Parva.Adhyaya 14.60

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कथयन्नेव तु तदा वासुदेवः प्रतापवान्महाभारतयुद्धं तत्कथान्ते पितुरग्रतः

kathayanneva tu tadā vāsudevaḥ pratāpavānmahābhāratayuddhaṃ tatkathānte pituragrataḥ

अभिमन्योर्वधं वीरः सोऽत्यक्रामत भारतअप्रियं वसुदेवस्य मा भूदिति महामनाः

abhimanyorvadhaṃ vīraḥ so'tyakrāmata bhārataapriyaṃ vasudevasya mā bhūditi mahāmanāḥ

मा दौहित्रवधं श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम्दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेदिति महामतिः

mā dauhitravadhaṃ śrutvā vasudevo mahātyayamduḥkhaśokābhisaṃtapto bhavediti mahāmatiḥ

सुभद्रा तु तमुत्क्रान्तमात्मजस्य वधं रणेआचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधमित्यपतद्भुवि

subhadrā tu tamutkrāntamātmajasya vadhaṃ raṇeācakṣva kṛṣṇa saubhadravadhamityapatadbhuvi

तामपश्यन्निपतितां वसुदेवः क्षितौ तदादृष्ट्वैव च पपातोर्व्यां सोऽपि दुःखेन मूर्छितः

tāmapaśyannipatitāṃ vasudevaḥ kṣitau tadādṛṣṭvaiva ca papātorvyāṃ so'pi duḥkhena mūrchitaḥ

ततः स दौहित्रवधाद्दुःखशोकसमन्वितःवसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यमथाब्रवीत्

tataḥ sa dauhitravadhādduḥkhaśokasamanvitaḥvasudevo mahārāja kṛṣṇaṃ vākyamathābravīt

ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग्भुवि विश्रुतःयद्दौहित्रवधं मेऽद्य न ख्यापयसि शत्रुहन्

nanu tvaṃ puṇḍarīkākṣa satyavāgbhuvi viśrutaḥyaddauhitravadhaṃ me'dya na khyāpayasi śatruhan

तद्भागिनेयनिधनं तत्त्वेनाचक्ष्व मे विभोसदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे

tadbhāgineyanidhanaṃ tattvenācakṣva me vibhosadṛśākṣastava kathaṃ śatrubhirnihato raṇe

दुर्मरं बत वार्ष्णेय कालेऽप्राप्ते नृभिः सदायत्र मे हृदयं दुःखाच्छतधा न विदीर्यते

durmaraṃ bata vārṣṇeya kāle'prāpte nṛbhiḥ sadāyatra me hṛdayaṃ duḥkhācchatadhā na vidīryate

किमब्रवीत्त्वा संग्रामे सुभद्रां मातरं प्रतिमां चापि पुण्डरीकाक्ष चपलाक्षः प्रियो मम

kimabravīttvā saṃgrāme subhadrāṃ mātaraṃ pratimāṃ cāpi puṇḍarīkākṣa capalākṣaḥ priyo mama

आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहतः परैःकच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजौ विकृतं कृतम्

āhavaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kaccinna nihataḥ paraiḥkaccinmukhaṃ na govinda tenājau vikṛtaṃ kṛtam

स हि कृष्ण महातेजाः श्लाघन्निव ममाग्रतःबालभावेन विजयमात्मनोऽकथयत्प्रभुः

sa hi kṛṣṇa mahātejāḥ ślāghanniva mamāgrataḥbālabhāvena vijayamātmano'kathayatprabhuḥ

कच्चिन्न विकृतो बालो द्रोणकर्णकृपादिभिःधरण्यां निहतः शेते तन्ममाचक्ष्व केशव

kaccinna vikṛto bālo droṇakarṇakṛpādibhiḥdharaṇyāṃ nihataḥ śete tanmamācakṣva keśava

स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्णं च रथिनां वरम्स्पर्धते स्म रणे नित्यं दुहितुः पुत्रको मम

sa hi droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca karṇaṃ ca rathināṃ varamspardhate sma raṇe nityaṃ duhituḥ putrako mama

एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम्पितरं दुःखिततरो गोविन्दो वाक्यमब्रवीत्

evaṃvidhaṃ bahu tadā vilapantaṃ suduḥkhitampitaraṃ duḥkhitataro govindo vākyamabravīt

न तेन विकृतं वक्त्रं कृतं संग्राममूर्धनिन पृष्ठतः कृतश्चापि संग्रामस्तेन दुस्तरः

na tena vikṛtaṃ vaktraṃ kṛtaṃ saṃgrāmamūrdhanina pṛṣṭhataḥ kṛtaścāpi saṃgrāmastena dustaraḥ

निहत्य पृथिवीपालान्सहस्रशतसंघशःखेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गतः

nihatya pṛthivīpālānsahasraśatasaṃghaśaḥkhedito droṇakarṇābhyāṃ dauḥśāsanivaśaṃ gataḥ

एको ह्येकेन सततं युध्यमानो यदि प्रभोन स शक्येत संग्रामे निहन्तुमपि वज्रिणा

eko hyekena satataṃ yudhyamāno yadi prabhona sa śakyeta saṃgrāme nihantumapi vajriṇā

समाहूते तु संग्रामे पार्थे संशप्तकैस्तदापर्यवार्यत संक्रुद्धैः स द्रोणादिभिराहवे

samāhūte tu saṃgrāme pārthe saṃśaptakaistadāparyavāryata saṃkruddhaiḥ sa droṇādibhirāhave

ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे पितुःदौहित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गतः

tataḥ śatrukṣayaṃ kṛtvā sumahāntaṃ raṇe pituḥdauhitrastava vārṣṇeya dauḥśāsanivaśaṃ gataḥ

नूनं च स गतः स्वर्गं जहि शोकं महामतेन हि व्यसनमासाद्य सीदन्ते सन्नराः क्वचित्

nūnaṃ ca sa gataḥ svargaṃ jahi śokaṃ mahāmatena hi vyasanamāsādya sīdante sannarāḥ kvacit

द्रोणकर्णप्रभृतयो येन प्रतिसमासिताःरणे महेन्द्रप्रतिमाः स कथं नाप्नुयाद्दिवम्

droṇakarṇaprabhṛtayo yena pratisamāsitāḥraṇe mahendrapratimāḥ sa kathaṃ nāpnuyāddivam

स शोकं जहि दुर्धर्ष मा च मन्युवशं गमःशस्त्रपूतां हि स गतिं गतः परपुरंजयः

sa śokaṃ jahi durdharṣa mā ca manyuvaśaṃ gamaḥśastrapūtāṃ hi sa gatiṃ gataḥ parapuraṃjayaḥ

तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्वसा ममदुःखार्ताथो पृथां प्राप्य कुररीव ननाद ह

tasmiṃstu nihate vīre subhadreyaṃ svasā mamaduḥkhārtātho pṛthāṃ prāpya kurarīva nanāda ha

द्रौपदीं च समासाद्य पर्यपृच्छत दुःखिताआर्ये क्व दारकाः सर्वे द्रष्टुमिच्छामि तानहम्

draupadīṃ ca samāsādya paryapṛcchata duḥkhitāārye kva dārakāḥ sarve draṣṭumicchāmi tānaham

अस्यास्तु वचनं श्रुत्वा सर्वास्ताः कुरुयोषितःभुजाभ्यां परिगृह्यैनां चुक्रुशुः परमार्तवत्

asyāstu vacanaṃ śrutvā sarvāstāḥ kuruyoṣitaḥbhujābhyāṃ parigṛhyaināṃ cukruśuḥ paramārtavat

उत्तरां चाब्रवीद्भद्रा भद्रे भर्ता क्व ते गतःक्षिप्रमागमनं मह्यं तस्मै त्वं वेदयस्व ह

uttarāṃ cābravīdbhadrā bhadre bhartā kva te gataḥkṣipramāgamanaṃ mahyaṃ tasmai tvaṃ vedayasva ha

ननु नाम स वैराटि श्रुत्वा मम गिरं पुराभवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पतिः

nanu nāma sa vairāṭi śrutvā mama giraṃ purābhavanānniṣpatatyāśu kasmānnābhyeti te patiḥ

अभिमन्यो कुशलिनो मातुलास्ते महारथाःकुशलं चाब्रुवन्सर्वे त्वां युयुत्सुमिहागतम्

abhimanyo kuśalino mātulāste mahārathāḥkuśalaṃ cābruvansarve tvāṃ yuyutsumihāgatam

आचक्ष्व मेऽद्य संग्रामं यथापूर्वमरिंदमकस्मादेव विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे

ācakṣva me'dya saṃgrāmaṃ yathāpūrvamariṃdamakasmādeva vilapatīṃ nādyeha pratibhāṣase

एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तदस्याः परिदेवितम्श्रुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत्

evamādi tu vārṣṇeyyāstadasyāḥ paridevitamśrutvā pṛthā suduḥkhārtā śanairvākyamathābravīt

सुभद्रे वासुदेवेन तथा सात्यकिना रणेपित्रा च पालितो बालः स हतः कालधर्मणा

subhadre vāsudevena tathā sātyakinā raṇepitrā ca pālito bālaḥ sa hataḥ kāladharmaṇā

ईदृशो मर्त्यधर्मोऽयं मा शुचो यदुनन्दिनिपुत्रो हि तव दुर्धर्षः संप्राप्तः परमां गतिम्

īdṛśo martyadharmo'yaṃ mā śuco yadunandiniputro hi tava durdharṣaḥ saṃprāptaḥ paramāṃ gatim

कुले महति जातासि क्षत्रियाणां महात्मनाम्मा शुचश्चपलाक्षं त्वं पुण्डरीकनिभेक्षणे

kule mahati jātāsi kṣatriyāṇāṃ mahātmanāmmā śucaścapalākṣaṃ tvaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇe

उत्तरां त्वमवेक्षस्व गर्भिणीं मा शुचः शुभेपुत्रमेषा हि तस्याशु जनयिष्यति भामिनी

uttarāṃ tvamavekṣasva garbhiṇīṃ mā śucaḥ śubheputrameṣā hi tasyāśu janayiṣyati bhāminī

एवमाश्वासयित्वैनां कुन्ती यदुकुलोद्वहविहाय शोकं दुर्धर्षं श्राद्धमस्य ह्यकल्पयत्

evamāśvāsayitvaināṃ kuntī yadukulodvahavihāya śokaṃ durdharṣaṃ śrāddhamasya hyakalpayat

समनुज्ञाप्य धर्मज्ञा राजानं भीममेव चयमौ यमोपमौ चैव ददौ दानान्यनेकशः

samanujñāpya dharmajñā rājānaṃ bhīmameva cayamau yamopamau caiva dadau dānānyanekaśaḥ

ततः प्रदाय बह्वीर्गा ब्राह्मणेभ्यो यदूद्वहसमहृष्यत वार्ष्णेयी वैराटीं चाब्रवीदिदम्

tataḥ pradāya bahvīrgā brāhmaṇebhyo yadūdvahasamahṛṣyata vārṣṇeyī vairāṭīṃ cābravīdidam

वैराटि नेह संतापस्त्वया कार्यो यशस्विनिभर्तारं प्रति सुश्रोणि गर्भस्थं रक्ष मे शिशुम्

vairāṭi neha saṃtāpastvayā kāryo yaśasvinibhartāraṃ prati suśroṇi garbhasthaṃ rakṣa me śiśum

एवमुक्त्वा ततः कुन्ती विरराम महाद्युतेतामनुज्ञाप्य चैवेमां सुभद्रां समुपानयम्

evamuktvā tataḥ kuntī virarāma mahādyutetāmanujñāpya caivemāṃ subhadrāṃ samupānayam

एवं स निधनं प्राप्तो दौहित्रस्तव माधवसंतापं जहि दुर्धर्ष मा च शोके मनः कृथाः

evaṃ sa nidhanaṃ prāpto dauhitrastava mādhavasaṃtāpaṃ jahi durdharṣa mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ