Parva.Adhyaya 3.127

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथंवीर्यः स राजाभूत्सोमको वदतां वरकर्माण्यस्य प्रभावं च श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

kathaṃvīryaḥ sa rājābhūtsomako vadatāṃ varakarmāṇyasya prabhāvaṃ ca śrotumicchāmi tattvataḥ

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

युधिष्ठिरासीन्नृपतिः सोमको नाम धार्मिकःतस्य भार्याशतं राजन्सदृशीनामभूत्तदा

yudhiṣṭhirāsīnnṛpatiḥ somako nāma dhārmikaḥtasya bhāryāśataṃ rājansadṛśīnāmabhūttadā

स वै यत्नेन महता तासु पुत्रं महीपतिःकंचिन्नासादयामास कालेन महता अपि

sa vai yatnena mahatā tāsu putraṃ mahīpatiḥkaṃcinnāsādayāmāsa kālena mahatā api

कदाचित्तस्य वृद्धस्य यतमानस्य यत्नतःजन्तुर्नाम सुतस्तस्मिन्स्त्रीशते समजायत

kadācittasya vṛddhasya yatamānasya yatnataḥjanturnāma sutastasminstrīśate samajāyata

तं जातं मातरः सर्वाः परिवार्य समासतेसततं पृष्ठतः कृत्वा कामभोगान्विशां पते

taṃ jātaṃ mātaraḥ sarvāḥ parivārya samāsatesatataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmabhogānviśāṃ pate

ततः पिपीलिका जन्तुं कदाचिददशत्स्फिजिस दष्टो व्यनदद्राजंस्तेन दुःखेन बालकः

tataḥ pipīlikā jantuṃ kadācidadaśatsphijisa daṣṭo vyanadadrājaṃstena duḥkhena bālakaḥ

ततस्ता मातरः सर्वाः प्राक्रोशन्भृशदुःखिताःपरिवार्य जन्तुं सहिताः स शब्दस्तुमुलोऽभवत्

tatastā mātaraḥ sarvāḥ prākrośanbhṛśaduḥkhitāḥparivārya jantuṃ sahitāḥ sa śabdastumulo'bhavat

तमार्तनादं सहसा शुश्राव स महीपतिःअमात्यपरिषन्मध्ये उपविष्टः सहर्त्विजैः

tamārtanādaṃ sahasā śuśrāva sa mahīpatiḥamātyapariṣanmadhye upaviṣṭaḥ sahartvijaiḥ

ततः प्रस्थापयामास किमेतदिति पार्थिवःतस्मै क्षत्ता यथावृत्तमाचचक्षे सुतं प्रति

tataḥ prasthāpayāmāsa kimetaditi pārthivaḥtasmai kṣattā yathāvṛttamācacakṣe sutaṃ prati

त्वरमाणः स चोत्थाय सोमकः सह मन्त्रिभिःप्रविश्यान्तःपुरं पुत्रमाश्वासयदरिंदमः

tvaramāṇaḥ sa cotthāya somakaḥ saha mantribhiḥpraviśyāntaḥpuraṃ putramāśvāsayadariṃdamaḥ

सान्त्वयित्वा तु तं पुत्रं निष्क्रम्यान्तःपुरान्नृपःऋत्विजैः सहितो राजन्सहामात्य उपाविशत्

sāntvayitvā tu taṃ putraṃ niṣkramyāntaḥpurānnṛpaḥṛtvijaiḥ sahito rājansahāmātya upāviśat

सोमक उवाच · somaka uvāca

धिगस्त्विहैकपुत्रत्वमपुत्रत्वं वरं भवेत्नित्यातुरत्वाद्भूतानां शोक एवैकपुत्रता

dhigastvihaikaputratvamaputratvaṃ varaṃ bhavetnityāturatvādbhūtānāṃ śoka evaikaputratā

इदं भार्याशतं ब्रह्मन्परीक्ष्योपचितं प्रभोपुत्रार्थिना मया वोढं न चासां विद्यते प्रजा

idaṃ bhāryāśataṃ brahmanparīkṣyopacitaṃ prabhoputrārthinā mayā voḍhaṃ na cāsāṃ vidyate prajā

एकः कथंचिदुत्पन्नः पुत्रो जन्तुरयं ममयतमानस्य सर्वासु किं नु दुःखमतः परम्

ekaḥ kathaṃcidutpannaḥ putro janturayaṃ mamayatamānasya sarvāsu kiṃ nu duḥkhamataḥ param

वयश्च समतीतं मे सभार्यस्य द्विजोत्तमआसां प्राणाः समायत्ता मम चात्रैकपुत्रके

vayaśca samatītaṃ me sabhāryasya dvijottamaāsāṃ prāṇāḥ samāyattā mama cātraikaputrake

स्यान्नु कर्म तथा युक्तं येन पुत्रशतं भवेत्महता लघुना वापि कर्मणा दुष्करेण वा

syānnu karma tathā yuktaṃ yena putraśataṃ bhavetmahatā laghunā vāpi karmaṇā duṣkareṇa vā

ऋत्विगुवाचअस्ति वै तादृशं कर्म येन पुत्रशतं भवेत्यदि शक्नोषि तत्कर्तुमथ वक्ष्यामि सोमक

ṛtviguvācaasti vai tādṛśaṃ karma yena putraśataṃ bhavetyadi śaknoṣi tatkartumatha vakṣyāmi somaka

सोमक उवाच · somaka uvāca

कार्यं वा यदि वाकार्यं येन पुत्रशतं भवेत्कृतमेव हि तद्विद्धि भगवान्प्रब्रवीतु मे

kāryaṃ vā yadi vākāryaṃ yena putraśataṃ bhavetkṛtameva hi tadviddhi bhagavānprabravītu me

ऋत्विगुवाचयजस्व जन्तुना राजंस्त्वं मया वितते क्रतौततः पुत्रशतं श्रीमद्भविष्यत्यचिरेण ते

ṛtviguvācayajasva jantunā rājaṃstvaṃ mayā vitate kratautataḥ putraśataṃ śrīmadbhaviṣyatyacireṇa te

वपायां हूयमानायां धूममाघ्राय मातरःततस्ताः सुमहावीर्याञ्जनयिष्यन्ति ते सुतान्

vapāyāṃ hūyamānāyāṃ dhūmamāghrāya mātaraḥtatastāḥ sumahāvīryāñjanayiṣyanti te sutān

तस्यामेव तु ते जन्तुर्भविता पुनरात्मजःउत्तरे चास्य सौवर्णं लक्ष्म पार्श्वे भविष्यति

tasyāmeva tu te janturbhavitā punarātmajaḥuttare cāsya sauvarṇaṃ lakṣma pārśve bhaviṣyati