Parva.Adhyaya 13.50

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

दर्शने कीदृशः स्नेहः संवासे च पितामहमहाभाग्यं गवां चैव तन्मे ब्रूहि पितामह

darśane kīdṛśaḥ snehaḥ saṃvāse ca pitāmahamahābhāgyaṃ gavāṃ caiva tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युतेनहुषस्य च संवादं महर्षेश्च्यवनस्य च

hanta te kathayiṣyāmi purāvṛttaṃ mahādyutenahuṣasya ca saṃvādaṃ maharṣeścyavanasya ca

पुरा महर्षिश्च्यवनो भार्गवो भरतर्षभउदवासकृतारम्भो बभूव सुमहाव्रतः

purā maharṣiścyavano bhārgavo bharatarṣabhaudavāsakṛtārambho babhūva sumahāvrataḥ

निहत्य मानं क्रोधं च प्रहर्षं शोकमेव चवर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रतः

nihatya mānaṃ krodhaṃ ca praharṣaṃ śokameva cavarṣāṇi dvādaśa munirjalavāse dhṛtavrataḥ

आदधत्सर्वभूतेषु विस्रम्भं परमं शुभम्जलेचरेषु सत्त्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभुः

ādadhatsarvabhūteṣu visrambhaṃ paramaṃ śubhamjalecareṣu sattveṣu śītaraśmiriva prabhuḥ

स्थाणुभूतः शुचिर्भूत्वा दैवतेभ्यः प्रणम्य चगङ्गायमुनयोर्मध्ये जलं संप्रविवेश ह

sthāṇubhūtaḥ śucirbhūtvā daivatebhyaḥ praṇamya cagaṅgāyamunayormadhye jalaṃ saṃpraviveśa ha

गङ्गायमुनयोर्वेगं सुभीमं भीमनिःस्वनम्प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे

gaṅgāyamunayorvegaṃ subhīmaṃ bhīmaniḥsvanampratijagrāha śirasā vātavegasamaṃ jave

गङ्गा च यमुना चैव सरितश्चानुगास्तयोःप्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन्

gaṅgā ca yamunā caiva saritaścānugāstayoḥpradakṣiṇamṛṣiṃ cakrurna cainaṃ paryapīḍayan

अन्तर्जले स सुष्वाप काष्ठभूतो महामुनिःततश्चोर्ध्वस्थितो धीमानभवद्भरतर्षभ

antarjale sa suṣvāpa kāṣṭhabhūto mahāmuniḥtataścordhvasthito dhīmānabhavadbharatarṣabha

जलौकसां स सत्त्वानां बभूव प्रियदर्शनःउपाजिघ्रन्त च तदा मत्स्यास्तं हृष्टमानसाःतत्र तस्यासतः कालः समतीतोऽभवन्महान्

jalaukasāṃ sa sattvānāṃ babhūva priyadarśanaḥupājighranta ca tadā matsyāstaṃ hṛṣṭamānasāḥtatra tasyāsataḥ kālaḥ samatīto'bhavanmahān

ततः कदाचित्समये कस्मिंश्चिन्मत्स्यजीविनःतं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते

tataḥ kadācitsamaye kasmiṃścinmatsyajīvinaḥtaṃ deśaṃ samupājagmurjālahastā mahādyute

निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चिताःव्यायता बलिनः शूराः सलिलेष्वनिवर्तिनःअभ्याययुश्च तं देशं निश्चिता जालकर्मणि

niṣādā bahavastatra matsyoddharaṇaniścitāḥvyāyatā balinaḥ śūrāḥ salileṣvanivartinaḥabhyāyayuśca taṃ deśaṃ niścitā jālakarmaṇi

जालं च योजयामासुर्विशेषेण जनाधिपमत्स्योदकं समासाद्य तदा भरतसत्तम

jālaṃ ca yojayāmāsurviśeṣeṇa janādhipamatsyodakaṃ samāsādya tadā bharatasattama

ततस्ते बहुभिर्योगैः कैवर्ता मत्स्यकाङ्क्षिणःगङ्गायमुनयोर्वारि जालैरभ्यकिरंस्ततः

tataste bahubhiryogaiḥ kaivartā matsyakāṅkṣiṇaḥgaṅgāyamunayorvāri jālairabhyakiraṃstataḥ

जालं सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथाविस्तारायामसंपन्नं यत्तत्र सलिले क्षमम्

jālaṃ suvitataṃ teṣāṃ navasūtrakṛtaṃ tathāvistārāyāmasaṃpannaṃ yattatra salile kṣamam

ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम्प्रकीर्य सर्वतः सर्वे जालं चकृषिरे तदा

tataste sumahaccaiva balavacca suvartitamprakīrya sarvataḥ sarve jālaṃ cakṛṣire tadā

अभीतरूपाः संहृष्टास्तेऽन्योन्यवशवर्तिनःबबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्च तथान्याञ्जलचारिणः

abhītarūpāḥ saṃhṛṣṭāste'nyonyavaśavartinaḥbabandhustatra matsyāṃśca tathānyāñjalacāriṇaḥ

तथा मत्स्यैः परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम्आकर्षन्त महाराज जालेनाथ यदृच्छया

tathā matsyaiḥ parivṛtaṃ cyavanaṃ bhṛgunandanamākarṣanta mahārāja jālenātha yadṛcchayā

नदीशैवलदिग्धाङ्गं हरिश्मश्रुजटाधरम्लग्नैः शङ्खगणैर्गात्रैः कोष्ठैश्चित्रैरिवावृतम्

nadīśaivaladigdhāṅgaṃ hariśmaśrujaṭādharamlagnaiḥ śaṅkhagaṇairgātraiḥ koṣṭhaiścitrairivāvṛtam

तं जालेनोद्धृतं दृष्ट्वा ते तदा वेदपारगम्सर्वे प्राञ्जलयो दाशाः शिरोभिः प्रापतन्भुवि

taṃ jālenoddhṛtaṃ dṛṣṭvā te tadā vedapāragamsarve prāñjalayo dāśāḥ śirobhiḥ prāpatanbhuvi

परिखेदपरित्रासाज्जालस्याकर्षणेन चमत्स्या बभूवुर्व्यापन्नाः स्थलसंकर्षणेन च

parikhedaparitrāsājjālasyākarṣaṇena camatsyā babhūvurvyāpannāḥ sthalasaṃkarṣaṇena ca

स मुनिस्तत्तदा दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम्बभूव कृपयाविष्टो निःश्वसंश्च पुनः पुनः

sa munistattadā dṛṣṭvā matsyānāṃ kadanaṃ kṛtambabhūva kṛpayāviṣṭo niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ

निषादा ऊचुःअज्ञानाद्यत्कृतं पापं प्रसादं तत्र नः कुरुकरवाम प्रियं किं ते तन्नो ब्रूहि महामुने

niṣādā ūcuḥajñānādyatkṛtaṃ pāpaṃ prasādaṃ tatra naḥ kurukaravāma priyaṃ kiṃ te tanno brūhi mahāmune

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्च्यवनो वाक्यमब्रवीत्यो मेऽद्य परमः कामस्तं शृणुध्वं समाहिताः

ityukto matsyamadhyasthaścyavano vākyamabravītyo me'dya paramaḥ kāmastaṃ śṛṇudhvaṃ samāhitāḥ

प्राणोत्सर्गं विक्रयं वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सहसंवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलाध्युषितानिमान्

prāṇotsargaṃ vikrayaṃ vā matsyairyāsyāmyahaṃ sahasaṃvāsānnotsahe tyaktuṃ salilādhyuṣitānimān

इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभृशं भयकम्पिताःसर्वे विषण्णवदना नहुषाय न्यवेदयन्

ityuktāste niṣādāstu subhṛśaṃ bhayakampitāḥsarve viṣaṇṇavadanā nahuṣāya nyavedayan