Parva.Adhyaya 14.59

वसुदेव उवाच · vasudeva uvāca

श्रुतवानस्मि वार्ष्णेय संग्रामं परमाद्भुतम्नराणां वदतां पुत्र कथोद्घातेषु नित्यशः

śrutavānasmi vārṣṇeya saṃgrāmaṃ paramādbhutamnarāṇāṃ vadatāṃ putra kathodghāteṣu nityaśaḥ

त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च कार्यज्ञश्च महाभुजतस्मात्प्रब्रूहि संग्रामं याथातथ्येन मेऽनघ

tvaṃ tu pratyakṣadarśī ca kāryajñaśca mahābhujatasmātprabrūhi saṃgrāmaṃ yāthātathyena me'nagha

यथा तदभवद्युद्धं पाण्डवानां महात्मनाम्भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिरनुत्तमम्

yathā tadabhavadyuddhaṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanāmbhīṣmakarṇakṛpadroṇaśalyādibhiranuttamam

अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणामनेकशःनानावेषाकृतिमतां नानादेशनिवासिनाम्

anyeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ ca kṛtāstrāṇāmanekaśaḥnānāveṣākṛtimatāṃ nānādeśanivāsinām

इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षः पित्रा मातुस्तदन्तिकेशशंस कुरुवीराणां संग्रामे निधनं यथा

ityuktaḥ puṇḍarīkākṣaḥ pitrā mātustadantikeśaśaṃsa kuruvīrāṇāṃ saṃgrāme nidhanaṃ yathā

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

अत्यद्भुतानि कर्माणि क्षत्रियाणां महात्मनाम्बहुलत्वान्न संख्यातुं शक्यान्यब्दशतैरपि

atyadbhutāni karmāṇi kṣatriyāṇāṃ mahātmanāmbahulatvānna saṃkhyātuṃ śakyānyabdaśatairapi

प्राधान्यतस्तु गदतः समासेनैव मे शृणुकर्माणि पृथिवीशानां यथावदमरद्युते

prādhānyatastu gadataḥ samāsenaiva me śṛṇukarmāṇi pṛthivīśānāṃ yathāvadamaradyute

भीष्मः सेनापतिरभूदेकादशचमूपतिःकौरव्यः कौरवेयाणां देवानामिव वासवः

bhīṣmaḥ senāpatirabhūdekādaśacamūpatiḥkauravyaḥ kauraveyāṇāṃ devānāmiva vāsavaḥ

शिखण्डी पाण्डुपुत्राणां नेता सप्तचमूपतिःबभूव रक्षितो धीमान्धीमता सव्यसाचिना

śikhaṇḍī pāṇḍuputrāṇāṃ netā saptacamūpatiḥbabhūva rakṣito dhīmāndhīmatā savyasācinā

तेषां तदभवद्युद्धं दशाहानि महात्मनाम्कुरूणां पाण्डवानां च सुमहद्रोमहर्षणम्

teṣāṃ tadabhavadyuddhaṃ daśāhāni mahātmanāmkurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca sumahadromaharṣaṇam

ततः शिखण्डी गाङ्गेयमयुध्यन्तं महाहवेजघान बहुभिर्बाणैः सह गाण्डीवधन्वना

tataḥ śikhaṇḍī gāṅgeyamayudhyantaṃ mahāhavejaghāna bahubhirbāṇaiḥ saha gāṇḍīvadhanvanā

अकरोत्स ततः कालं शरतल्पगतो मुनिःअयनं दक्षिणं हित्वा संप्राप्ते चोत्तरायणे

akarotsa tataḥ kālaṃ śaratalpagato muniḥayanaṃ dakṣiṇaṃ hitvā saṃprāpte cottarāyaṇe

ततः सेनापतिरभूद्द्रोणोऽस्त्रविदुषां वरःप्रवीरः कौरवेन्द्रस्य काव्यो दैत्यपतेरिव

tataḥ senāpatirabhūddroṇo'straviduṣāṃ varaḥpravīraḥ kauravendrasya kāvyo daityapateriva

अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्नवभिर्द्विजसत्तमःसंवृतः समरश्लाघी गुप्तः कृपवृषादिभिः

akṣauhiṇībhiḥ śiṣṭābhirnavabhirdvijasattamaḥsaṃvṛtaḥ samaraślāghī guptaḥ kṛpavṛṣādibhiḥ

धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता पाण्डवानां महास्त्रवित्गुप्तो भीमेन तेजस्वी मित्रेण वरुणो यथा

dhṛṣṭadyumnastvabhūnnetā pāṇḍavānāṃ mahāstravitgupto bhīmena tejasvī mitreṇa varuṇo yathā

पञ्चसेनापरिवृतो द्रोणप्रेप्सुर्महामनाःपितुर्निकारान्संस्मृत्य रणे कर्माकरोन्महत्

pañcasenāparivṛto droṇaprepsurmahāmanāḥpiturnikārānsaṃsmṛtya raṇe karmākaronmahat

तस्मिंस्ते पृथिवीपाला द्रोणपार्षतसंगरेनानादिगागता वीराः प्रायशो निधनं गताः

tasmiṃste pṛthivīpālā droṇapārṣatasaṃgarenānādigāgatā vīrāḥ prāyaśo nidhanaṃ gatāḥ

दिनानि पञ्च तद्युद्धमभूत्परमदारुणम्ततो द्रोणः परिश्रान्तो धृष्टद्युम्नवशं गतः

dināni pañca tadyuddhamabhūtparamadāruṇamtato droṇaḥ pariśrānto dhṛṣṭadyumnavaśaṃ gataḥ

ततः सेनापतिरभूत्कर्णो दौर्योधने बलेअक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्वृतः पञ्चभिराहवे

tataḥ senāpatirabhūtkarṇo dauryodhane baleakṣauhiṇībhiḥ śiṣṭābhirvṛtaḥ pañcabhirāhave

तिस्रस्तु पाण्डुपुत्राणां चम्वो बीभत्सुपालिताःहतप्रवीरभूयिष्ठा बभूवुः समवस्थिताः

tisrastu pāṇḍuputrāṇāṃ camvo bībhatsupālitāḥhatapravīrabhūyiṣṭhā babhūvuḥ samavasthitāḥ

ततः पार्थं समासाद्य पतंग इव पावकम्पञ्चत्वमगमत्सौतिर्द्वितीयेऽहनि दारुणे

tataḥ pārthaṃ samāsādya pataṃga iva pāvakampañcatvamagamatsautirdvitīye'hani dāruṇe

हते कर्णे तु कौरव्या निरुत्साहा हतौजसःअक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्मद्रेशं पर्यवारयन्

hate karṇe tu kauravyā nirutsāhā hataujasaḥakṣauhiṇībhistisṛbhirmadreśaṃ paryavārayan

हतवाहनभूयिष्ठाः पाण्डवास्तु युधिष्ठिरम्अक्षौहिण्या निरुत्साहाः शिष्टया पर्यवारयन्

hatavāhanabhūyiṣṭhāḥ pāṇḍavāstu yudhiṣṭhiramakṣauhiṇyā nirutsāhāḥ śiṣṭayā paryavārayan

अवधीन्मद्रराजानं कुरुराजो युधिष्ठिरःतस्मिंस्तथार्धदिवसे कर्म कृत्वा सुदुष्करम्

avadhīnmadrarājānaṃ kururājo yudhiṣṭhiraḥtasmiṃstathārdhadivase karma kṛtvā suduṣkaram

हते शल्ये तु शकुनिं सहदेवो महामनाःआहर्तारं कलेस्तस्य जघानामितविक्रमः

hate śalye tu śakuniṃ sahadevo mahāmanāḥāhartāraṃ kalestasya jaghānāmitavikramaḥ

निहते शकुनौ राजा धार्तराष्ट्रः सुदुर्मनाःअपाक्रामद्गदापाणिर्हतभूयिष्ठसैनिकः

nihate śakunau rājā dhārtarāṣṭraḥ sudurmanāḥapākrāmadgadāpāṇirhatabhūyiṣṭhasainikaḥ

तमन्वधावत्संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान्ह्रदे द्वैपायने चापि सलिलस्थं ददर्श तम्

tamanvadhāvatsaṃkruddho bhīmasenaḥ pratāpavānhrade dvaipāyane cāpi salilasthaṃ dadarśa tam

ततः शिष्टेन सैन्येन समन्तात्परिवार्य तम्उपोपविविशुर्हृष्टा ह्रदस्थं पञ्च पाण्डवाः

tataḥ śiṣṭena sainyena samantātparivārya tamupopaviviśurhṛṣṭā hradasthaṃ pañca pāṇḍavāḥ

विगाह्य सलिलं त्वाशु वाग्बाणैर्भृशविक्षतःउत्थाय स गदापाणिर्युद्धाय समुपस्थितः

vigāhya salilaṃ tvāśu vāgbāṇairbhṛśavikṣataḥutthāya sa gadāpāṇiryuddhāya samupasthitaḥ

ततः स निहतो राजा धार्तराष्ट्रो महामृधेभीमसेनेन विक्रम्य पश्यतां पृथिवीक्षिताम्

tataḥ sa nihato rājā dhārtarāṣṭro mahāmṛdhebhīmasenena vikramya paśyatāṃ pṛthivīkṣitām

ततस्तत्पाण्डवं सैन्यं संसुप्तं शिबिरे निशिनिहतं द्रोणपुत्रेण पितुर्वधममृष्यता

tatastatpāṇḍavaṃ sainyaṃ saṃsuptaṃ śibire niśinihataṃ droṇaputreṇa piturvadhamamṛṣyatā

हतपुत्रा हतबला हतमित्रा मया सहयुयुधानद्वितीयेन पञ्च शिष्टाः स्म पाण्डवाः

hataputrā hatabalā hatamitrā mayā sahayuyudhānadvitīyena pañca śiṣṭāḥ sma pāṇḍavāḥ

सहैव कृपभोजाभ्यां द्रौणिर्युद्धादमुच्यतयुयुत्सुश्चापि कौरव्यो मुक्तः पाण्डवसंश्रयात्

sahaiva kṛpabhojābhyāṃ drauṇiryuddhādamucyatayuyutsuścāpi kauravyo muktaḥ pāṇḍavasaṃśrayāt

निहते कौरवेन्द्रे च सानुबन्धे सुयोधनेविदुरः संजयश्चैव धर्मराजमुपस्थितौ

nihate kauravendre ca sānubandhe suyodhaneviduraḥ saṃjayaścaiva dharmarājamupasthitau

एवं तदभवद्युद्धमहान्यष्टादश प्रभोयत्र ते पृथिवीपाला निहताः स्वर्गमावसन्

evaṃ tadabhavadyuddhamahānyaṣṭādaśa prabhoyatra te pṛthivīpālā nihatāḥ svargamāvasan

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शृण्वतां तु महाराज कथां तां रोमहर्षणीम्दुःखहर्षपरिक्लेशा वृष्णीनामभवंस्तदा

śṛṇvatāṃ tu mahārāja kathāṃ tāṃ romaharṣaṇīmduḥkhaharṣaparikleśā vṛṣṇīnāmabhavaṃstadā