Parva.Adhyaya 14.75

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवं त्रिरात्रमभवत्तद्युद्धं भरतर्षभअर्जुनस्य नरेन्द्रेण वृत्रेणेव शतक्रतोः

evaṃ trirātramabhavattadyuddhaṃ bharatarṣabhaarjunasya narendreṇa vṛtreṇeva śatakratoḥ

ततश्चतुर्थे दिवसे वज्रदत्तो महाबलःजहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदमथाब्रवीत्

tataścaturthe divase vajradatto mahābalaḥjahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedamathābravīt

अर्जुनार्जुन तिष्ठस्व न मे जीवन्विमोक्ष्यसेत्वां निहत्य करिष्यामि पितुस्तोयं यथाविधि

arjunārjuna tiṣṭhasva na me jīvanvimokṣyasetvāṃ nihatya kariṣyāmi pitustoyaṃ yathāvidhi

त्वया वृद्धो मम पिता भगदत्तः पितुः सखाहतो वृद्धोऽपचायित्वाच्छिशुं मामद्य योधय

tvayā vṛddho mama pitā bhagadattaḥ pituḥ sakhāhato vṛddho'pacāyitvācchiśuṃ māmadya yodhaya

इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धो वज्रदत्तो नराधिपःप्रेषयामास कौरव्य वारणं पाण्डवं प्रति

ityevamuktvā saṃkruddho vajradatto narādhipaḥpreṣayāmāsa kauravya vāraṇaṃ pāṇḍavaṃ prati

संप्रेष्यमाणो नागेन्द्रो वज्रदत्तेन धीमताउत्पतिष्यन्निवाकाशमभिदुद्राव पाण्डवम्

saṃpreṣyamāṇo nāgendro vajradattena dhīmatāutpatiṣyannivākāśamabhidudrāva pāṇḍavam

अग्रहस्तप्रमुक्तेन शीकरेण स फल्गुनम्समुक्षत महाराज शैलं नील इवाम्बुदः

agrahastapramuktena śīkareṇa sa phalgunamsamukṣata mahārāja śailaṃ nīla ivāmbudaḥ

स तेन प्रेषितो राज्ञा मेघवन्निनदन्मुहुःमुखाडम्बरघोषेण समाद्रवत फल्गुनम्

sa tena preṣito rājñā meghavanninadanmuhuḥmukhāḍambaraghoṣeṇa samādravata phalgunam

स नृत्यन्निव नागेन्द्रो वज्रदत्तप्रचोदितःआससाद द्रुतं राजन्कौरवाणां महारथम्

sa nṛtyanniva nāgendro vajradattapracoditaḥāsasāda drutaṃ rājankauravāṇāṃ mahāratham

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वज्रदत्तस्य वारणम्गाण्डीवमाश्रित्य बली न व्यकम्पत शत्रुहा

tamāpatantaṃ saṃprekṣya vajradattasya vāraṇamgāṇḍīvamāśritya balī na vyakampata śatruhā

चुक्रोध बलवच्चापि पाण्डवस्तस्य भूपतेःकार्यविघ्नमनुस्मृत्य पूर्ववैरं च भारत

cukrodha balavaccāpi pāṇḍavastasya bhūpateḥkāryavighnamanusmṛtya pūrvavairaṃ ca bhārata

ततस्तं वारणं क्रुद्धः शरजालेन पाण्डवःनिवारयामास तदा वेलेव मकरालयम्

tatastaṃ vāraṇaṃ kruddhaḥ śarajālena pāṇḍavaḥnivārayāmāsa tadā veleva makarālayam

स नागप्रवरो वीर्यादर्जुनेन निवारितःतस्थौ शरैर्वितुन्नाङ्गः श्वाविच्छललितो यथा

sa nāgapravaro vīryādarjunena nivāritaḥtasthau śarairvitunnāṅgaḥ śvāvicchalalito yathā

निवारितं गजं दृष्ट्वा भगदत्तात्मजो नृपःउत्ससर्ज शितान्बाणानर्जुने क्रोधमूर्छितः

nivāritaṃ gajaṃ dṛṣṭvā bhagadattātmajo nṛpaḥutsasarja śitānbāṇānarjune krodhamūrchitaḥ

अर्जुनस्तु महाराज शरैः शरविघातिभिःवारयामास तानस्तांस्तदद्भुतमिवाभवत्

arjunastu mahārāja śaraiḥ śaravighātibhiḥvārayāmāsa tānastāṃstadadbhutamivābhavat

ततः पुनरतिक्रुद्धो राजा प्राग्ज्योतिषाधिपःप्रेषयामास नागेन्द्रं बलवच्छ्वसनोपमम्

tataḥ punaratikruddho rājā prāgjyotiṣādhipaḥpreṣayāmāsa nāgendraṃ balavacchvasanopamam

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य बलवान्पाकशासनिःनाराचमग्निसंकाशं प्राहिणोद्वारणं प्रति

tamāpatantaṃ saṃprekṣya balavānpākaśāsaniḥnārācamagnisaṃkāśaṃ prāhiṇodvāraṇaṃ prati

स तेन वारणो राजन्मर्मण्यभिहतो भृशम्पपात सहसा भूमौ वज्ररुग्ण इवाचलः

sa tena vāraṇo rājanmarmaṇyabhihato bhṛśampapāta sahasā bhūmau vajrarugṇa ivācalaḥ

स पतञ्शुशुभे नागो धनंजयशराहतःविशन्निव महाशैलो महीं वज्रप्रपीडितः

sa patañśuśubhe nāgo dhanaṃjayaśarāhataḥviśanniva mahāśailo mahīṃ vajraprapīḍitaḥ

तस्मिन्निपतिते नागे वज्रदत्तस्य पाण्डवःतं न भेतव्यमित्याह ततो भूमिगतं नृपम्

tasminnipatite nāge vajradattasya pāṇḍavaḥtaṃ na bhetavyamityāha tato bhūmigataṃ nṛpam

अब्रवीद्धि महातेजाः प्रस्थितं मां युधिष्ठिरःराजानस्ते न हन्तव्या धनंजय कथंचन

abravīddhi mahātejāḥ prasthitaṃ māṃ yudhiṣṭhiraḥrājānaste na hantavyā dhanaṃjaya kathaṃcana

सर्वमेतन्नरव्याघ्र भवत्वेतावता कृतम्योधाश्चापि न हन्तव्या धनंजय रणे त्वया

sarvametannaravyāghra bhavatvetāvatā kṛtamyodhāścāpi na hantavyā dhanaṃjaya raṇe tvayā

वक्तव्याश्चापि राजानः सर्वैः सह सुहृज्जनैःयुधिष्ठिरस्याश्वमेधो भवद्भिरनुभूयताम्

vaktavyāścāpi rājānaḥ sarvaiḥ saha suhṛjjanaiḥyudhiṣṭhirasyāśvamedho bhavadbhiranubhūyatām

इति भ्रातृवचः श्रुत्वा न हन्मि त्वां जनाधिपउत्तिष्ठ न भयं तेऽस्ति स्वस्तिमान्गच्छ पार्थिव

iti bhrātṛvacaḥ śrutvā na hanmi tvāṃ janādhipauttiṣṭha na bhayaṃ te'sti svastimāngaccha pārthiva

आगच्छेथा महाराज परां चैत्रीमुपस्थिताम्तदाश्वमेधो भविता धर्मराजस्य धीमतः

āgacchethā mahārāja parāṃ caitrīmupasthitāmtadāśvamedho bhavitā dharmarājasya dhīmataḥ

एवमुक्तः स राजा तु भगदत्तात्मजस्तदातथेत्येवाब्रवीद्वाक्यं पाण्डवेनाभिनिर्जितः

evamuktaḥ sa rājā tu bhagadattātmajastadātathetyevābravīdvākyaṃ pāṇḍavenābhinirjitaḥ