Parva.Adhyaya 14.94

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

यज्ञे सक्ता नृपतयस्तपःसक्ता महर्षयःशान्तिव्यवसिता विप्राः शमो दम इति प्रभो

yajñe saktā nṛpatayastapaḥsaktā maharṣayaḥśāntivyavasitā viprāḥ śamo dama iti prabho

तस्माद्यज्ञफलैस्तुल्यं न किंचिदिह विद्यतेइति मे वर्तते बुद्धिस्तथा चैतदसंशयम्

tasmādyajñaphalaistulyaṃ na kiṃcidiha vidyateiti me vartate buddhistathā caitadasaṃśayam

यज्ञैरिष्ट्वा हि बहवो राजानो द्विजसत्तमइह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमितो गताः

yajñairiṣṭvā hi bahavo rājāno dvijasattamaiha kīrtiṃ parāṃ prāpya pretya svargamito gatāḥ

देवराजः सहस्राक्षः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैःदेवराज्यं महातेजाः प्राप्तवानखिलं विभुः

devarājaḥ sahasrākṣaḥ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥdevarājyaṃ mahātejāḥ prāptavānakhilaṃ vibhuḥ

यथा युधिष्ठिरो राजा भीमार्जुनपुरःसरःसदृशो देवराजेन समृद्ध्या विक्रमेण च

yathā yudhiṣṭhiro rājā bhīmārjunapuraḥsaraḥsadṛśo devarājena samṛddhyā vikrameṇa ca

अथ कस्मात्स नकुलो गर्हयामास तं क्रतुम्अश्वमेधं महायज्ञं राज्ञस्तस्य महात्मनः

atha kasmātsa nakulo garhayāmāsa taṃ kratumaśvamedhaṃ mahāyajñaṃ rājñastasya mahātmanaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

यज्ञस्य विधिमग्र्यं वै फलं चैव नरर्षभगदतः शृणु मे राजन्यथावदिह भारत

yajñasya vidhimagryaṃ vai phalaṃ caiva nararṣabhagadataḥ śṛṇu me rājanyathāvadiha bhārata

पुरा शक्रस्य यजतः सर्व ऊचुर्महर्षयःऋत्विक्षु कर्मव्यग्रेषु वितते यज्ञकर्मणि

purā śakrasya yajataḥ sarva ūcurmaharṣayaḥṛtvikṣu karmavyagreṣu vitate yajñakarmaṇi

हूयमाने तथा वह्नौ होत्रे बहुगुणान्वितेदेवेष्वाहूयमानेषु स्थितेषु परमर्षिषु

hūyamāne tathā vahnau hotre bahuguṇānvitedeveṣvāhūyamāneṣu sthiteṣu paramarṣiṣu

सुप्रतीतैस्तदा विप्रैः स्वागमैः सुस्वनैर्नृपअश्रान्तैश्चापि लघुभिरध्वर्युवृषभैस्तथा

supratītaistadā vipraiḥ svāgamaiḥ susvanairnṛpaaśrāntaiścāpi laghubhiradhvaryuvṛṣabhaistathā

आलम्भसमये तस्मिन्गृहीतेषु पशुष्वथमहर्षयो महाराज संबभूवुः कृपान्विताः

ālambhasamaye tasmingṛhīteṣu paśuṣvathamaharṣayo mahārāja saṃbabhūvuḥ kṛpānvitāḥ

ततो दीनान्पशून्दृष्ट्वा ऋषयस्ते तपोधनाःऊचुः शक्रं समागम्य नायं यज्ञविधिः शुभः

tato dīnānpaśūndṛṣṭvā ṛṣayaste tapodhanāḥūcuḥ śakraṃ samāgamya nāyaṃ yajñavidhiḥ śubhaḥ

अपविज्ञानमेतत्ते महान्तं धर्ममिच्छतःन हि यज्ञे पशुगणा विधिदृष्टाः पुरंदर

apavijñānametatte mahāntaṃ dharmamicchataḥna hi yajñe paśugaṇā vidhidṛṣṭāḥ puraṃdara

धर्मोपघातकस्त्वेष समारम्भस्तव प्रभोनायं धर्मकृतो धर्मो न हिंसा धर्म उच्यते

dharmopaghātakastveṣa samārambhastava prabhonāyaṃ dharmakṛto dharmo na hiṃsā dharma ucyate

आगमेनैव ते यज्ञं कुर्वन्तु यदि हेच्छसिविधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मस्ते सुमहान्भवेत्

āgamenaiva te yajñaṃ kurvantu yadi hecchasividhidṛṣṭena yajñena dharmaste sumahānbhavet

यज बीजैः सहस्राक्ष त्रिवर्षपरमोषितैःएष धर्मो महाञ्शक्र चिन्त्यमानोऽधिगम्यते

yaja bījaiḥ sahasrākṣa trivarṣaparamoṣitaiḥeṣa dharmo mahāñśakra cintyamāno'dhigamyate

शतक्रतुस्तु तद्वाक्यमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिःउक्तं न प्रतिजग्राह मानमोहवशानुगः

śatakratustu tadvākyamṛṣibhistattvadarśibhiḥuktaṃ na pratijagrāha mānamohavaśānugaḥ

तेषां विवादः सुमहाञ्जज्ञे शक्रमहर्षिणाम्जङ्गमैः स्थावरैर्वापि यष्टव्यमिति भारत

teṣāṃ vivādaḥ sumahāñjajñe śakramaharṣiṇāmjaṅgamaiḥ sthāvarairvāpi yaṣṭavyamiti bhārata

ते तु खिन्ना विवादेन ऋषयस्तत्त्वदर्शिनःततः संधाय शक्रेण पप्रच्छुर्नृपतिं वसुम्

te tu khinnā vivādena ṛṣayastattvadarśinaḥtataḥ saṃdhāya śakreṇa papracchurnṛpatiṃ vasum

महाभाग कथं यज्ञेष्वागमो नृपते स्मृतःयष्टव्यं पशुभिर्मेध्यैरथो बीजैरजैरपि

mahābhāga kathaṃ yajñeṣvāgamo nṛpate smṛtaḥyaṣṭavyaṃ paśubhirmedhyairatho bījairajairapi

तच्छ्रुत्वा तु वचस्तेषामविचार्य बलाबलम्यथोपनीतैर्यष्टव्यमिति प्रोवाच पार्थिवः

tacchrutvā tu vacasteṣāmavicārya balābalamyathopanītairyaṣṭavyamiti provāca pārthivaḥ

एवमुक्त्वा स नृपतिः प्रविवेश रसातलम्उक्त्वेह वितथं राजंश्चेदीनामीश्वरः प्रभुः

evamuktvā sa nṛpatiḥ praviveśa rasātalamuktveha vitathaṃ rājaṃścedīnāmīśvaraḥ prabhuḥ

अन्यायोपगतं द्रव्यमतीतं यो ह्यपण्डितःधर्माभिकाङ्क्षी यजते न धर्मफलमश्नुते

anyāyopagataṃ dravyamatītaṃ yo hyapaṇḍitaḥdharmābhikāṅkṣī yajate na dharmaphalamaśnute

धर्मवैतंसिको यस्तु पापात्मा पुरुषस्तथाददाति दानं विप्रेभ्यो लोकविश्वासकारकम्

dharmavaitaṃsiko yastu pāpātmā puruṣastathādadāti dānaṃ viprebhyo lokaviśvāsakārakam

पापेन कर्मणा विप्रो धनं लब्ध्वा निरङ्कुशःरागमोहान्वितः सोऽन्ते कलुषां गतिमाप्नुते

pāpena karmaṇā vipro dhanaṃ labdhvā niraṅkuśaḥrāgamohānvitaḥ so'nte kaluṣāṃ gatimāpnute

तेन दत्तानि दानानि पापेन हतबुद्धिनातानि सत्त्वमनासाद्य नश्यन्ति विपुलान्यपि

tena dattāni dānāni pāpena hatabuddhinātāni sattvamanāsādya naśyanti vipulānyapi

तस्याधर्मप्रवृत्तस्य हिंसकस्य दुरात्मनःदाने न कीर्तिर्भवति प्रेत्य चेह च दुर्मतेः

tasyādharmapravṛttasya hiṃsakasya durātmanaḥdāne na kīrtirbhavati pretya ceha ca durmateḥ

अपि संचयबुद्धिर्हि लोभमोहवशंगतःउद्वेजयति भूतानि हिंसया पापचेतनः

api saṃcayabuddhirhi lobhamohavaśaṃgataḥudvejayati bhūtāni hiṃsayā pāpacetanaḥ

एवं लब्ध्वा धनं लोभाद्यजते यो ददाति चस कृत्वा कर्मणा तेन न सिध्यति दुरागमात्

evaṃ labdhvā dhanaṃ lobhādyajate yo dadāti casa kṛtvā karmaṇā tena na sidhyati durāgamāt

उञ्छं मूलं फलं शाकमुदपात्रं तपोधनाःदानं विभवतो दत्त्वा नराः स्वर्यान्ति धर्मिणः

uñchaṃ mūlaṃ phalaṃ śākamudapātraṃ tapodhanāḥdānaṃ vibhavato dattvā narāḥ svaryānti dharmiṇaḥ

एष धर्मो महांस्त्यागो दानं भूतदया तथाब्रह्मचर्यं तथा सत्यमनुक्रोशो धृतिः क्षमासनातनस्य धर्मस्य मूलमेतत्सनातनम्

eṣa dharmo mahāṃstyāgo dānaṃ bhūtadayā tathābrahmacaryaṃ tathā satyamanukrośo dhṛtiḥ kṣamāsanātanasya dharmasya mūlametatsanātanam

श्रूयन्ते हि पुरा विप्रा विश्वामित्रादयो नृपाःविश्वामित्रोऽसितश्चैव जनकश्च महीपतिःकक्षसेनार्ष्टिषेणौ च सिन्धुद्वीपश्च पार्थिवः

śrūyante hi purā viprā viśvāmitrādayo nṛpāḥviśvāmitro'sitaścaiva janakaśca mahīpatiḥkakṣasenārṣṭiṣeṇau ca sindhudvīpaśca pārthivaḥ

एते चान्ये च बहवः सिद्धिं परमिकां गताःनृपाः सत्यैश्च दानैश्च न्यायलब्धैस्तपोधनाः

ete cānye ca bahavaḥ siddhiṃ paramikāṃ gatāḥnṛpāḥ satyaiśca dānaiśca nyāyalabdhaistapodhanāḥ

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा ये चाश्रितास्तपःदानधर्माग्निना शुद्धास्ते स्वर्गं यान्ति भारत

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā ye cāśritāstapaḥdānadharmāgninā śuddhāste svargaṃ yānti bhārata