Parva.Adhyaya 2.41

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यया त्वाह्वयतेऽच्युतम्नूनमेष जगद्भर्तुः कृष्णस्यैव विनिश्चयः

naiṣā cedipaterbuddhiryayā tvāhvayate'cyutamnūnameṣa jagadbhartuḥ kṛṣṇasyaiva viniścayaḥ

को हि मां भीमसेनाद्य क्षितावर्हति पार्थिवःक्षेप्तुं दैवपरीतात्मा यथैष कुलपांसनः

ko hi māṃ bhīmasenādya kṣitāvarhati pārthivaḥkṣeptuṃ daivaparītātmā yathaiṣa kulapāṃsanaḥ

एष ह्यस्य महाबाहो तेजोंशश्च हरेर्ध्रुवम्तमेव पुनरादातुमिच्छत्पृथुयशा हरिः

eṣa hyasya mahābāho tejoṃśaśca harerdhruvamtameva punarādātumicchatpṛthuyaśā hariḥ

येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट्गर्जत्यतीव दुर्बुद्धिः सर्वानस्मानचिन्तयन्

yenaiṣa kuruśārdūla śārdūla iva cedirāṭgarjatyatīva durbuddhiḥ sarvānasmānacintayan

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो न ममृषे चैद्यस्तद्भीष्मवचनं तदाउवाच चैनं संक्रुद्धः पुनर्भीष्ममथोत्तरम्

tato na mamṛṣe caidyastadbhīṣmavacanaṃ tadāuvāca cainaṃ saṃkruddhaḥ punarbhīṣmamathottaram

शिशुपाल उवाच · śiśupāla uvāca

द्विषतां नोऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यःयस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत्सततोत्थितः

dviṣatāṃ no'stu bhīṣmaiṣa prabhāvaḥ keśavasya yaḥyasya saṃstavavaktā tvaṃ bandivatsatatotthitaḥ

संस्तवाय मनो भीष्म परेषां रमते सदायदि संस्तौषि राज्ञस्त्वमिमं हित्वा जनार्दनम्

saṃstavāya mano bhīṣma pareṣāṃ ramate sadāyadi saṃstauṣi rājñastvamimaṃ hitvā janārdanam

दरदं स्तुहि बाह्लीकमिमं पार्थिवसत्तमम्जायमानेन येनेयमभवद्दारिता मही

daradaṃ stuhi bāhlīkamimaṃ pārthivasattamamjāyamānena yeneyamabhavaddāritā mahī

वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बलेस्तुहि कर्णमिमं भीष्म महाचापविकर्षणम्

vaṅgāṅgaviṣayādhyakṣaṃ sahasrākṣasamaṃ balestuhi karṇamimaṃ bhīṣma mahācāpavikarṣaṇam

द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौस्तुहि स्तुत्याविमौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ

droṇaṃ drauṇiṃ ca sādhu tvaṃ pitāputrau mahārathaustuhi stutyāvimau bhīṣma satataṃ dvijasattamau

ययोरन्यतरो भीष्म संक्रुद्धः सचराचराम्इमां वसुमतीं कुर्यादशेषामिति मे मतिः

yayoranyataro bhīṣma saṃkruddhaḥ sacarācarāmimāṃ vasumatīṃ kuryādaśeṣāmiti me matiḥ

द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम्अश्वत्थाम्नस्तथा भीष्म न चैतौ स्तोतुमिच्छसि

droṇasya hi samaṃ yuddhe na paśyāmi narādhipamaśvatthāmnastathā bhīṣma na caitau stotumicchasi

शल्यादीनपि कस्मात्त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान्स्तवाय यदि ते बुद्धिर्वर्तते भीष्म सर्वदा

śalyādīnapi kasmāttvaṃ na stauṣi vasudhādhipānstavāya yadi te buddhirvartate bhīṣma sarvadā

किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृपपुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम्

kiṃ hi śakyaṃ mayā kartuṃ yadvṛddhānāṃ tvayā nṛpapurā kathayatāṃ nūnaṃ na śrutaṃ dharmavādinām

आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवःअनाचरितमार्याणां वृत्तमेतच्चतुर्विधम्

ātmanindātmapūjā ca paranindā parastavaḥanācaritamāryāṇāṃ vṛttametaccaturvidham

यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितःकेशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते

yadastavyamimaṃ śaśvanmohātsaṃstauṣi bhaktitaḥkeśavaṃ tacca te bhīṣma na kaścidanumanyate

कथं भोजस्य पुरुषे वर्गपाले दुरात्मनिसमावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया

kathaṃ bhojasya puruṣe vargapāle durātmanisamāveśayase sarvaṃ jagatkevalakāmyayā

अथ वैषा न ते भक्तिः प्रकृतिं याति भारतमयैव कथितं पूर्वं भूलिङ्गशकुनिर्यथा

atha vaiṣā na te bhaktiḥ prakṛtiṃ yāti bhāratamayaiva kathitaṃ pūrvaṃ bhūliṅgaśakuniryathā

भूलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परेभीष्म तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः

bhūliṅgaśakunirnāma pārśve himavataḥ parebhīṣma tasyāḥ sadā vācaḥ śrūyante'rthavigarhitāḥ

मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किलसाहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते

mā sāhasamitīdaṃ sā satataṃ vāśate kilasāhasaṃ cātmanātīva carantī nāvabudhyate

सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतःदन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना

sā hi māṃsārgalaṃ bhīṣma mukhātsiṃhasya khādataḥdantāntaravilagnaṃ yattadādatte'lpacetanā

इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम्तद्वत्त्वमप्यधर्मज्ञ सदा वाचः प्रभाषसे

icchataḥ sā hi siṃhasya bhīṣma jīvatyasaṃśayamtadvattvamapyadharmajña sadā vācaḥ prabhāṣase

इच्छतां पार्थिवेन्द्राणां भीष्म जीवस्यसंशयम्लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः

icchatāṃ pārthivendrāṇāṃ bhīṣma jīvasyasaṃśayamlokavidviṣṭakarmā hi nānyo'sti bhavatā samaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततश्चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचःउवाचेदं वचो राजंश्चेदिराजस्य शृण्वतः

tataścedipateḥ śrutvā bhīṣmaḥ sa kaṭukaṃ vacaḥuvācedaṃ vaco rājaṃścedirājasya śṛṇvataḥ

इच्छतां किल नामाहं जीवाम्येषां महीक्षिताम्योऽहं न गणयाम्येतांस्तृणानीव नराधिपान्

icchatāṃ kila nāmāhaṃ jīvāmyeṣāṃ mahīkṣitāmyo'haṃ na gaṇayāmyetāṃstṛṇānīva narādhipān

एवमुक्ते तु भीष्मेण ततः संचुक्रुधुर्नृपाःकेचिज्जहृषिरे तत्र केचिद्भीष्मं जगर्हिरे

evamukte tu bhīṣmeṇa tataḥ saṃcukrudhurnṛpāḥkecijjahṛṣire tatra kecidbhīṣmaṃ jagarhire

केचिदूचुर्महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य तद्वचःपापोऽवलिप्तो वृद्धश्च नायं भीष्मोऽर्हति क्षमाम्

kecidūcurmaheṣvāsāḥ śrutvā bhīṣmasya tadvacaḥpāpo'valipto vṛddhaśca nāyaṃ bhīṣmo'rhati kṣamām

हन्यतां दुर्मतिर्भीष्मः पशुवत्साध्वयं नृपैःसर्वैः समेत्य संरब्धैर्दह्यतां वा कटाग्निना

hanyatāṃ durmatirbhīṣmaḥ paśuvatsādhvayaṃ nṛpaiḥsarvaiḥ sametya saṃrabdhairdahyatāṃ vā kaṭāgninā

इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहःउवाच मतिमान्भीष्मस्तानेव वसुधाधिपान्

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā tataḥ kurupitāmahaḥuvāca matimānbhīṣmastāneva vasudhādhipān

उक्तस्योक्तस्य नेहान्तमहं समुपलक्षयेयत्तु वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः

uktasyoktasya nehāntamahaṃ samupalakṣayeyattu vakṣyāmi tatsarvaṃ śṛṇudhvaṃ vasudhādhipāḥ

पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निनाक्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम्

paśuvadghātanaṃ vā me dahanaṃ vā kaṭāgninākriyatāṃ mūrdhni vo nyastaṃ mayedaṃ sakalaṃ padam

एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितोऽस्माभिरच्युतःयस्य वस्त्वरते बुद्धिर्मरणाय स माधवम्

eṣa tiṣṭhati govindaḥ pūjito'smābhiracyutaḥyasya vastvarate buddhirmaraṇāya sa mādhavam

कृष्णमाह्वयतामद्य युद्धे शार्ङ्गगदाधरम्यावदस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः

kṛṣṇamāhvayatāmadya yuddhe śārṅgagadādharamyāvadasyaiva devasya dehaṃ viśatu pātitaḥ