Parva.Adhyaya 2.63

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

त्रयः किलेमे अधना भवन्ति; दासः शिष्यश्चास्वतन्त्रा च नारीदासस्य पत्नी त्वं धनमस्य भद्रे; हीनेश्वरा दासधनं च दासी

trayaḥ kileme adhanā bhavanti; dāsaḥ śiṣyaścāsvatantrā ca nārīdāsasya patnī tvaṃ dhanamasya bhadre; hīneśvarā dāsadhanaṃ ca dāsī

प्रविश्य सा नः परिचारैर्भजस्व; तत्ते कार्यं शिष्टमावेश्य वेश्मईशाः स्म सर्वे तव राजपुत्रि; भवन्ति ते धार्तराष्ट्रा न पार्थाः

praviśya sā naḥ paricārairbhajasva; tatte kāryaṃ śiṣṭamāveśya veśmaīśāḥ sma sarve tava rājaputri; bhavanti te dhārtarāṣṭrā na pārthāḥ

अन्यं वृणीष्व पतिमाशु भामिनि; यस्माद्दास्यं न लभसे देवनेनअनवद्या वै पतिषु कामवृत्ति;र्नित्यं दास्ये विदितं वै तवास्तु

anyaṃ vṛṇīṣva patimāśu bhāmini; yasmāddāsyaṃ na labhase devanenaanavadyā vai patiṣu kāmavṛtti;rnityaṃ dāsye viditaṃ vai tavāstu

पराजितो नकुलो भीमसेनो; युधिष्ठिरः सहदेवोऽर्जुनश्चदासीभूता प्रविश याज्ञसेनि; पराजितास्ते पतयो न सन्ति

parājito nakulo bhīmaseno; yudhiṣṭhiraḥ sahadevo'rjunaścadāsībhūtā praviśa yājñaseni; parājitāste patayo na santi

प्रयोजनं चात्मनि किं नु मन्यते; पराक्रमं पौरुषं चेह पार्थःपाञ्चाल्यस्य द्रुपदस्यात्मजामिमां; सभामध्ये योऽतिदेवीद्ग्लहेषु

prayojanaṃ cātmani kiṃ nu manyate; parākramaṃ pauruṣaṃ ceha pārthaḥpāñcālyasya drupadasyātmajāmimāṃ; sabhāmadhye yo'tidevīdglaheṣu

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तद्वै श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षी; भृशं निशश्वास तदार्तरूपःराजानुगो धर्मपाशानुबद्धो; दहन्निवैनं कोपविरक्तदृष्टिः

tadvai śrutvā bhīmaseno'tyamarṣī; bhṛśaṃ niśaśvāsa tadārtarūpaḥrājānugo dharmapāśānubaddho; dahannivainaṃ kopaviraktadṛṣṭiḥ

भीम उवाच · bhīma uvāca

नाहं कुप्ये सूतपुत्रस्य राज;न्नेष सत्यं दासधर्मः प्रविष्टःकिं विद्विषो वाद्य मां धारयेयु;र्नादेवीस्त्वं यद्यनया नरेन्द्र

nāhaṃ kupye sūtaputrasya rāja;nneṣa satyaṃ dāsadharmaḥ praviṣṭaḥkiṃ vidviṣo vādya māṃ dhārayeyu;rnādevīstvaṃ yadyanayā narendra

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

राधेयस्य वचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदायुधिष्ठिरमुवाचेदं तूष्णींभूतमचेतसम्

rādheyasya vacaḥ śrutvā rājā duryodhanastadāyudhiṣṭhiramuvācedaṃ tūṣṇīṃbhūtamacetasam

भीमार्जुनौ यमौ चैव स्थितौ ते नृप शासनेप्रश्नं प्रब्रूहि कृष्णां त्वमजितां यदि मन्यसे

bhīmārjunau yamau caiva sthitau te nṛpa śāsanepraśnaṃ prabrūhi kṛṣṇāṃ tvamajitāṃ yadi manyase

एवमुक्त्वा स कौन्तेयमपोह्य वसनं स्वकम्स्मयन्निवैक्षत्पाञ्चालीमैश्वर्यमदमोहितः

evamuktvā sa kaunteyamapohya vasanaṃ svakamsmayannivaikṣatpāñcālīmaiśvaryamadamohitaḥ

कदलीदण्डसदृशं सर्वलक्षणपूजितम्गजहस्तप्रतीकाशं वज्रप्रतिमगौरवम्

kadalīdaṇḍasadṛśaṃ sarvalakṣaṇapūjitamgajahastapratīkāśaṃ vajrapratimagauravam

अभ्युत्स्मयित्वा राधेयं भीममाधर्षयन्निवद्रौपद्याः प्रेक्षमाणायाः सव्यमूरुमदर्शयत्

abhyutsmayitvā rādheyaṃ bhīmamādharṣayannivadraupadyāḥ prekṣamāṇāyāḥ savyamūrumadarśayat

वृकोदरस्तदालोक्य नेत्रे उत्फाल्य लोहितेप्रोवाच राजमध्ये तं सभां विश्रावयन्निव

vṛkodarastadālokya netre utphālya lohiteprovāca rājamadhye taṃ sabhāṃ viśrāvayanniva

पितृभिः सह सालोक्यं मा स्म गच्छेद्वृकोदरःयद्येतमूरुं गदया न भिन्द्यां ते महाहवे

pitṛbhiḥ saha sālokyaṃ mā sma gacchedvṛkodaraḥyadyetamūruṃ gadayā na bhindyāṃ te mahāhave

क्रुद्धस्य तस्य स्रोतोभ्यः सर्वेभ्यः पावकार्चिषःवृक्षस्येव विनिश्चेरुः कोटरेभ्यः प्रदह्यतः

kruddhasya tasya srotobhyaḥ sarvebhyaḥ pāvakārciṣaḥvṛkṣasyeva viniśceruḥ koṭarebhyaḥ pradahyataḥ

विदुर उवाच · vidura uvāca

परं भयं पश्यत भीमसेना;द्बुध्यध्वं राज्ञो वरुणस्येव पाशात्दैवेरितो नूनमयं पुरस्ता;त्परोऽनयो भरतेषूदपादि

paraṃ bhayaṃ paśyata bhīmasenā;dbudhyadhvaṃ rājño varuṇasyeva pāśātdaiverito nūnamayaṃ purastā;tparo'nayo bharateṣūdapādi

अतिद्यूतं कृतमिदं धार्तराष्ट्रा; येऽस्यां स्त्रियं विवदध्वं सभायाम्योगक्षेमो दृश्यते वो महाभयः; पापान्मन्त्रान्कुरवो मन्त्रयन्ति

atidyūtaṃ kṛtamidaṃ dhārtarāṣṭrā; ye'syāṃ striyaṃ vivadadhvaṃ sabhāyāmyogakṣemo dṛśyate vo mahābhayaḥ; pāpānmantrānkuravo mantrayanti

इमं धर्मं कुरवो जानताशु; दुर्दृष्टेऽस्मिन्परिषत्संप्रदुष्येत्इमां चेत्पूर्वं कितवोऽग्लहीष्य;दीशोऽभविष्यदपराजितात्मा

imaṃ dharmaṃ kuravo jānatāśu; durdṛṣṭe'sminpariṣatsaṃpraduṣyetimāṃ cetpūrvaṃ kitavo'glahīṣya;dīśo'bhaviṣyadaparājitātmā

स्वप्ने यथैतद्धि धनं जितं स्या;त्तदेवं मन्ये यस्य दीव्यत्यनीशःगान्धारिपुत्रस्य वचो निशम्य; धर्मादस्मात्कुरवो मापयात

svapne yathaitaddhi dhanaṃ jitaṃ syā;ttadevaṃ manye yasya dīvyatyanīśaḥgāndhāriputrasya vaco niśamya; dharmādasmātkuravo māpayāta

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

भीमस्य वाक्ये तद्वदेवार्जुनस्य; स्थितोऽहं वै यमयोश्चैवमेवयुधिष्ठिरं चेत्प्रवदन्त्यनीश;मथो दास्यान्मोक्ष्यसे याज्ञसेनि

bhīmasya vākye tadvadevārjunasya; sthito'haṃ vai yamayoścaivamevayudhiṣṭhiraṃ cetpravadantyanīśa;matho dāsyānmokṣyase yājñaseni

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

ईशो राजा पूर्वमासीद्ग्लहे नः; कुन्तीपुत्रो धर्मराजो महात्माईशस्त्वयं कस्य पराजितात्मा; तज्जानीध्वं कुरवः सर्व एव

īśo rājā pūrvamāsīdglahe naḥ; kuntīputro dharmarājo mahātmāīśastvayaṃ kasya parājitātmā; tajjānīdhvaṃ kuravaḥ sarva eva

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो राज्ञो धृतराष्ट्रस्य गेहे; गोमायुरुच्चैर्व्याहरदग्निहोत्रेतं रासभाः प्रत्यभाषन्त राज;न्समन्ततः पक्षिणश्चैव रौद्राः

tato rājño dhṛtarāṣṭrasya gehe; gomāyuruccairvyāharadagnihotretaṃ rāsabhāḥ pratyabhāṣanta rāja;nsamantataḥ pakṣiṇaścaiva raudrāḥ

तं च शब्दं विदुरस्तत्त्ववेदी; शुश्राव घोरं सुबलात्मजा चभीष्मद्रोणौ गौतमश्चापि विद्वा;न्स्वस्ति स्वस्तीत्यपि चैवाहुरुच्चैः

taṃ ca śabdaṃ vidurastattvavedī; śuśrāva ghoraṃ subalātmajā cabhīṣmadroṇau gautamaścāpi vidvā;nsvasti svastītyapi caivāhuruccaiḥ

ततो गान्धारी विदुरश्चैव विद्वां;स्तमुत्पातं घोरमालक्ष्य राज्ञेनिवेदयामासतुरार्तवत्तदा; ततो राजा वाक्यमिदं बभाषे

tato gāndhārī viduraścaiva vidvāṃ;stamutpātaṃ ghoramālakṣya rājñenivedayāmāsaturārtavattadā; tato rājā vākyamidaṃ babhāṣe

हतोऽसि दुर्योधन मन्दबुद्धे; यस्त्वं सभायां कुरुपुंगवानाम्स्त्रियं समाभाषसि दुर्विनीत; विशेषतो द्रौपदीं धर्मपत्नीम्

hato'si duryodhana mandabuddhe; yastvaṃ sabhāyāṃ kurupuṃgavānāmstriyaṃ samābhāṣasi durvinīta; viśeṣato draupadīṃ dharmapatnīm

एवमुक्त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी; हितान्वेषी बान्धवानामपायात्कृष्णां पाञ्चालीमब्रवीत्सान्त्वपूर्वं; विमृश्यैतत्प्रज्ञया तत्त्वबुद्धिः

evamuktvā dhṛtarāṣṭro manīṣī; hitānveṣī bāndhavānāmapāyātkṛṣṇāṃ pāñcālīmabravītsāntvapūrvaṃ; vimṛśyaitatprajñayā tattvabuddhiḥ

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

वरं वृणीष्व पाञ्चालि मत्तो यदभिकाङ्क्षसिवधूनां हि विशिष्टा मे त्वं धर्मपरमा सती

varaṃ vṛṇīṣva pāñcāli matto yadabhikāṅkṣasivadhūnāṃ hi viśiṣṭā me tvaṃ dharmaparamā satī

द्रौपद्युवाचददासि चेद्वरं मह्यं वृणोमि भरतर्षभसर्वधर्मानुगः श्रीमानदासोऽस्तु युधिष्ठिरः

draupadyuvācadadāsi cedvaraṃ mahyaṃ vṛṇomi bharatarṣabhasarvadharmānugaḥ śrīmānadāso'stu yudhiṣṭhiraḥ

मनस्विनमजानन्तो मा वै ब्रूयुः कुमारकाःएष वै दासपुत्रेति प्रतिविन्ध्यं तमागतम्

manasvinamajānanto mā vai brūyuḥ kumārakāḥeṣa vai dāsaputreti prativindhyaṃ tamāgatam

राजपुत्रः पुरा भूत्वा यथा नान्यः पुमान्क्वचित्लालितो दासपुत्रत्वं पश्यन्नश्येद्धि भारत

rājaputraḥ purā bhūtvā yathā nānyaḥ pumānkvacitlālito dāsaputratvaṃ paśyannaśyeddhi bhārata

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

द्वितीयं ते वरं भद्रे ददामि वरयस्व माम्मनो हि मे वितरति नैकं त्वं वरमर्हसि

dvitīyaṃ te varaṃ bhadre dadāmi varayasva māmmano hi me vitarati naikaṃ tvaṃ varamarhasi

द्रौपद्युवाचसरथौ सधनुष्कौ च भीमसेनधनंजयौनकुलं सहदेवं च द्वितीयं वरये वरम्

draupadyuvācasarathau sadhanuṣkau ca bhīmasenadhanaṃjayaunakulaṃ sahadevaṃ ca dvitīyaṃ varaye varam

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तृतीयं वरयास्मत्तो नासि द्वाभ्यां सुसत्कृतात्वं हि सर्वस्नुषाणां मे श्रेयसी धर्मचारिणी

tṛtīyaṃ varayāsmatto nāsi dvābhyāṃ susatkṛtātvaṃ hi sarvasnuṣāṇāṃ me śreyasī dharmacāriṇī

द्रौपद्युवाचलोभो धर्मस्य नाशाय भगवन्नाहमुत्सहेअनर्हा वरमादातुं तृतीयं राजसत्तम

draupadyuvācalobho dharmasya nāśāya bhagavannāhamutsaheanarhā varamādātuṃ tṛtīyaṃ rājasattama

एकमाहुर्वैश्यवरं द्वौ तु क्षत्रस्त्रिया वरौत्रयस्तु राज्ञो राजेन्द्र ब्राह्मणस्य शतं वराः

ekamāhurvaiśyavaraṃ dvau tu kṣatrastriyā varautrayastu rājño rājendra brāhmaṇasya śataṃ varāḥ

पापीयांस इमे भूत्वा संतीर्णाः पतयो ममवेत्स्यन्ति चैव भद्राणि राजन्पुण्येन कर्मणा

pāpīyāṃsa ime bhūtvā saṃtīrṇāḥ patayo mamavetsyanti caiva bhadrāṇi rājanpuṇyena karmaṇā