Parva.Adhyaya 14.93

नकुल उवाच · nakula uvāca

हन्त वो वर्तयिष्यामि दानस्य परमं फलम्न्यायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद्द्विजाः

hanta vo vartayiṣyāmi dānasya paramaṃ phalamnyāyalabdhasya sūkṣmasya vipradattasya yaddvijāḥ

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर्बहुभिर्वृतेउञ्छवृत्तिर्द्विजः कश्चित्कापोतिरभवत्पुरा

dharmakṣetre kurukṣetre dharmajñairbahubhirvṛteuñchavṛttirdvijaḥ kaścitkāpotirabhavatpurā

सभार्यः सह पुत्रेण सस्नुषस्तपसि स्थितःवधूचतुर्थो वृद्धः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः

sabhāryaḥ saha putreṇa sasnuṣastapasi sthitaḥvadhūcaturtho vṛddhaḥ sa dharmātmā niyatendriyaḥ

षष्ठे काले तदा विप्रो भुङ्क्ते तैः सह सुव्रतःषष्ठे काले कदाचिच्च तस्याहारो न विद्यतेभुङ्क्तेऽन्यस्मिन्कदाचित्स षष्ठे काले द्विजोत्तमः

ṣaṣṭhe kāle tadā vipro bhuṅkte taiḥ saha suvrataḥṣaṣṭhe kāle kadācicca tasyāhāro na vidyatebhuṅkte'nyasminkadācitsa ṣaṣṭhe kāle dvijottamaḥ

कपोतधर्मिणस्तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणेनाविद्यत तदा विप्राः संचयस्तान्निबोधतक्षीणौषधिसमावायो द्रव्यहीनोऽभवत्तदा

kapotadharmiṇastasya durbhikṣe sati dāruṇenāvidyata tadā viprāḥ saṃcayastānnibodhatakṣīṇauṣadhisamāvāyo dravyahīno'bhavattadā

काले कालेऽस्य संप्राप्ते नैव विद्येत भोजनम्क्षुधापरिगताः सर्वे प्रातिष्ठन्त तदा तु ते

kāle kāle'sya saṃprāpte naiva vidyeta bhojanamkṣudhāparigatāḥ sarve prātiṣṭhanta tadā tu te

उञ्छंस्तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करेउष्णार्तश्च क्षुधार्तश्च स विप्रस्तपसि स्थितःउञ्छमप्राप्तवानेव सार्धं परिजनेन ह

uñchaṃstadā śuklapakṣe madhyaṃ tapati bhāskareuṣṇārtaśca kṣudhārtaśca sa viprastapasi sthitaḥuñchamaprāptavāneva sārdhaṃ parijanena ha

स तथैव क्षुधाविष्टः स्पृष्ट्वा तोयं यथाविधिक्षपयामास तं कालं कृच्छ्रप्राणो द्विजोत्तमः

sa tathaiva kṣudhāviṣṭaḥ spṛṣṭvā toyaṃ yathāvidhikṣapayāmāsa taṃ kālaṃ kṛcchraprāṇo dvijottamaḥ

अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्जयत्यवप्रस्थं च ते सक्तूनकुर्वन्त तपस्विनः

atha ṣaṣṭhe gate kāle yavaprasthamupārjayatyavaprasthaṃ ca te saktūnakurvanta tapasvinaḥ

कृतजप्याह्विकास्ते तु हुत्वा वह्निं यथाविधिकुडवं कुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विनः

kṛtajapyāhvikāste tu hutvā vahniṃ yathāvidhikuḍavaṃ kuḍavaṃ sarve vyabhajanta tapasvinaḥ

अथागच्छद्द्विजः कश्चिदतिथिर्भुञ्जतां तदाते तं दृष्ट्वातिथिं तत्र प्रहृष्टमनसोऽभवन्

athāgacchaddvijaḥ kaścidatithirbhuñjatāṃ tadāte taṃ dṛṣṭvātithiṃ tatra prahṛṣṭamanaso'bhavan

तेऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तमतिथिं तदाविशुद्धमनसो दान्ताः श्रद्धादमसमन्विताः

te'bhivādya sukhapraśnaṃ pṛṣṭvā tamatithiṃ tadāviśuddhamanaso dāntāḥ śraddhādamasamanvitāḥ

अनसूयवो गतक्रोधाः साधवो गतमत्सराःत्यक्तमाना जितक्रोधा धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः

anasūyavo gatakrodhāḥ sādhavo gatamatsarāḥtyaktamānā jitakrodhā dharmajñā dvijasattamāḥ

सब्रह्मचर्यं स्वं गोत्रं समाख्याय परस्परम्कुटीं प्रवेशयामासुः क्षुधार्तमतिथिं तदा

sabrahmacaryaṃ svaṃ gotraṃ samākhyāya parasparamkuṭīṃ praveśayāmāsuḥ kṣudhārtamatithiṃ tadā

इदमर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघशुचयः सक्तवश्चेमे नियमोपार्जिताः प्रभोप्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते मया दत्ता द्विजोत्तम

idamarghyaṃ ca pādyaṃ ca bṛsī ceyaṃ tavānaghaśucayaḥ saktavaśceme niyamopārjitāḥ prabhopratigṛhṇīṣva bhadraṃ te mayā dattā dvijottama

इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तूनां कुडवं द्विजःभक्षयामास राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः

ityuktaḥ pratigṛhyātha saktūnāṃ kuḍavaṃ dvijaḥbhakṣayāmāsa rājendra na ca tuṣṭiṃ jagāma saḥ

स उञ्छवृत्तिः तं प्रेक्ष्य क्षुधापरिगतं द्विजम्आहारं चिन्तयामास कथं तुष्टो भवेदिति

sa uñchavṛttiḥ taṃ prekṣya kṣudhāparigataṃ dvijamāhāraṃ cintayāmāsa kathaṃ tuṣṭo bhavediti

तस्य भार्याब्रवीद्राजन्मद्भागो दीयतामितिगच्छत्वेष यथाकामं संतुष्टो द्विजसत्तमः

tasya bhāryābravīdrājanmadbhāgo dīyatāmitigacchatveṣa yathākāmaṃ saṃtuṣṭo dvijasattamaḥ

इति ब्रुवन्तीं तां साध्वीं धर्मात्मा स द्विजर्षभःक्षुधापरिगतां ज्ञात्वा सक्तूंस्तान्नाभ्यनन्दत

iti bruvantīṃ tāṃ sādhvīṃ dharmātmā sa dvijarṣabhaḥkṣudhāparigatāṃ jñātvā saktūṃstānnābhyanandata

जानन्वृद्धां क्षुधार्तां च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्त्वगस्थिभूतां वेपन्तीं ततो भार्यामुवाच ताम्

jānanvṛddhāṃ kṣudhārtāṃ ca śrāntāṃ glānāṃ tapasvinīmtvagasthibhūtāṃ vepantīṃ tato bhāryāmuvāca tām

अपि कीटपतंगानां मृगाणां चैव शोभनेस्त्रियो रक्ष्याश्च पोष्याश्च नैवं त्वं वक्तुमर्हसि

api kīṭapataṃgānāṃ mṛgāṇāṃ caiva śobhanestriyo rakṣyāśca poṣyāśca naivaṃ tvaṃ vaktumarhasi

अनुकम्पितो नरो नार्या पुष्टो रक्षित एव चप्रपतेद्यशसो दीप्तान्न च लोकानवाप्नुयात्

anukampito naro nāryā puṣṭo rakṣita eva caprapatedyaśaso dīptānna ca lokānavāpnuyāt

इत्युक्ता सा ततः प्राह धर्मार्थौ नौ समौ द्विजसक्तुप्रस्थचतुर्भागं गृहाणेमं प्रसीद मे

ityuktā sā tataḥ prāha dharmārthau nau samau dvijasaktuprasthacaturbhāgaṃ gṛhāṇemaṃ prasīda me

सत्यं रतिश्च धर्मश्च स्वर्गश्च गुणनिर्जितःस्त्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च द्विजोत्तम

satyaṃ ratiśca dharmaśca svargaśca guṇanirjitaḥstrīṇāṃ patisamādhīnaṃ kāṅkṣitaṃ ca dvijottama

ऋतुर्मातुः पितुर्बीजं दैवतं परमं पतिःभर्तुः प्रसादात्स्त्रीणां वै रतिः पुत्रफलं तथा

ṛturmātuḥ piturbījaṃ daivataṃ paramaṃ patiḥbhartuḥ prasādātstrīṇāṃ vai ratiḥ putraphalaṃ tathā

पालनाद्धि पतिस्त्वं मे भर्तासि भरणान्ममपुत्रप्रदानाद्वरदस्तस्मात्सक्तून्गृहाण मे

pālanāddhi patistvaṃ me bhartāsi bharaṇānmamaputrapradānādvaradastasmātsaktūngṛhāṇa me

जरापरिगतो वृद्धः क्षुधार्तो दुर्बलो भृशम्उपवासपरिश्रान्तो यदा त्वमपि कर्शितः

jarāparigato vṛddhaḥ kṣudhārto durbalo bhṛśamupavāsapariśrānto yadā tvamapi karśitaḥ

इत्युक्तः स तया सक्तून्प्रगृह्येदं वचोऽब्रवीत्द्विज सक्तूनिमान्भूयः प्रतिगृह्णीष्व सत्तम

ityuktaḥ sa tayā saktūnpragṛhyedaṃ vaco'bravītdvija saktūnimānbhūyaḥ pratigṛhṇīṣva sattama

स तान्प्रगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिमगमद्द्विजःतमुञ्छवृत्तिरालक्ष्य ततश्चिन्तापरोऽभवत्

sa tānpragṛhya bhuktvā ca na tuṣṭimagamaddvijaḥtamuñchavṛttirālakṣya tataścintāparo'bhavat

पुत्र उवाच · putra uvāca

सक्तूनिमान्प्रगृह्य त्वं देहि विप्राय सत्तमइत्येवं सुकृतं मन्ये तस्मादेतत्करोम्यहम्

saktūnimānpragṛhya tvaṃ dehi viprāya sattamaityevaṃ sukṛtaṃ manye tasmādetatkaromyaham

भवान्हि परिपाल्यो मे सर्वयत्नैर्द्विजोत्तमसाधूनां काङ्क्षितं ह्येतत्पितुर्वृद्धस्य पोषणम्

bhavānhi paripālyo me sarvayatnairdvijottamasādhūnāṃ kāṅkṣitaṃ hyetatpiturvṛddhasya poṣaṇam

पुत्रार्थो विहितो ह्येष स्थाविर्ये परिपालनम्श्रुतिरेषा हि विप्रर्षे त्रिषु लोकेषु विश्रुता

putrārtho vihito hyeṣa sthāvirye paripālanamśrutireṣā hi viprarṣe triṣu lokeṣu viśrutā

प्राणधारणमात्रेण शक्यं कर्तुं तपस्त्वयाप्राणो हि परमो धर्मः स्थितो देहेषु देहिनाम्

prāṇadhāraṇamātreṇa śakyaṃ kartuṃ tapastvayāprāṇo hi paramo dharmaḥ sthito deheṣu dehinām

पितोवाचअपि वर्षसहस्री त्वं बाल एव मतो ममउत्पाद्य पुत्रं हि पिता कृतकृत्यो भवत्युत

pitovācaapi varṣasahasrī tvaṃ bāla eva mato mamautpādya putraṃ hi pitā kṛtakṛtyo bhavatyuta

बालानां क्षुद्बलवती जानाम्येतदहं विभोवृद्धोऽहं धारयिष्यामि त्वं बली भव पुत्रक

bālānāṃ kṣudbalavatī jānāmyetadahaṃ vibhovṛddho'haṃ dhārayiṣyāmi tvaṃ balī bhava putraka

जीर्णेन वयसा पुत्र न मा क्षुद्बाधतेऽपि चदीर्घकालं तपस्तप्तं न मे मरणतो भयम्

jīrṇena vayasā putra na mā kṣudbādhate'pi cadīrghakālaṃ tapastaptaṃ na me maraṇato bhayam

पुत्र उवाच · putra uvāca

अपत्यमस्मि ते पुत्रस्त्राणात्पुत्रो हि विश्रुतःआत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्त्राह्यात्मानमिहात्मना

apatyamasmi te putrastrāṇātputro hi viśrutaḥātmā putraḥ smṛtastasmāttrāhyātmānamihātmanā

पितोवाचरूपेण सदृशस्त्वं मे शीलेन च दमेन चपरीक्षितश्च बहुधा सक्तूनादद्मि ते ततः

pitovācarūpeṇa sadṛśastvaṃ me śīlena ca damena caparīkṣitaśca bahudhā saktūnādadmi te tataḥ

इत्युक्त्वादाय तान्सक्तून्प्रीतात्मा द्विजसत्तमःप्रहसन्निव विप्राय स तस्मै प्रददौ तदा

ityuktvādāya tānsaktūnprītātmā dvijasattamaḥprahasanniva viprāya sa tasmai pradadau tadā

भुक्त्वा तानपि सक्तून्स नैव तुष्टो बभूव हउञ्छवृत्तिस्तु सव्रीडो बभूव द्विजसत्तमः

bhuktvā tānapi saktūnsa naiva tuṣṭo babhūva hauñchavṛttistu savrīḍo babhūva dvijasattamaḥ

तं वै वधूः स्थिता साध्वी ब्राह्मणप्रियकाम्ययासक्तूनादाय संहृष्टा गुरुं तं वाक्यमब्रवीत्

taṃ vai vadhūḥ sthitā sādhvī brāhmaṇapriyakāmyayāsaktūnādāya saṃhṛṣṭā guruṃ taṃ vākyamabravīt

संतानात्तव संतानं मम विप्र भविष्यतिसक्तूनिमानतिथये गृहीत्वा त्वं प्रयच्छ मे

saṃtānāttava saṃtānaṃ mama vipra bhaviṣyatisaktūnimānatithaye gṛhītvā tvaṃ prayaccha me

तव प्रसवनिर्वृत्या मम लोकाः किलाक्षयाःपौत्रेण तानवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

tava prasavanirvṛtyā mama lokāḥ kilākṣayāḥpautreṇa tānavāpnoti yatra gatvā na śocati

धर्माद्या हि यथा त्रेता वह्नित्रेता तथैव चतथैव पुत्रपौत्राणां स्वर्गे त्रेता किलाक्षया

dharmādyā hi yathā tretā vahnitretā tathaiva catathaiva putrapautrāṇāṃ svarge tretā kilākṣayā

पितॄंस्त्राणात्तारयति पुत्र इत्यनुशुश्रुमपुत्रपौत्रैश्च नियतं साधुलोकानुपाश्नुते

pitṝṃstrāṇāttārayati putra ityanuśuśrumaputrapautraiśca niyataṃ sādhulokānupāśnute

श्वशुर उवाच · śvaśura uvāca

वातातपविशीर्णाङ्गीं त्वां विवर्णां निरीक्ष्य वैकर्शितां सुव्रताचारे क्षुधाविह्वलचेतसम्

vātātapaviśīrṇāṅgīṃ tvāṃ vivarṇāṃ nirīkṣya vaikarśitāṃ suvratācāre kṣudhāvihvalacetasam

कथं सक्तून्ग्रहीष्यामि भूत्वा धर्मोपघातकःकल्याणवृत्ते कल्याणि नैवं त्वं वक्तुमर्हसि

kathaṃ saktūngrahīṣyāmi bhūtvā dharmopaghātakaḥkalyāṇavṛtte kalyāṇi naivaṃ tvaṃ vaktumarhasi

षष्ठे काले व्रतवतीं शीलशौचसमन्विताम्कृच्छ्रवृत्तिं निराहारां द्रक्ष्यामि त्वां कथं न्वहम्

ṣaṣṭhe kāle vratavatīṃ śīlaśaucasamanvitāmkṛcchravṛttiṃ nirāhārāṃ drakṣyāmi tvāṃ kathaṃ nvaham

बाला क्षुधार्ता नारी च रक्ष्या त्वं सततं मयाउपवासपरिश्रान्ता त्वं हि बान्धवनन्दिनी

bālā kṣudhārtā nārī ca rakṣyā tvaṃ satataṃ mayāupavāsapariśrāntā tvaṃ hi bāndhavanandinī

स्नुषोवाचगुरोर्मम गुरुस्त्वं वै यतो दैवतदैवतम्देवातिदेवस्तस्मात्त्वं सक्तूनादत्स्व मे विभो

snuṣovācagurormama gurustvaṃ vai yato daivatadaivatamdevātidevastasmāttvaṃ saktūnādatsva me vibho

देहः प्राणश्च धर्मश्च शुश्रूषार्थमिदं गुरोःतव विप्र प्रसादेन लोकान्प्राप्स्याम्यभीप्सितान्

dehaḥ prāṇaśca dharmaśca śuśrūṣārthamidaṃ guroḥtava vipra prasādena lokānprāpsyāmyabhīpsitān

अवेक्ष्या इति कृत्वा त्वं दृढभक्त्येति वा द्विजचिन्त्या ममेयमिति वा सक्तूनादातुमर्हसि

avekṣyā iti kṛtvā tvaṃ dṛḍhabhaktyeti vā dvijacintyā mameyamiti vā saktūnādātumarhasi

श्वशुर उवाच · śvaśura uvāca

अनेन नित्यं साध्वी त्वं शीलवृत्तेन शोभसेया त्वं धर्मव्रतोपेता गुरुवृत्तिमवेक्षसे

anena nityaṃ sādhvī tvaṃ śīlavṛttena śobhaseyā tvaṃ dharmavratopetā guruvṛttimavekṣase

तस्मात्सक्तून्ग्रहीष्यामि वधूर्नार्हसि वञ्चनाम्गणयित्वा महाभागे त्वं हि धर्मभृतां वरा

tasmātsaktūngrahīṣyāmi vadhūrnārhasi vañcanāmgaṇayitvā mahābhāge tvaṃ hi dharmabhṛtāṃ varā

इत्युक्त्वा तानुपादाय सक्तून्प्रादाद्द्विजातयेततस्तुष्टोऽभवद्विप्रस्तस्य साधोर्महात्मनः

ityuktvā tānupādāya saktūnprādāddvijātayetatastuṣṭo'bhavadviprastasya sādhormahātmanaḥ

प्रीतात्मा स तु तं वाक्यमिदमाह द्विजर्षभम्वाग्मी तदा द्विजश्रेष्ठो धर्मः पुरुषविग्रहः

prītātmā sa tu taṃ vākyamidamāha dvijarṣabhamvāgmī tadā dvijaśreṣṭho dharmaḥ puruṣavigrahaḥ

शुद्धेन तव दानेन न्यायोपात्तेन यत्नतःयथाशक्ति विमुक्तेन प्रीतोऽस्मि द्विजसत्तम

śuddhena tava dānena nyāyopāttena yatnataḥyathāśakti vimuktena prīto'smi dvijasattama

अहो दानं घुष्यते ते स्वर्गे स्वर्गनिवासिभिःगगनात्पुष्पवर्षं च पश्यस्व पतितं भुवि

aho dānaṃ ghuṣyate te svarge svarganivāsibhiḥgaganātpuṣpavarṣaṃ ca paśyasva patitaṃ bhuvi

सुरर्षिदेवगन्धर्वा ये च देवपुरःसराःस्तुवन्तो देवदूताश्च स्थिता दानेन विस्मिताः

surarṣidevagandharvā ye ca devapuraḥsarāḥstuvanto devadūtāśca sthitā dānena vismitāḥ

ब्रह्मर्षयो विमानस्था ब्रह्मलोकगताश्च येकाङ्क्षन्ते दर्शनं तुभ्यं दिवं गच्छ द्विजर्षभ

brahmarṣayo vimānasthā brahmalokagatāśca yekāṅkṣante darśanaṃ tubhyaṃ divaṃ gaccha dvijarṣabha

पितृलोकगताः सर्वे तारिताः पितरस्त्वयाअनागताश्च बहवः सुबहूनि युगानि च

pitṛlokagatāḥ sarve tāritāḥ pitarastvayāanāgatāśca bahavaḥ subahūni yugāni ca

ब्रह्मचर्येण यज्ञेन दानेन तपसा तथाअगह्वरेण धर्मेण तस्माद्गच्छ दिवं द्विज

brahmacaryeṇa yajñena dānena tapasā tathāagahvareṇa dharmeṇa tasmādgaccha divaṃ dvija

श्रद्धया परया यस्त्वं तपश्चरसि सुव्रततस्माद्देवास्तवानेन प्रीता द्विजवरोत्तम

śraddhayā parayā yastvaṃ tapaścarasi suvratatasmāddevāstavānena prītā dvijavarottama

सर्वस्वमेतद्यस्मात्ते त्यक्तं शुद्धेन चेतसाकृच्छ्रकाले ततः स्वर्गो जितोऽयं तव कर्मणा

sarvasvametadyasmātte tyaktaṃ śuddhena cetasākṛcchrakāle tataḥ svargo jito'yaṃ tava karmaṇā

क्षुधा निर्णुदति प्रज्ञां धर्म्यां बुद्धिं व्यपोहतिक्षुधापरिगतज्ञानो धृतिं त्यजति चैव ह

kṣudhā nirṇudati prajñāṃ dharmyāṃ buddhiṃ vyapohatikṣudhāparigatajñāno dhṛtiṃ tyajati caiva ha

बुभुक्षां जयते यस्तु स स्वर्गं जयते ध्रुवम्यदा दानरुचिर्भवति तदा धर्मो न सीदति

bubhukṣāṃ jayate yastu sa svargaṃ jayate dhruvamyadā dānarucirbhavati tadā dharmo na sīdati

अनवेक्ष्य सुतस्नेहं कलत्रस्नेहमेव चधर्ममेव गुरुं ज्ञात्वा तृष्णा न गणिता त्वया

anavekṣya sutasnehaṃ kalatrasnehameva cadharmameva guruṃ jñātvā tṛṣṇā na gaṇitā tvayā

द्रव्यागमो नृणां सूक्ष्मः पात्रे दानं ततः परम्कालः परतरो दानाच्छ्रद्धा चापि ततः परा

dravyāgamo nṛṇāṃ sūkṣmaḥ pātre dānaṃ tataḥ paramkālaḥ parataro dānācchraddhā cāpi tataḥ parā

स्वर्गद्वारं सुसूक्ष्मं हि नरैर्मोहान्न दृश्यतेस्वर्गार्गलं लोभबीजं रागगुप्तं दुरासदम्

svargadvāraṃ susūkṣmaṃ hi narairmohānna dṛśyatesvargārgalaṃ lobhabījaṃ rāgaguptaṃ durāsadam

तत्तु पश्यन्ति पुरुषा जितक्रोधा जितेन्द्रियाःब्राह्मणास्तपसा युक्ता यथाशक्तिप्रदायिनः

tattu paśyanti puruṣā jitakrodhā jitendriyāḥbrāhmaṇāstapasā yuktā yathāśaktipradāyinaḥ

सहस्रशक्तिश्च शतं शतशक्तिर्दशापि चदद्यादपश्च यः शक्त्या सर्वे तुल्यफलाः स्मृताः

sahasraśaktiśca śataṃ śataśaktirdaśāpi cadadyādapaśca yaḥ śaktyā sarve tulyaphalāḥ smṛtāḥ

रन्तिदेवो हि नृपतिरपः प्रादादकिंचनःशुद्धेन मनसा विप्र नाकपृष्ठं ततो गतः

rantidevo hi nṛpatirapaḥ prādādakiṃcanaḥśuddhena manasā vipra nākapṛṣṭhaṃ tato gataḥ

न धर्मः प्रीयते तात दानैर्दत्तैर्महाफलैःन्यायलब्धैर्यथा सूक्ष्मैः श्रद्धापूतैः स तुष्यति

na dharmaḥ prīyate tāta dānairdattairmahāphalaiḥnyāyalabdhairyathā sūkṣmaiḥ śraddhāpūtaiḥ sa tuṣyati

गोप्रदानसहस्राणि द्विजेभ्योऽदान्नृगो नृपःएकां दत्त्वा स पारक्यां नरकं समवाप्तवान्

gopradānasahasrāṇi dvijebhyo'dānnṛgo nṛpaḥekāṃ dattvā sa pārakyāṃ narakaṃ samavāptavān

आत्ममांसप्रदानेन शिबिरौशीनरो नृपःप्राप्य पुण्यकृताँल्लोकान्मोदते दिवि सुव्रतः

ātmamāṃsapradānena śibirauśīnaro nṛpaḥprāpya puṇyakṛtām̐llokānmodate divi suvrataḥ

विभवे न नृणां पुण्यं स्वशक्त्या स्वर्जितं सताम्न यज्ञैर्विविधैर्विप्र यथान्यायेन संचितैः

vibhave na nṛṇāṃ puṇyaṃ svaśaktyā svarjitaṃ satāmna yajñairvividhairvipra yathānyāyena saṃcitaiḥ

क्रोधो दानफलं हन्ति लोभात्स्वर्गं न गच्छतिन्यायवृत्तिर्हि तपसा दानवित्स्वर्गमश्नुते

krodho dānaphalaṃ hanti lobhātsvargaṃ na gacchatinyāyavṛttirhi tapasā dānavitsvargamaśnute

न राजसूयैर्बहुभिरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैःन चाश्वमेधैर्बहुभिः फलं सममिदं तव

na rājasūyairbahubhiriṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥna cāśvamedhairbahubhiḥ phalaṃ samamidaṃ tava

सक्तुप्रस्थेन हि जितो ब्रह्मलोकस्त्वयानघविरजो ब्रह्मभवनं गच्छ विप्र यथेच्छकम्

saktuprasthena hi jito brahmalokastvayānaghavirajo brahmabhavanaṃ gaccha vipra yathecchakam

सर्वेषां वो द्विजश्रेष्ठ दिव्यं यानमुपस्थितम्आरोहत यथाकामं धर्मोऽस्मि द्विज पश्य माम्

sarveṣāṃ vo dvijaśreṣṭha divyaṃ yānamupasthitamārohata yathākāmaṃ dharmo'smi dvija paśya mām

पावितो हि त्वया देहो लोके कीर्तिः स्थिरा च तेसभार्यः सहपुत्रश्च सस्नुषश्च दिवं व्रज

pāvito hi tvayā deho loke kīrtiḥ sthirā ca tesabhāryaḥ sahaputraśca sasnuṣaśca divaṃ vraja

इत्युक्तवाक्यो धर्मेण यानमारुह्य स द्विजःसभार्यः ससुतश्चापि सस्नुषश्च दिवं ययौ

ityuktavākyo dharmeṇa yānamāruhya sa dvijaḥsabhāryaḥ sasutaścāpi sasnuṣaśca divaṃ yayau

तस्मिन्विप्रे गते स्वर्गं ससुते सस्नुषे तदाभार्याचतुर्थे धर्मज्ञे ततोऽहं निःसृतो बिलात्

tasminvipre gate svargaṃ sasute sasnuṣe tadābhāryācaturthe dharmajñe tato'haṃ niḥsṛto bilāt

ततस्तु सक्तुगन्धेन क्लेदेन सलिलस्य चदिव्यपुष्पावमर्दाच्च साधोर्दानलवैश्च तैःविप्रस्य तपसा तस्य शिरो मे काञ्चनीकृतम्

tatastu saktugandhena kledena salilasya cadivyapuṣpāvamardācca sādhordānalavaiśca taiḥviprasya tapasā tasya śiro me kāñcanīkṛtam

तस्य सत्याभिसंधस्य सूक्ष्मदानेन चैव हशरीरार्धं च मे विप्राः शातकुम्भमयं कृतम्पश्यतेदं सुविपुलं तपसा तस्य धीमतः

tasya satyābhisaṃdhasya sūkṣmadānena caiva haśarīrārdhaṃ ca me viprāḥ śātakumbhamayaṃ kṛtampaśyatedaṃ suvipulaṃ tapasā tasya dhīmataḥ

कथमेवंविधं मे स्यादन्यत्पार्श्वमिति द्विजाःतपोवनानि यज्ञांश्च हृष्टोऽभ्येमि पुनः पुनः

kathamevaṃvidhaṃ me syādanyatpārśvamiti dvijāḥtapovanāni yajñāṃśca hṛṣṭo'bhyemi punaḥ punaḥ

यज्ञं त्वहमिमं श्रुत्वा कुरुराजस्य धीमतःआशया परया प्राप्तो न चाहं काञ्चनीकृतः

yajñaṃ tvahamimaṃ śrutvā kururājasya dhīmataḥāśayā parayā prāpto na cāhaṃ kāñcanīkṛtaḥ

ततो मयोक्तं तद्वाक्यं प्रहस्य द्विजसत्तमाःसक्तुप्रस्थेन यज्ञोऽयं संमितो नेति सर्वथा

tato mayoktaṃ tadvākyaṃ prahasya dvijasattamāḥsaktuprasthena yajño'yaṃ saṃmito neti sarvathā

सक्तुप्रस्थलवैस्तैर्हि तदाहं काञ्चनीकृतःन हि यज्ञो महानेष सदृशस्तैर्मतो मम

saktuprasthalavaistairhi tadāhaṃ kāñcanīkṛtaḥna hi yajño mahāneṣa sadṛśastairmato mama

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा नकुलः सर्वान्यज्ञे द्विजवरांस्तदाजगामादर्शनं राजन्विप्रास्ते च ययुर्गृहान्

ityuktvā nakulaḥ sarvānyajñe dvijavarāṃstadājagāmādarśanaṃ rājanviprāste ca yayurgṛhān

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया परपुरंजययदाश्चर्यमभूत्तस्मिन्वाजिमेधे महाक्रतौ

etatte sarvamākhyātaṃ mayā parapuraṃjayayadāścaryamabhūttasminvājimedhe mahākratau

न विस्मयस्ते नृपते यज्ञे कार्यः कथंचनऋषिकोटिसहस्राणि तपोभिर्ये दिवं गताः

na vismayaste nṛpate yajñe kāryaḥ kathaṃcanaṛṣikoṭisahasrāṇi tapobhirye divaṃ gatāḥ

अद्रोहः सर्वभूतेषु संतोषः शीलमार्जवम्तपो दमश्च सत्यं च दानं चेति समं मतम्

adrohaḥ sarvabhūteṣu saṃtoṣaḥ śīlamārjavamtapo damaśca satyaṃ ca dānaṃ ceti samaṃ matam