Parva.Adhyaya 2.50

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयः पुत्र मा पाण्डवान्द्विषःद्वेष्टा ह्यसुखमादत्ते यथैव निधनं तथा

tvaṃ vai jyeṣṭho jyaiṣṭhineyaḥ putra mā pāṇḍavāndviṣaḥdveṣṭā hyasukhamādatte yathaiva nidhanaṃ tathā

अव्युत्पन्नं समानार्थं तुल्यमित्रं युधिष्ठिरम्अद्विषन्तं कथं द्विष्यात्त्वादृशो भरतर्षभ

avyutpannaṃ samānārthaṃ tulyamitraṃ yudhiṣṭhiramadviṣantaṃ kathaṃ dviṣyāttvādṛśo bharatarṣabha

तुल्याभिजनवीर्यश्च कथं भ्रातुः श्रियं नृपपुत्र कामयसे मोहान्मैवं भूः शाम्य साध्विह

tulyābhijanavīryaśca kathaṃ bhrātuḥ śriyaṃ nṛpaputra kāmayase mohānmaivaṃ bhūḥ śāmya sādhviha

अथ यज्ञविभूतिं तां काङ्क्षसे भरतर्षभऋत्विजस्तव तन्वन्तु सप्ततन्तुं महाध्वरम्

atha yajñavibhūtiṃ tāṃ kāṅkṣase bharatarṣabhaṛtvijastava tanvantu saptatantuṃ mahādhvaram

आहरिष्यन्ति राजानस्तवापि विपुलं धनम्प्रीत्या च बहुमानाच्च रत्नान्याभरणानि च

āhariṣyanti rājānastavāpi vipulaṃ dhanamprītyā ca bahumānācca ratnānyābharaṇāni ca

अनर्थाचरितं तात परस्वस्पृहणं भृशम्स्वसंतुष्टः स्वधर्मस्थो यः स वै सुखमेधते

anarthācaritaṃ tāta parasvaspṛhaṇaṃ bhṛśamsvasaṃtuṣṭaḥ svadharmastho yaḥ sa vai sukhamedhate

अव्यापारः परार्थेषु नित्योद्योगः स्वकर्मसुउद्यमो रक्षणे स्वेषामेतद्वैभवलक्षणम्

avyāpāraḥ parārtheṣu nityodyogaḥ svakarmasuudyamo rakṣaṇe sveṣāmetadvaibhavalakṣaṇam

विपत्तिष्वव्यथो दक्षो नित्यमुत्थानवान्नरःअप्रमत्तो विनीतात्मा नित्यं भद्राणि पश्यति

vipattiṣvavyatho dakṣo nityamutthānavānnaraḥapramatto vinītātmā nityaṃ bhadrāṇi paśyati

अन्तर्वेद्यां ददद्वित्तं कामाननुभवन्प्रियान्क्रीडन्स्त्रीभिर्निरातङ्कः प्रशाम्य भरतर्षभ

antarvedyāṃ dadadvittaṃ kāmānanubhavanpriyānkrīḍanstrībhirnirātaṅkaḥ praśāmya bharatarṣabha

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

जानन्वै मोहयसि मां नावि नौरिव संयतास्वार्थे किं नावधानं ते उताहो द्वेष्टि मां भवान्

jānanvai mohayasi māṃ nāvi nauriva saṃyatāsvārthe kiṃ nāvadhānaṃ te utāho dveṣṭi māṃ bhavān

न सन्तीमे धार्तराष्ट्रा येषां त्वमनुशासिताभविष्यमर्थमाख्यासि सदा त्वं कृत्यमात्मनः

na santīme dhārtarāṣṭrā yeṣāṃ tvamanuśāsitābhaviṣyamarthamākhyāsi sadā tvaṃ kṛtyamātmanaḥ

परप्रणेयोऽग्रणीर्हि यश्च मार्गात्प्रमुह्यतिपन्थानमनुगच्छेयुः कथं तस्य पदानुगाः

parapraṇeyo'graṇīrhi yaśca mārgātpramuhyatipanthānamanugaccheyuḥ kathaṃ tasya padānugāḥ

राजन्परिगतप्रज्ञो वृद्धसेवी जितेन्द्रियःप्रतिपन्नान्स्वकार्येषु संमोहयसि नो भृशम्

rājanparigataprajño vṛddhasevī jitendriyaḥpratipannānsvakāryeṣu saṃmohayasi no bhṛśam

लोकवृत्ताद्राजवृत्तमन्यदाह बृहस्पतिःतस्माद्राज्ञा प्रयत्नेन स्वार्थश्चिन्त्यः सदैव हि

lokavṛttādrājavṛttamanyadāha bṛhaspatiḥtasmādrājñā prayatnena svārthaścintyaḥ sadaiva hi

क्षत्रियस्य महाराज जये वृत्तिः समाहितास वै धर्मोऽस्त्वधर्मो वा स्ववृत्तौ भरतर्षभ

kṣatriyasya mahārāja jaye vṛttiḥ samāhitāsa vai dharmo'stvadharmo vā svavṛttau bharatarṣabha

प्रकालयेद्दिशः सर्वाः प्रतोदेनेव सारथिःप्रत्यमित्रश्रियं दीप्तां बुभूषुर्भरतर्षभ

prakālayeddiśaḥ sarvāḥ pratodeneva sārathiḥpratyamitraśriyaṃ dīptāṃ bubhūṣurbharatarṣabha

प्रच्छन्नो वा प्रकाशो वा यो योगो रिपुबाधनःतद्वै शस्त्रं शस्त्रविदां न शस्त्रं छेदनं स्मृतम्

pracchanno vā prakāśo vā yo yogo ripubādhanaḥtadvai śastraṃ śastravidāṃ na śastraṃ chedanaṃ smṛtam

असंतोषः श्रियो मूलं तस्मात्तं कामयाम्यहम्समुच्छ्रये यो यतते स राजन्परमो नयी

asaṃtoṣaḥ śriyo mūlaṃ tasmāttaṃ kāmayāmyahamsamucchraye yo yatate sa rājanparamo nayī

ममत्वं हि न कर्तव्यमैश्वर्ये वा धनेऽपि वापूर्वावाप्तं हरन्त्यन्ये राजधर्मं हि तं विदुः

mamatvaṃ hi na kartavyamaiśvarye vā dhane'pi vāpūrvāvāptaṃ harantyanye rājadharmaṃ hi taṃ viduḥ

अद्रोहे समयं कृत्वा चिच्छेद नमुचेः शिरःशक्रः सा हि मता तस्य रिपौ वृत्तिः सनातनी

adrohe samayaṃ kṛtvā ciccheda namuceḥ śiraḥśakraḥ sā hi matā tasya ripau vṛttiḥ sanātanī

द्वावेतौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिवराजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्

dvāvetau grasate bhūmiḥ sarpo bilaśayānivarājānaṃ cāviroddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam

नास्ति वै जातितः शत्रुः पुरुषस्य विशां पतेयेन साधारणी वृत्तिः स शत्रुर्नेतरो जनः

nāsti vai jātitaḥ śatruḥ puruṣasya viśāṃ pateyena sādhāraṇī vṛttiḥ sa śatrurnetaro janaḥ

शत्रुपक्षं समृध्यन्तं यो मोहात्समुपेक्षतेव्याधिराप्यायित इव तस्य मूलं छिनत्ति सः

śatrupakṣaṃ samṛdhyantaṃ yo mohātsamupekṣatevyādhirāpyāyita iva tasya mūlaṃ chinatti saḥ

अल्पोऽपि ह्यरिरत्यन्तं वर्धमानपराक्रमःवल्मीको मूलज इव ग्रसते वृक्षमन्तिकात्

alpo'pi hyariratyantaṃ vardhamānaparākramaḥvalmīko mūlaja iva grasate vṛkṣamantikāt

आजमीढ रिपोर्लक्ष्मीर्मा ते रोचिष्ट भारतएष भारः सत्त्ववतां नयः शिरसि धिष्ठितः

ājamīḍha riporlakṣmīrmā te rociṣṭa bhārataeṣa bhāraḥ sattvavatāṃ nayaḥ śirasi dhiṣṭhitaḥ

जन्मवृद्धिमिवार्थानां यो वृद्धिमभिकाङ्क्षतेएधते ज्ञातिषु स वै सद्योवृद्धिर्हि विक्रमः

janmavṛddhimivārthānāṃ yo vṛddhimabhikāṅkṣateedhate jñātiṣu sa vai sadyovṛddhirhi vikramaḥ

नाप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं संशयो मे भविष्यतिअवाप्स्ये वा श्रियं तां हि शेष्ये वा निहतो युधि

nāprāpya pāṇḍavaiśvaryaṃ saṃśayo me bhaviṣyatiavāpsye vā śriyaṃ tāṃ hi śeṣye vā nihato yudhi

अतादृशस्य किं मेऽद्य जीवितेन विशां पतेवर्धन्ते पाण्डवा नित्यं वयं तु स्थिरवृद्धयः

atādṛśasya kiṃ me'dya jīvitena viśāṃ patevardhante pāṇḍavā nityaṃ vayaṃ tu sthiravṛddhayaḥ