Parva.Adhyaya 14.28

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

गन्धान्न जिघ्रामि रसान्न वेद्मि; रूपं न पश्यामि न च स्पृशामिन चापि शब्दान्विविधाञ्शृणोमि; न चापि संकल्पमुपैमि किंचित्

gandhānna jighrāmi rasānna vedmi; rūpaṃ na paśyāmi na ca spṛśāmina cāpi śabdānvividhāñśṛṇomi; na cāpi saṃkalpamupaimi kiṃcit

अर्थानिष्टान्कामयते स्वभावः; सर्वान्द्वेष्यान्प्रद्विषते स्वभावःकामद्वेषावुद्भवतः स्वभावा;त्प्राणापानौ जन्तुदेहान्निवेश्य

arthāniṣṭānkāmayate svabhāvaḥ; sarvāndveṣyānpradviṣate svabhāvaḥkāmadveṣāvudbhavataḥ svabhāvā;tprāṇāpānau jantudehānniveśya

तेभ्यश्चान्यांस्तेष्वनित्यांश्च भावा;न्भूतात्मानं लक्षयेयं शरीरेतस्मिंस्तिष्ठन्नास्मि शक्यः कथंचि;त्कामक्रोधाभ्यां जरया मृत्युना च

tebhyaścānyāṃsteṣvanityāṃśca bhāvā;nbhūtātmānaṃ lakṣayeyaṃ śarīretasmiṃstiṣṭhannāsmi śakyaḥ kathaṃci;tkāmakrodhābhyāṃ jarayā mṛtyunā ca

अकामयानस्य च सर्वकामा;नविद्विषाणस्य च सर्वदोषान्न मे स्वभावेषु भवन्ति लेपा;स्तोयस्य बिन्दोरिव पुष्करेषु

akāmayānasya ca sarvakāmā;navidviṣāṇasya ca sarvadoṣānna me svabhāveṣu bhavanti lepā;stoyasya bindoriva puṣkareṣu

नित्यस्य चैतस्य भवन्ति नित्या; निरीक्षमाणस्य बहून्स्वभावान्न सज्जते कर्मसु भोगजालं; दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम्

nityasya caitasya bhavanti nityā; nirīkṣamāṇasya bahūnsvabhāvānna sajjate karmasu bhogajālaṃ; divīva sūryasya mayūkhajālam

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्अध्वर्युयतिसंवादं तं निबोध यशस्विनि

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamadhvaryuyatisaṃvādaṃ taṃ nibodha yaśasvini

प्रोक्ष्यमाणं पशुं दृष्ट्वा यज्ञकर्मण्यथाब्रवीत्यतिरध्वर्युमासीनो हिंसेयमिति कुत्सयन्

prokṣyamāṇaṃ paśuṃ dṛṣṭvā yajñakarmaṇyathābravītyatiradhvaryumāsīno hiṃseyamiti kutsayan

तमध्वर्युः प्रत्युवाच नायं छागो विनश्यतिश्रेयसा योक्ष्यते जन्तुर्यदि श्रुतिरियं तथा

tamadhvaryuḥ pratyuvāca nāyaṃ chāgo vinaśyatiśreyasā yokṣyate janturyadi śrutiriyaṃ tathā

यो ह्यस्य पार्थिवो भागः पृथिवीं स गमिष्यतियदस्य वारिजं किंचिदपस्तत्प्रतिपद्यते

yo hyasya pārthivo bhāgaḥ pṛthivīṃ sa gamiṣyatiyadasya vārijaṃ kiṃcidapastatpratipadyate

सूर्यं चक्षुर्दिशः श्रोत्रे प्राणोऽस्य दिवमेव चआगमे वर्तमानस्य न मे दोषोऽस्ति कश्चन

sūryaṃ cakṣurdiśaḥ śrotre prāṇo'sya divameva caāgame vartamānasya na me doṣo'sti kaścana

यतिरुवाचप्राणैर्वियोगे छागस्य यदि श्रेयः प्रपश्यसिछागार्थे वर्तते यज्ञो भवतः किं प्रयोजनम्

yatiruvācaprāṇairviyoge chāgasya yadi śreyaḥ prapaśyasichāgārthe vartate yajño bhavataḥ kiṃ prayojanam

अनु त्वा मन्यतां माता पिता भ्राता सखापि चमन्त्रयस्वैनमुन्नीय परवन्तं विशेषतः

anu tvā manyatāṃ mātā pitā bhrātā sakhāpi camantrayasvainamunnīya paravantaṃ viśeṣataḥ

य एवमनुमन्येरंस्तान्भवान्प्रष्टुमर्हतितेषामनुमतं श्रुत्वा शक्या कर्तुं विचारणा

ya evamanumanyeraṃstānbhavānpraṣṭumarhatiteṣāmanumataṃ śrutvā śakyā kartuṃ vicāraṇā

प्राणा अप्यस्य छागस्य प्रापितास्ते स्वयोनिषुशरीरं केवलं शिष्टं निश्चेष्टमिति मे मतिः

prāṇā apyasya chāgasya prāpitāste svayoniṣuśarīraṃ kevalaṃ śiṣṭaṃ niśceṣṭamiti me matiḥ

इन्धनस्य तु तुल्येन शरीरेण विचेतसाहिंसा निर्वेष्टुकामानामिन्धनं पशुसंज्ञितम्

indhanasya tu tulyena śarīreṇa vicetasāhiṃsā nirveṣṭukāmānāmindhanaṃ paśusaṃjñitam

अहिंसा सर्वधर्माणामिति वृद्धानुशासनम्यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कार्यमिति विद्महे

ahiṃsā sarvadharmāṇāmiti vṛddhānuśāsanamyadahiṃsraṃ bhavetkarma tatkāryamiti vidmahe

अहिंसेति प्रतिज्ञेयं यदि वक्ष्याम्यतः परम्शक्यं बहुविधं वक्तुं भवतः कार्यदूषणम्

ahiṃseti pratijñeyaṃ yadi vakṣyāmyataḥ paramśakyaṃ bahuvidhaṃ vaktuṃ bhavataḥ kāryadūṣaṇam

अहिंसा सर्वभूतानां नित्यमस्मासु रोचतेप्रत्यक्षतः साधयामो न परोक्षमुपास्महे

ahiṃsā sarvabhūtānāṃ nityamasmāsu rocatepratyakṣataḥ sādhayāmo na parokṣamupāsmahe

अध्वर्युरुवाचभूमेर्गन्धगुणान्भुङ्क्षे पिबस्यापोमयान्रसान्ज्योतिषां पश्यसे रूपं स्पृशस्यनिलजान्गुणान्

adhvaryuruvācabhūmergandhaguṇānbhuṅkṣe pibasyāpomayānrasānjyotiṣāṃ paśyase rūpaṃ spṛśasyanilajānguṇān

शृणोष्याकाशजं शब्दं मनसा मन्यसे मतिम्सर्वाण्येतानि भूतानि प्राणा इति च मन्यसे

śṛṇoṣyākāśajaṃ śabdaṃ manasā manyase matimsarvāṇyetāni bhūtāni prāṇā iti ca manyase

प्राणादाने च नित्योऽसि हिंसायां वर्तते भवान्नास्ति चेष्टा विना हिंसां किं वा त्वं मन्यसे द्विज

prāṇādāne ca nityo'si hiṃsāyāṃ vartate bhavānnāsti ceṣṭā vinā hiṃsāṃ kiṃ vā tvaṃ manyase dvija

यतिरुवाचअक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनःअक्षरं तत्र सद्भावः स्वभावः क्षर उच्यते

yatiruvācaakṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva dvaidhībhāvo'yamātmanaḥakṣaraṃ tatra sadbhāvaḥ svabhāvaḥ kṣara ucyate

प्राणो जिह्वा मनः सत्त्वं स्वभावो रजसा सहभावैरेतैर्विमुक्तस्य निर्द्वंद्वस्य निराशिषः

prāṇo jihvā manaḥ sattvaṃ svabhāvo rajasā sahabhāvairetairvimuktasya nirdvaṃdvasya nirāśiṣaḥ

समस्य सर्वभूतेषु निर्ममस्य जितात्मनःसमन्तात्परिमुक्तस्य न भयं विद्यते क्वचित्

samasya sarvabhūteṣu nirmamasya jitātmanaḥsamantātparimuktasya na bhayaṃ vidyate kvacit

अध्वर्युरुवाचसद्भिरेवेह संवासः कार्यो मतिमतां वरभवतो हि मतं श्रुत्वा प्रतिभाति मतिर्मम

adhvaryuruvācasadbhireveha saṃvāsaḥ kāryo matimatāṃ varabhavato hi mataṃ śrutvā pratibhāti matirmama

भगवन्भगवद्बुद्ध्या प्रतिबुद्धो ब्रवीम्यहम्मतं मन्तुं क्रतुं कर्तुं नापराधोऽस्ति मे द्विज

bhagavanbhagavadbuddhyā pratibuddho bravīmyahammataṃ mantuṃ kratuṃ kartuṃ nāparādho'sti me dvija

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

उपपत्त्या यतिस्तूष्णीं वर्तमानस्ततः परम्अध्वर्युरपि निर्मोहः प्रचचार महामखे

upapattyā yatistūṣṇīṃ vartamānastataḥ paramadhvaryurapi nirmohaḥ pracacāra mahāmakhe

एवमेतादृशं मोक्षं सुसूक्ष्मं ब्राह्मणा विदुःविदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिना

evametādṛśaṃ mokṣaṃ susūkṣmaṃ brāhmaṇā viduḥviditvā cānutiṣṭhanti kṣetrajñenānudarśinā