Parva.Adhyaya 2.66

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

अनुज्ञातांस्तान्विदित्वा सरत्नधनसंचयान्पाण्डवान्धार्तराष्ट्राणां कथमासीन्मनस्तदा

anujñātāṃstānviditvā saratnadhanasaṃcayānpāṇḍavāndhārtarāṣṭrāṇāṃ kathamāsīnmanastadā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अनुज्ञातांस्तान्विदित्वा धृतराष्ट्रेण धीमताराजन्दुःशासनः क्षिप्रं जगाम भ्रातरं प्रति

anujñātāṃstānviditvā dhṛtarāṣṭreṇa dhīmatārājanduḥśāsanaḥ kṣipraṃ jagāma bhrātaraṃ prati

दुर्योधनं समासाद्य सामात्यं भरतर्षभदुःखार्तो भरतश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्

duryodhanaṃ samāsādya sāmātyaṃ bharatarṣabhaduḥkhārto bharataśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt

दुःखेनैतत्समानीतं स्थविरो नाशयत्यसौशत्रुसाद्गमयद्द्रव्यं तद्बुध्यध्वं महारथाः

duḥkhenaitatsamānītaṃ sthaviro nāśayatyasauśatrusādgamayaddravyaṃ tadbudhyadhvaṃ mahārathāḥ

अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलःमिथः संगम्य सहिताः पाण्डवान्प्रति मानिनः

atha duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥmithaḥ saṃgamya sahitāḥ pāṇḍavānprati māninaḥ

वैचित्रवीर्यं राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्अभिगम्य त्वरायुक्ताः श्लक्ष्णं वचनमब्रुवन्

vaicitravīryaṃ rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇamabhigamya tvarāyuktāḥ ślakṣṇaṃ vacanamabruvan

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

न त्वयेदं श्रुतं राजन्यज्जगाद बृहस्पतिःशक्रस्य नीतिं प्रवदन्विद्वान्देवपुरोहितः

na tvayedaṃ śrutaṃ rājanyajjagāda bṛhaspatiḥśakrasya nītiṃ pravadanvidvāndevapurohitaḥ

सर्वोपायैर्निहन्तव्याः शत्रवः शत्रुकर्षणपुरा युद्धाद्बलाद्वापि प्रकुर्वन्ति तवाहितम्

sarvopāyairnihantavyāḥ śatravaḥ śatrukarṣaṇapurā yuddhādbalādvāpi prakurvanti tavāhitam

ते वयं पाण्डवधनैः सर्वान्संपूज्य पार्थिवान्यदि तान्योधयिष्यामः किं वा नः परिहास्यति

te vayaṃ pāṇḍavadhanaiḥ sarvānsaṃpūjya pārthivānyadi tānyodhayiṣyāmaḥ kiṃ vā naḥ parihāsyati

अहीनाशीविषान्क्रुद्धान्दंशाय समुपस्थितान्कृत्वा कण्ठे च पृष्ठे च कः समुत्स्रष्टुमर्हति

ahīnāśīviṣānkruddhāndaṃśāya samupasthitānkṛtvā kaṇṭhe ca pṛṣṭhe ca kaḥ samutsraṣṭumarhati

आत्तशस्त्रा रथगताः कुपितास्तात पाण्डवाःनिःशेषं नः करिष्यन्ति क्रुद्धा ह्याशीविषा यथा

āttaśastrā rathagatāḥ kupitāstāta pāṇḍavāḥniḥśeṣaṃ naḥ kariṣyanti kruddhā hyāśīviṣā yathā

संनद्धो ह्यर्जुनो याति विवृत्य परमेषुधीगाण्डीवं मुहुरादत्ते निःश्वसंश्च निरीक्षते

saṃnaddho hyarjuno yāti vivṛtya parameṣudhīgāṇḍīvaṃ muhurādatte niḥśvasaṃśca nirīkṣate

गदां गुर्वीं समुद्यम्य त्वरितश्च वृकोदरःस्वरथं योजयित्वाशु निर्यात इति नः श्रुतम्

gadāṃ gurvīṃ samudyamya tvaritaśca vṛkodaraḥsvarathaṃ yojayitvāśu niryāta iti naḥ śrutam

नकुलः खड्गमादाय चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्सहदेवश्च राजा च चक्रुराकारमिङ्गितैः

nakulaḥ khaḍgamādāya carma cāpyaṣṭacandrakamsahadevaśca rājā ca cakrurākāramiṅgitaiḥ

ते त्वास्थाय रथान्सर्वे बहुशस्त्रपरिच्छदान्अभिघ्नन्तो रथव्रातान्सेनायोगाय निर्ययुः

te tvāsthāya rathānsarve bahuśastraparicchadānabhighnanto rathavrātānsenāyogāya niryayuḥ

न क्षंस्यन्ते तथास्माभिर्जातु विप्रकृता हि तेद्रौपद्याश्च परिक्लेशं कस्तेषां क्षन्तुमर्हति

na kṣaṃsyante tathāsmābhirjātu viprakṛtā hi tedraupadyāśca parikleśaṃ kasteṣāṃ kṣantumarhati

पुनर्दीव्याम भद्रं ते वनवासाय पाण्डवैःएवमेतान्वशे कर्तुं शक्ष्यामो भरतर्षभ

punardīvyāma bhadraṃ te vanavāsāya pāṇḍavaiḥevametānvaśe kartuṃ śakṣyāmo bharatarṣabha

ते वा द्वादश वर्षाणि वयं वा द्यूतनिर्जिताःप्रविशेम महारण्यमजिनैः प्रतिवासिताः

te vā dvādaśa varṣāṇi vayaṃ vā dyūtanirjitāḥpraviśema mahāraṇyamajinaiḥ prativāsitāḥ

त्रयोदशं च सजने अज्ञाताः परिवत्सरम्ज्ञाताश्च पुनरन्यानि वने वर्षाणि द्वादश

trayodaśaṃ ca sajane ajñātāḥ parivatsaramjñātāśca punaranyāni vane varṣāṇi dvādaśa

निवसेम वयं ते वा तथा द्यूतं प्रवर्तताम्अक्षानुप्त्वा पुनर्द्यूतमिदं दीव्यन्तु पाण्डवाः

nivasema vayaṃ te vā tathā dyūtaṃ pravartatāmakṣānuptvā punardyūtamidaṃ dīvyantu pāṇḍavāḥ

एतत्कृत्यतमं राजन्नस्माकं भरतर्षभअयं हि शकुनिर्वेद सविद्यामक्षसंपदम्

etatkṛtyatamaṃ rājannasmākaṃ bharatarṣabhaayaṃ hi śakunirveda savidyāmakṣasaṃpadam

दृढमूला वयं राज्ये मित्राणि परिगृह्य चसारवद्विपुलं सैन्यं सत्कृत्य च दुरासदम्

dṛḍhamūlā vayaṃ rājye mitrāṇi parigṛhya casāravadvipulaṃ sainyaṃ satkṛtya ca durāsadam

ते च त्रयोदशे वर्षे पारयिष्यन्ति चेद्व्रतम्जेष्यामस्तान्वयं राजन्रोचतां ते परंतप

te ca trayodaśe varṣe pārayiṣyanti cedvratamjeṣyāmastānvayaṃ rājanrocatāṃ te paraṃtapa

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तूर्णं प्रत्यानयस्वैतान्कामं व्यध्वगतानपिआगच्छन्तु पुनर्द्यूतमिदं कुर्वन्तु पाण्डवाः

tūrṇaṃ pratyānayasvaitānkāmaṃ vyadhvagatānapiāgacchantu punardyūtamidaṃ kurvantu pāṇḍavāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो द्रोणः सोमदत्तो बाह्लीकश्च महारथःविदुरो द्रोणपुत्रश्च वैश्यापुत्रश्च वीर्यवान्

tato droṇaḥ somadatto bāhlīkaśca mahārathaḥviduro droṇaputraśca vaiśyāputraśca vīryavān

भूरिश्रवाः शांतनवो विकर्णश्च महारथःमा द्यूतमित्यभाषन्त शमोऽस्त्विति च सर्वशः

bhūriśravāḥ śāṃtanavo vikarṇaśca mahārathaḥmā dyūtamityabhāṣanta śamo'stviti ca sarvaśaḥ

अकामानां च सर्वेषां सुहृदामर्थदर्शिनाम्अकरोत्पाण्डवाह्वानं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः

akāmānāṃ ca sarveṣāṃ suhṛdāmarthadarśināmakarotpāṇḍavāhvānaṃ dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥ

अथाब्रवीन्महाराज धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्पुत्रहार्दाद्धर्मयुक्तं गान्धारी शोककर्शिता

athābravīnmahārāja dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaramputrahārdāddharmayuktaṃ gāndhārī śokakarśitā

जाते दुर्योधने क्षत्ता महामतिरभाषतनीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः

jāte duryodhane kṣattā mahāmatirabhāṣatanīyatāṃ paralokāya sādhvayaṃ kulapāṃsanaḥ

व्यनदज्जातमात्रो हि गोमायुरिव भारतअन्तो नूनं कुलस्यास्य कुरवस्तन्निबोधत

vyanadajjātamātro hi gomāyuriva bhārataanto nūnaṃ kulasyāsya kuravastannibodhata

मा बालानामशिष्टानामभिमंस्था मतिं प्रभोमा कुलस्य क्षये घोरे कारणं त्वं भविष्यसि

mā bālānāmaśiṣṭānāmabhimaṃsthā matiṃ prabhomā kulasya kṣaye ghore kāraṇaṃ tvaṃ bhaviṣyasi

बद्धं सेतुं को नु भिन्द्याद्धमेच्छान्तं च पावकम्शमे धृतान्पुनः पार्थान्कोपयेत्को नु भारत

baddhaṃ setuṃ ko nu bhindyāddhamecchāntaṃ ca pāvakamśame dhṛtānpunaḥ pārthānkopayetko nu bhārata

स्मरन्तं त्वामाजमीढ स्मारयिष्याम्यहं पुनःशास्त्रं न शास्ति दुर्बुद्धिं श्रेयसे वेतराय वा

smarantaṃ tvāmājamīḍha smārayiṣyāmyahaṃ punaḥśāstraṃ na śāsti durbuddhiṃ śreyase vetarāya vā

न वै वृद्धो बालमतिर्भवेद्राजन्कथंचनत्वन्नेत्राः सन्तु ते पुत्रा मा त्वां दीर्णाः प्रहासिषुः

na vai vṛddho bālamatirbhavedrājankathaṃcanatvannetrāḥ santu te putrā mā tvāṃ dīrṇāḥ prahāsiṣuḥ

शमेन धर्मेण परस्य बुद्ध्या; जाता बुद्धिः सास्तु ते मा प्रतीपाप्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्री;र्मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान्

śamena dharmeṇa parasya buddhyā; jātā buddhiḥ sāstu te mā pratīpāpradhvaṃsinī krūrasamāhitā śrī;rmṛduprauḍhā gacchati putrapautrān

अथाब्रवीन्महाराजो गान्धारीं धर्मदर्शिनीम्अन्तः कामं कुलस्यास्तु न शक्ष्यामि निवारितुम्

athābravīnmahārājo gāndhārīṃ dharmadarśinīmantaḥ kāmaṃ kulasyāstu na śakṣyāmi nivāritum

यथेच्छन्ति तथैवास्तु प्रत्यागच्छन्तु पाण्डवाःपुनर्द्यूतं प्रकुर्वन्तु मामकाः पाण्डवैः सह

yathecchanti tathaivāstu pratyāgacchantu pāṇḍavāḥpunardyūtaṃ prakurvantu māmakāḥ pāṇḍavaiḥ saha