Parva.Adhyaya 18.5

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

भीष्मद्रोणौ महात्मानौ धृतराष्ट्रश्च पार्थिवःविराटद्रुपदौ चोभौ शङ्खश्चैवोत्तरस्तथा

bhīṣmadroṇau mahātmānau dhṛtarāṣṭraśca pārthivaḥvirāṭadrupadau cobhau śaṅkhaścaivottarastathā

धृष्टकेतुर्जयत्सेनो राजा चैव स सत्यजित्दुर्योधनसुताश्चैव शकुनिश्चैव सौबलः

dhṛṣṭaketurjayatseno rājā caiva sa satyajitduryodhanasutāścaiva śakuniścaiva saubalaḥ

कर्णपुत्राश्च विक्रान्ता राजा चैव जयद्रथःघटोत्कचादयश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः

karṇaputrāśca vikrāntā rājā caiva jayadrathaḥghaṭotkacādayaścaiva ye cānye nānukīrtitāḥ

ये चान्ये कीर्तितास्तत्र राजानो दीप्तमूर्तयःस्वर्गे कालं कियन्तं ते तस्थुस्तदपि शंस मे

ye cānye kīrtitāstatra rājāno dīptamūrtayaḥsvarge kālaṃ kiyantaṃ te tasthustadapi śaṃsa me

आहोस्विच्छाश्वतं स्थानं तेषां तत्र द्विजोत्तमअन्ते वा कर्मणः कां ते गतिं प्राप्ता नरर्षभाःएतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रोच्यमानं त्वया द्विज

āhosvicchāśvataṃ sthānaṃ teṣāṃ tatra dvijottamaante vā karmaṇaḥ kāṃ te gatiṃ prāptā nararṣabhāḥetadicchāmyahaṃ śrotuṃ procyamānaṃ tvayā dvija

सूत उवाच · sūta uvāca

इत्युक्तः स तु विप्रर्षिरनुज्ञातो महात्मनाव्यासेन तस्य नृपतेराख्यातुमुपचक्रमे

ityuktaḥ sa tu viprarṣiranujñāto mahātmanāvyāsena tasya nṛpaterākhyātumupacakrame

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

गन्तव्यं कर्मणामन्ते सर्वेण मनुजाधिपशृणु गुह्यमिदं राजन्देवानां भरतर्षभयदुवाच महातेजा दिव्यचक्षुः प्रतापवान्

gantavyaṃ karmaṇāmante sarveṇa manujādhipaśṛṇu guhyamidaṃ rājandevānāṃ bharatarṣabhayaduvāca mahātejā divyacakṣuḥ pratāpavān

मुनिः पुराणः कौरव्य पाराशर्यो महाव्रतःअगाधबुद्धिः सर्वज्ञो गतिज्ञः सर्वकर्मणाम्

muniḥ purāṇaḥ kauravya pārāśaryo mahāvrataḥagādhabuddhiḥ sarvajño gatijñaḥ sarvakarmaṇām

वसूनेव महातेजा भीष्मः प्राप महाद्युतिःअष्टावेव हि दृश्यन्ते वसवो भरतर्षभ

vasūneva mahātejā bhīṣmaḥ prāpa mahādyutiḥaṣṭāveva hi dṛśyante vasavo bharatarṣabha

बृहस्पतिं विवेशाथ द्रोणो ह्यङ्गिरसां वरम्कृतवर्मा तु हार्दिक्यः प्रविवेश मरुद्गणम्

bṛhaspatiṃ viveśātha droṇo hyaṅgirasāṃ varamkṛtavarmā tu hārdikyaḥ praviveśa marudgaṇam

सनत्कुमारं प्रद्युम्नः प्रविवेश यथागतम्धृतराष्ट्रो धनेशस्य लोकान्प्राप दुरासदान्

sanatkumāraṃ pradyumnaḥ praviveśa yathāgatamdhṛtarāṣṭro dhaneśasya lokānprāpa durāsadān

धृतराष्ट्रेण सहिता गान्धारी च यशस्विनीपत्नीभ्यां सहितः पाण्डुर्महेन्द्रसदनं ययौ

dhṛtarāṣṭreṇa sahitā gāndhārī ca yaśasvinīpatnībhyāṃ sahitaḥ pāṇḍurmahendrasadanaṃ yayau

विराटद्रुपदौ चोभौ धृष्टकेतुश्च पार्थिवःनिशठाक्रूरसाम्बाश्च भानुः कम्पो विडूरथः

virāṭadrupadau cobhau dhṛṣṭaketuśca pārthivaḥniśaṭhākrūrasāmbāśca bhānuḥ kampo viḍūrathaḥ

भूरिश्रवाः शलश्चैव भूरिश्च पृथिवीपतिःउग्रसेनस्तथा कंसो वसुदेवश्च वीर्यवान्

bhūriśravāḥ śalaścaiva bhūriśca pṛthivīpatiḥugrasenastathā kaṃso vasudevaśca vīryavān

उत्तरश्च सह भ्रात्रा शङ्खेन नरपुंगवःविश्वेषां देवतानां ते विविशुर्नरसत्तमाः

uttaraśca saha bhrātrā śaṅkhena narapuṃgavaḥviśveṣāṃ devatānāṃ te viviśurnarasattamāḥ

वर्चा नाम महातेजाः सोमपुत्रः प्रतापवान्सोऽभिमन्युर्नृसिंहस्य फल्गुनस्य सुतोऽभवत्

varcā nāma mahātejāḥ somaputraḥ pratāpavānso'bhimanyurnṛsiṃhasya phalgunasya suto'bhavat

स युद्ध्वा क्षत्रधर्मेण यथा नान्यः पुमान्क्वचित्विवेश सोमं धर्मात्मा कर्मणोऽन्ते महारथः

sa yuddhvā kṣatradharmeṇa yathā nānyaḥ pumānkvacitviveśa somaṃ dharmātmā karmaṇo'nte mahārathaḥ

आविवेश रविं कर्णः पितरं पुरुषर्षभद्वापरं शकुनिः प्राप धृष्टद्युम्नस्तु पावकम्

āviveśa raviṃ karṇaḥ pitaraṃ puruṣarṣabhadvāparaṃ śakuniḥ prāpa dhṛṣṭadyumnastu pāvakam

धृतराष्ट्रात्मजाः सर्वे यातुधाना बलोत्कटाःऋद्धिमन्तो महात्मानः शस्त्रपूता दिवं गताःधर्ममेवाविशत्क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिरः

dhṛtarāṣṭrātmajāḥ sarve yātudhānā balotkaṭāḥṛddhimanto mahātmānaḥ śastrapūtā divaṃ gatāḥdharmamevāviśatkṣattā rājā caiva yudhiṣṭhiraḥ

अनन्तो भगवान्देवः प्रविवेश रसातलम्पितामहनियोगाद्धि यो योगाद्गामधारयत्

ananto bhagavāndevaḥ praviveśa rasātalampitāmahaniyogāddhi yo yogādgāmadhārayat

षोडशस्त्रीसहस्राणि वासुदेवपरिग्रहःन्यमज्जन्त सरस्वत्यां कालेन जनमेजयताश्चाप्यप्सरसो भूत्वा वासुदेवमुपागमन्

ṣoḍaśastrīsahasrāṇi vāsudevaparigrahaḥnyamajjanta sarasvatyāṃ kālena janamejayatāścāpyapsaraso bhūtvā vāsudevamupāgaman

हतास्तस्मिन्महायुद्धे ये वीरास्तु महारथाःघटोत्कचादयः सर्वे देवान्यक्षांश्च भेजिरे

hatāstasminmahāyuddhe ye vīrāstu mahārathāḥghaṭotkacādayaḥ sarve devānyakṣāṃśca bhejire

दुर्योधनसहायाश्च राक्षसाः परिकीर्तिताःप्राप्तास्ते क्रमशो राजन्सर्वलोकाननुत्तमान्

duryodhanasahāyāśca rākṣasāḥ parikīrtitāḥprāptāste kramaśo rājansarvalokānanuttamān

भवनं च महेन्द्रस्य कुबेरस्य च धीमतःवरुणस्य तथा लोकान्विविशुः पुरुषर्षभाः

bhavanaṃ ca mahendrasya kuberasya ca dhīmataḥvaruṇasya tathā lokānviviśuḥ puruṣarṣabhāḥ

एतत्ते सर्वमाख्यातं विस्तरेण महाद्युतेकुरूणां चरितं कृत्स्नं पाण्डवानां च भारत

etatte sarvamākhyātaṃ vistareṇa mahādyutekurūṇāṃ caritaṃ kṛtsnaṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata

सूत उवाच · sūta uvāca

एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठात्स राजा जनमेजयःविस्मितोऽभवदत्यर्थं यज्ञकर्मान्तरेष्वथ

etacchrutvā dvijaśreṣṭhātsa rājā janamejayaḥvismito'bhavadatyarthaṃ yajñakarmāntareṣvatha

ततः समापयामासुः कर्म तत्तस्य याजकाःआस्तीकश्चाभवत्प्रीतः परिमोक्ष्य भुजंगमान्

tataḥ samāpayāmāsuḥ karma tattasya yājakāḥāstīkaścābhavatprītaḥ parimokṣya bhujaṃgamān

ततो द्विजातीन्सर्वांस्तान्दक्षिणाभिरतोषयत्पूजिताश्चापि ते राज्ञा ततो जग्मुर्यथागतम्

tato dvijātīnsarvāṃstāndakṣiṇābhiratoṣayatpūjitāścāpi te rājñā tato jagmuryathāgatam

विसर्जयित्वा विप्रांस्तान्राजापि जनमेजयःततस्तक्षशिलायाः स पुनरायाद्गजाह्वयम्

visarjayitvā viprāṃstānrājāpi janamejayaḥtatastakṣaśilāyāḥ sa punarāyādgajāhvayam

एतत्ते सर्वमाख्यातं वैशंपायनकीर्तितम्व्यासाज्ञया समाख्यातं सर्पसत्रे नृपस्य ह

etatte sarvamākhyātaṃ vaiśaṃpāyanakīrtitamvyāsājñayā samākhyātaṃ sarpasatre nṛpasya ha

पुण्योऽयमितिहासाख्यः पवित्रं चेदमुत्तमम्कृष्णेन मुनिना विप्र नियतं सत्यवादिना

puṇyo'yamitihāsākhyaḥ pavitraṃ cedamuttamamkṛṣṇena muninā vipra niyataṃ satyavādinā

सर्वज्ञेन विधिज्ञेन धर्मज्ञानवता सताअतीन्द्रियेण शुचिना तपसा भावितात्मना

sarvajñena vidhijñena dharmajñānavatā satāatīndriyeṇa śucinā tapasā bhāvitātmanā

ऐश्वर्ये वर्तता चैव सांख्ययोगविदा तथानैकतन्त्रविबुद्धेन दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा

aiśvarye vartatā caiva sāṃkhyayogavidā tathānaikatantravibuddhena dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā

कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम्अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम्

kīrtiṃ prathayatā loke pāṇḍavānāṃ mahātmanāmanyeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ ca bhūridraviṇatejasām

य इदं श्रावयेद्विद्वान्सदा पर्वणि पर्वणिधूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयाय गच्छति

ya idaṃ śrāvayedvidvānsadā parvaṇi parvaṇidhūtapāpmā jitasvargo brahmabhūyāya gacchati

यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततःअक्षय्यमन्नपानं वै पितॄंस्तस्योपतिष्ठते

yaścedaṃ śrāvayecchrāddhe brāhmaṇānpādamantataḥakṣayyamannapānaṃ vai pitṝṃstasyopatiṣṭhate

अह्ना यदेनः कुरुते इन्द्रियैर्मनसापि वामहाभारतमाख्याय पश्चात्संध्यां प्रमुच्यते

ahnā yadenaḥ kurute indriyairmanasāpi vāmahābhāratamākhyāya paścātsaṃdhyāṃ pramucyate

धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभयदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न तत्क्वचित्

dharme cārthe ca kāme ca mokṣe ca bharatarṣabhayadihāsti tadanyatra yannehāsti na tatkvacit

जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो भूतिमिच्छताराज्ञा राजसुतैश्चापि गर्भिण्या चैव योषिता

jayo nāmetihāso'yaṃ śrotavyo bhūtimicchatārājñā rājasutaiścāpi garbhiṇyā caiva yoṣitā

स्वर्गकामो लभेत्स्वर्गं जयकामो लभेज्जयम्गर्भिणी लभते पुत्रं कन्यां वा बहुभागिनीम्

svargakāmo labhetsvargaṃ jayakāmo labhejjayamgarbhiṇī labhate putraṃ kanyāṃ vā bahubhāginīm

अनागतं त्रिभिर्वर्षैः कृष्णद्वैपायनः प्रभुःसंदर्भं भारतस्यास्य कृतवान्धर्मकाम्यया

anāgataṃ tribhirvarṣaiḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥsaṃdarbhaṃ bhāratasyāsya kṛtavāndharmakāmyayā

नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितॄन्रक्षो यक्षाञ्शुको मर्त्यान्वैशंपायन एव तु

nārado'śrāvayaddevānasito devalaḥ pitṝnrakṣo yakṣāñśuko martyānvaiśaṃpāyana eva tu

इतिहासमिमं पुण्यं महार्थं वेदसंमितम्श्रावयेद्यस्तु वर्णांस्त्रीन्कृत्वा ब्राह्मणमग्रतः

itihāsamimaṃ puṇyaṃ mahārthaṃ vedasaṃmitamśrāvayedyastu varṇāṃstrīnkṛtvā brāhmaṇamagrataḥ

स नरः पापनिर्मुक्तः कीर्तिं प्राप्येह शौनकगच्छेत्परमिकां सिद्धिमत्र मे नास्ति संशयः

sa naraḥ pāpanirmuktaḥ kīrtiṃ prāpyeha śaunakagacchetparamikāṃ siddhimatra me nāsti saṃśayaḥ

भारताध्ययनात्पुण्यादपि पादमधीयतःश्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः

bhāratādhyayanātpuṇyādapi pādamadhīyataḥśraddadhānasya pūyante sarvapāpānyaśeṣataḥ

महर्षिर्भगवान्व्यासः कृत्वेमां संहितां पुराश्लोकैश्चतुर्भिर्भगवान्पुत्रमध्यापयच्छुकम्

maharṣirbhagavānvyāsaḥ kṛtvemāṃ saṃhitāṃ purāślokaiścaturbhirbhagavānputramadhyāpayacchukam

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि चसंसारेष्वनुभूतानि यान्ति यास्यन्ति चापरे

mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni casaṃsāreṣvanubhūtāni yānti yāsyanti cāpare

हर्षस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि चदिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्

harṣasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni cadivase divase mūḍhamāviśanti na paṇḍitam

ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चिच्छृणोति मेधर्मादर्थश्च कामश्च स किमर्थं न सेव्यते

ūrdhvabāhurviraumyeṣa na ca kaścicchṛṇoti medharmādarthaśca kāmaśca sa kimarthaṃ na sevyate

न जातु कामान्न भयान्न लोभा;द्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोःनित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनित्ये; जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः

na jātu kāmānna bhayānna lobhā;ddharmaṃ tyajejjīvitasyāpi hetoḥnityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tvanitye; jīvo nityo heturasya tvanityaḥ

इमां भारतसावित्रीं प्रातरुत्थाय यः पठेत्स भारतफलं प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति

imāṃ bhāratasāvitrīṃ prātarutthāya yaḥ paṭhetsa bhārataphalaṃ prāpya paraṃ brahmādhigacchati

यथा समुद्रो भगवान्यथा च हिमवान्गिरिःख्यातावुभौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते

yathā samudro bhagavānyathā ca himavāngiriḥkhyātāvubhau ratnanidhī tathā bhāratamucyate

महाभारतमाख्यानं यः पठेत्सुसमाहितःस गच्छेत्परमां सिद्धिमिति मे नास्ति संशयः

mahābhāratamākhyānaṃ yaḥ paṭhetsusamāhitaḥsa gacchetparamāṃ siddhimiti me nāsti saṃśayaḥ

द्वैपायनोष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं; पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं चयो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं; किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन

dvaipāyanoṣṭhapuṭaniḥsṛtamaprameyaṃ; puṇyaṃ pavitramatha pāpaharaṃ śivaṃ cayo bhārataṃ samadhigacchati vācyamānaṃ; kiṃ tasya puṣkarajalairabhiṣecanena