मनिरता ये च तेभ्यो दत्तं महाफलम्

alubdhāḥ śucayo vaidyā hrīmantaḥ satyavādinaḥsvakarmaniratā ye ca tebhyo dattaṃ mahāphalam

साङ्गांश्च चतुरो वेदान्योऽधीयीत द्विजर्षभःषड्भ्यो निवृत्तः कर्मभ्यस्तं पात्रमृषयो विदुः

sāṅgāṃśca caturo vedānyo'dhīyīta dvijarṣabhaḥṣaḍbhyo nivṛttaḥ karmabhyastaṃ pātramṛṣayo viduḥ

ये त्वेवंगुणजातीयास्तेभ्यो दत्तं महाफलम्सहस्रगुणमाप्नोति गुणार्हाय प्रदायकः

ye tvevaṃguṇajātīyāstebhyo dattaṃ mahāphalamsahasraguṇamāpnoti guṇārhāya pradāyakaḥ

प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च समन्वितःतारयेत कुलं कृत्स्नमेकोऽपीह द्विजर्षभः

prajñāśrutābhyāṃ vṛttena śīlena ca samanvitaḥtārayeta kulaṃ kṛtsnameko'pīha dvijarṣabhaḥ

गामश्वं वित्तमन्नं वा तद्विधे प्रतिपादयेत्द्रव्याणि चान्यानि तथा प्रेत्यभावे न शोचति

gāmaśvaṃ vittamannaṃ vā tadvidhe pratipādayetdravyāṇi cānyāni tathā pretyabhāve na śocati

तारयेत कुलं कृत्स्नमेकोऽपीह द्विजोत्तमःकिमङ्ग पुनरेकं वै तस्मात्पात्रं समाचरेत्

tārayeta kulaṃ kṛtsnameko'pīha dvijottamaḥkimaṅga punarekaṃ vai tasmātpātraṃ samācaret

निशम्य च गुणोपेतं ब्राह्मणं साधुसंमतम्दूरादानाययेत्कृत्ये सर्वतश्चाभिपूजयेत्

niśamya ca guṇopetaṃ brāhmaṇaṃ sādhusaṃmatamdūrādānāyayetkṛtye sarvataścābhipūjayet