Parva.Adhyaya 3.180

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

काम्यकं प्राप्य कौन्तेया युधिष्ठिरपुरोगमाःकृतातिथ्या मुनिगणैर्निषेदुः सह कृष्णया

kāmyakaṃ prāpya kaunteyā yudhiṣṭhirapurogamāḥkṛtātithyā munigaṇairniṣeduḥ saha kṛṣṇayā

ततस्तान्परिविश्वस्तान्वसतः पाण्डुनन्दनान्ब्राह्मणा बहवस्तत्र समन्तात्पर्यवारयन्

tatastānpariviśvastānvasataḥ pāṇḍunandanānbrāhmaṇā bahavastatra samantātparyavārayan

अथाब्रवीद्द्विजः कश्चिदर्जुनस्य प्रियः सखाएष्यतीह महाबाहुर्वशी शौरिरुदारधीः

athābravīddvijaḥ kaścidarjunasya priyaḥ sakhāeṣyatīha mahābāhurvaśī śaurirudāradhīḥ

विदिता हि हरेर्यूयमिहायाताः कुरूद्वहाःसदा हि दर्शनाकाङ्क्षी श्रेयोऽन्वेषी च वो हरिः

viditā hi hareryūyamihāyātāḥ kurūdvahāḥsadā hi darśanākāṅkṣī śreyo'nveṣī ca vo hariḥ

बहुवत्सरजीवी च मार्कण्डेयो महातपाःस्वाध्यायतपसा युक्तः क्षिप्रं युष्मान्समेष्यति

bahuvatsarajīvī ca mārkaṇḍeyo mahātapāḥsvādhyāyatapasā yuktaḥ kṣipraṃ yuṣmānsameṣyati

तथैव तस्य ब्रुवतः प्रत्यदृश्यत केशवःसैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेन रथिनां वरः

tathaiva tasya bruvataḥ pratyadṛśyata keśavaḥsainyasugrīvayuktena rathena rathināṃ varaḥ

मघवानिव पौलोम्या सहितः सत्यभामयाउपायाद्देवकीपुत्रो दिदृक्षुः कुरुसत्तमान्

maghavāniva paulomyā sahitaḥ satyabhāmayāupāyāddevakīputro didṛkṣuḥ kurusattamān

अवतीर्य रथात्कृष्णो धर्मराजं यथाविधिववन्दे मुदितो धीमान्भीमं च बलिनां वरम्

avatīrya rathātkṛṣṇo dharmarājaṃ yathāvidhivavande mudito dhīmānbhīmaṃ ca balināṃ varam

पूजयामास धौम्यं च यमाभ्यामभिवादितःपरिष्वज्य गुडाकेशं द्रौपदीं पर्यसान्त्वयत्

pūjayāmāsa dhaumyaṃ ca yamābhyāmabhivāditaḥpariṣvajya guḍākeśaṃ draupadīṃ paryasāntvayat

स दृष्ट्वा फल्गुनं वीरं चिरस्य प्रियमागतम्पर्यष्वजत दाशार्हः पुनः पुनररिंदमम्

sa dṛṣṭvā phalgunaṃ vīraṃ cirasya priyamāgatamparyaṣvajata dāśārhaḥ punaḥ punarariṃdamam

तथैव सत्यभामापि द्रौपदीं परिषस्वजेपाण्डवानां प्रियां भार्यां कृष्णस्य महिषी प्रिया

tathaiva satyabhāmāpi draupadīṃ pariṣasvajepāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā

ततस्ते पाण्डवाः सर्वे सभार्याः सपुरोहिताःआनर्चुः पुण्डरीकाक्षं परिवव्रुश्च सर्वशः

tataste pāṇḍavāḥ sarve sabhāryāḥ sapurohitāḥānarcuḥ puṇḍarīkākṣaṃ parivavruśca sarvaśaḥ

कृष्णस्तु पार्थेन समेत्य विद्वा;न्धनंजयेनासुरतर्जनेनबभौ यथा भूतपतिर्महात्मा; समेत्य साक्षाद्भगवान्गुहेन

kṛṣṇastu pārthena sametya vidvā;ndhanaṃjayenāsuratarjanenababhau yathā bhūtapatirmahātmā; sametya sākṣādbhagavānguhena

ततः समस्तानि किरीटमाली; वनेषु वृत्तानि गदाग्रजायउक्त्वा यथावत्पुनरन्वपृच्छ;त्कथं सुभद्रा च तथाभिमन्युः

tataḥ samastāni kirīṭamālī; vaneṣu vṛttāni gadāgrajāyauktvā yathāvatpunaranvapṛccha;tkathaṃ subhadrā ca tathābhimanyuḥ

स पूजयित्वा मधुहा यथाव;त्पार्थांश्च कृष्णां च पुरोहितं चउवाच राजानमभिप्रशंस;न्युधिष्ठिरं तत्र सहोपविश्य

sa pūjayitvā madhuhā yathāva;tpārthāṃśca kṛṣṇāṃ ca purohitaṃ cauvāca rājānamabhipraśaṃsa;nyudhiṣṭhiraṃ tatra sahopaviśya

धर्मः परः पाण्डव राज्यलाभा;त्तस्यार्थमाहुस्तप एव राजन्सत्यार्जवाभ्यां चरता स्वधर्मं; जितस्तवायं च परश्च लोकः

dharmaḥ paraḥ pāṇḍava rājyalābhā;ttasyārthamāhustapa eva rājansatyārjavābhyāṃ caratā svadharmaṃ; jitastavāyaṃ ca paraśca lokaḥ

अधीतमग्रे चरता व्रतानि; सम्यग्धनुर्वेदमवाप्य कृत्स्नम्क्षात्रेण धर्मेण वसूनि लब्ध्वा; सर्वे ह्यवाप्ताः क्रतवः पुराणाः

adhītamagre caratā vratāni; samyagdhanurvedamavāpya kṛtsnamkṣātreṇa dharmeṇa vasūni labdhvā; sarve hyavāptāḥ kratavaḥ purāṇāḥ

न ग्राम्यधर्मेषु रतिस्तवास्ति; कामान्न किंचित्कुरुषे नरेन्द्रन चार्थलोभात्प्रजहासि धर्मं; तस्मात्स्वभावादसि धर्मराजः

na grāmyadharmeṣu ratistavāsti; kāmānna kiṃcitkuruṣe narendrana cārthalobhātprajahāsi dharmaṃ; tasmātsvabhāvādasi dharmarājaḥ

दानं च सत्यं च तपश्च राज;ञ्श्रद्धा च शान्तिश्च धृतिः क्षमा चअवाप्य राष्ट्राणि वसूनि भोगा;नेषा परा पार्थ सदा रतिस्ते

dānaṃ ca satyaṃ ca tapaśca rāja;ñśraddhā ca śāntiśca dhṛtiḥ kṣamā caavāpya rāṣṭrāṇi vasūni bhogā;neṣā parā pārtha sadā ratiste

यदा जनौघः कुरुजाङ्गलानां; कृष्णां सभायामवशामपश्यत्अपेतधर्मव्यवहारवृत्तं; सहेत तत्पाण्डव कस्त्वदन्यः

yadā janaughaḥ kurujāṅgalānāṃ; kṛṣṇāṃ sabhāyāmavaśāmapaśyatapetadharmavyavahāravṛttaṃ; saheta tatpāṇḍava kastvadanyaḥ

असंशयं सर्वसमृद्धकामः; क्षिप्रं प्रजाः पालयितासि सम्यक्इमे वयं निग्रहणे कुरूणां; यदि प्रतिज्ञा भवतः समाप्ता

asaṃśayaṃ sarvasamṛddhakāmaḥ; kṣipraṃ prajāḥ pālayitāsi samyakime vayaṃ nigrahaṇe kurūṇāṃ; yadi pratijñā bhavataḥ samāptā

धौम्यं च कृष्णां च युधिष्ठिरं च; यमौ च भीमं च दशार्हसिंहःउवाच दिष्ट्या भवतां शिवेन; प्राप्तः किरीटी मुदितः कृतास्त्रः

dhaumyaṃ ca kṛṣṇāṃ ca yudhiṣṭhiraṃ ca; yamau ca bhīmaṃ ca daśārhasiṃhaḥuvāca diṣṭyā bhavatāṃ śivena; prāptaḥ kirīṭī muditaḥ kṛtāstraḥ

प्रोवाच कृष्णामपि याज्ञसेनीं; दशार्हभर्ता सहितः सुहृद्भिःकृष्णे धनुर्वेदरतिप्रधानाः; सत्यव्रतास्ते शिशवः सुशीलाःसद्भिः सदैवाचरितं समाधिं; चरन्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनि

provāca kṛṣṇāmapi yājñasenīṃ; daśārhabhartā sahitaḥ suhṛdbhiḥkṛṣṇe dhanurvedaratipradhānāḥ; satyavratāste śiśavaḥ suśīlāḥsadbhiḥ sadaivācaritaṃ samādhiṃ; caranti putrāstava yājñaseni

राज्येन राष्ट्रैश्च निमन्त्र्यमाणाः; पित्रा च कृष्णे तव सोदरैश्चन यज्ञसेनस्य न मातुलानां; गृहेषु बाला रतिमाप्नुवन्ति

rājyena rāṣṭraiśca nimantryamāṇāḥ; pitrā ca kṛṣṇe tava sodaraiścana yajñasenasya na mātulānāṃ; gṛheṣu bālā ratimāpnuvanti

आनर्तमेवाभिमुखाः शिवेन; गत्वा धनुर्वेदरतिप्रधानाःतवात्मजा वृष्णिपुरं प्रविश्य; न दैवतेभ्यः स्पृहयन्ति कृष्णे

ānartamevābhimukhāḥ śivena; gatvā dhanurvedaratipradhānāḥtavātmajā vṛṣṇipuraṃ praviśya; na daivatebhyaḥ spṛhayanti kṛṣṇe

यथा त्वमेवार्हसि तेषु वृत्तिं; प्रयोक्तुमार्या च यथैव कुन्तीतेष्वप्रमादेन सदा करोति; तथा च भूयश्च तथा सुभद्रा

yathā tvamevārhasi teṣu vṛttiṃ; prayoktumāryā ca yathaiva kuntīteṣvapramādena sadā karoti; tathā ca bhūyaśca tathā subhadrā

यथानिरुद्धस्य यथाभिमन्यो;र्यथा सुनीथस्य यथैव भानोःतथा विनेता च गतिश्च कृष्णे; तवात्मजानामपि रौक्मिणेयः

yathāniruddhasya yathābhimanyo;ryathā sunīthasya yathaiva bhānoḥtathā vinetā ca gatiśca kṛṣṇe; tavātmajānāmapi raukmiṇeyaḥ

गदासिचर्मग्रहणेषु शूरा;नस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वयानेसम्यग्विनेता विनयत्यतन्द्री;स्तांश्चाभिमन्युः सततं कुमारः

gadāsicarmagrahaṇeṣu śūrā;nastreṣu śikṣāsu rathāśvayānesamyagvinetā vinayatyatandrī;stāṃścābhimanyuḥ satataṃ kumāraḥ

स चापि सम्यक्प्रणिधाय शिक्षा;मस्त्राणि चैषां गुरुवत्प्रदायतवात्मजानां च तथाभिमन्योः; पराक्रमैस्तुष्यति रौक्मिणेयः

sa cāpi samyakpraṇidhāya śikṣā;mastrāṇi caiṣāṃ guruvatpradāyatavātmajānāṃ ca tathābhimanyoḥ; parākramaistuṣyati raukmiṇeyaḥ

यदा विहारं प्रसमीक्षमाणाः; प्रयान्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनिएकैकमेषामनुयान्ति तत्र; रथाश्च यानानि च दन्तिनश्च

yadā vihāraṃ prasamīkṣamāṇāḥ; prayānti putrāstava yājñaseniekaikameṣāmanuyānti tatra; rathāśca yānāni ca dantinaśca

अथाब्रवीद्धर्मराजं तु कृष्णो; दशार्हयोधाः कुकुरान्धकाश्चएते निदेशं तव पालयन्ति; तिष्ठन्ति यत्रेच्छसि तत्र राजन्

athābravīddharmarājaṃ tu kṛṣṇo; daśārhayodhāḥ kukurāndhakāścaete nideśaṃ tava pālayanti; tiṣṭhanti yatrecchasi tatra rājan

आवर्ततां कार्मुकवेगवाता; हलायुधप्रग्रहणा मधूनाम्सेना तवार्थेषु नरेन्द्र यत्ता; ससादिपत्त्यश्वरथा सनागा

āvartatāṃ kārmukavegavātā; halāyudhapragrahaṇā madhūnāmsenā tavārtheṣu narendra yattā; sasādipattyaśvarathā sanāgā

प्रस्थाप्यतां पाण्डव धार्तराष्ट्रः; सुयोधनः पापकृतां वरिष्ठःस सानुबन्धः ससुहृद्गणश्च; सौभस्य सौभाधिपतेश्च मार्गम्

prasthāpyatāṃ pāṇḍava dhārtarāṣṭraḥ; suyodhanaḥ pāpakṛtāṃ variṣṭhaḥsa sānubandhaḥ sasuhṛdgaṇaśca; saubhasya saubhādhipateśca mārgam

कामं तथा तिष्ठ नरेन्द्र तस्मि;न्यथा कृतस्ते समयः सभायाम्दाशार्हयोधैस्तु ससादियोधं; प्रतीक्षतां नागपुरं भवन्तम्

kāmaṃ tathā tiṣṭha narendra tasmi;nyathā kṛtaste samayaḥ sabhāyāmdāśārhayodhaistu sasādiyodhaṃ; pratīkṣatāṃ nāgapuraṃ bhavantam

व्यपेतमन्युर्व्यपनीतपाप्मा; विहृत्य यत्रेच्छसि तत्र कामम्ततः समृद्धं प्रथमं विशोकः; प्रपत्स्यसे नागपुरं सराष्ट्रम्

vyapetamanyurvyapanītapāpmā; vihṛtya yatrecchasi tatra kāmamtataḥ samṛddhaṃ prathamaṃ viśokaḥ; prapatsyase nāgapuraṃ sarāṣṭram

ततस्तदाज्ञाय मतं महात्मा; यथावदुक्तं पुरुषोत्तमेनप्रशस्य विप्रेक्ष्य च धर्मराजः; कृताञ्जलिः केशवमित्युवाच

tatastadājñāya mataṃ mahātmā; yathāvaduktaṃ puruṣottamenapraśasya viprekṣya ca dharmarājaḥ; kṛtāñjaliḥ keśavamityuvāca

असंशयं केशव पाण्डवानां; भवान्गतिस्त्वच्छरणा हि पार्थाःकालोदये तच्च ततश्च भूयः; कर्ता भवान्कर्म न संशयोऽस्ति

asaṃśayaṃ keśava pāṇḍavānāṃ; bhavāngatistvaccharaṇā hi pārthāḥkālodaye tacca tataśca bhūyaḥ; kartā bhavānkarma na saṃśayo'sti

यथाप्रतिज्ञं विहृतश्च कालः; सर्वाः समा द्वादश निर्जनेषुअज्ञातचर्यां विधिवत्समाप्य; भवद्गताः केशव पाण्डवेयाः

yathāpratijñaṃ vihṛtaśca kālaḥ; sarvāḥ samā dvādaśa nirjaneṣuajñātacaryāṃ vidhivatsamāpya; bhavadgatāḥ keśava pāṇḍaveyāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तथा वदति वार्ष्णेये धर्मराजे च भारतअथ पश्चात्तपोवृद्धो बहुवर्षसहस्रधृक्प्रत्यदृश्यत धर्मात्मा मार्कण्डेयो महातपाः

tathā vadati vārṣṇeye dharmarāje ca bhārataatha paścāttapovṛddho bahuvarṣasahasradhṛkpratyadṛśyata dharmātmā mārkaṇḍeyo mahātapāḥ

तमागतमृषिं वृद्धं बहुवर्षसहस्रिणम्आनर्चुर्ब्राह्मणाः सर्वे कृष्णश्च सह पाण्डवैः

tamāgatamṛṣiṃ vṛddhaṃ bahuvarṣasahasriṇamānarcurbrāhmaṇāḥ sarve kṛṣṇaśca saha pāṇḍavaiḥ

तमर्चितं सुविश्वस्तमासीनमृषिसत्तमम्ब्राह्मणानां मतेनाह पाण्डवानां च केशवः

tamarcitaṃ suviśvastamāsīnamṛṣisattamambrāhmaṇānāṃ matenāha pāṇḍavānāṃ ca keśavaḥ

शुश्रूषवः पाण्डवास्ते ब्राह्मणाश्च समागताःद्रौपदी सत्यभामा च तथाहं परमं वचः

śuśrūṣavaḥ pāṇḍavāste brāhmaṇāśca samāgatāḥdraupadī satyabhāmā ca tathāhaṃ paramaṃ vacaḥ

पुरावृत्ताः कथाः पुण्याः सदाचाराः सनातनाःराज्ञां स्त्रीणामृषीणां च मार्कण्डेय विचक्ष्व नः

purāvṛttāḥ kathāḥ puṇyāḥ sadācārāḥ sanātanāḥrājñāṃ strīṇāmṛṣīṇāṃ ca mārkaṇḍeya vicakṣva naḥ

तेषु तत्रोपविष्टेषु देवर्षिरपि नारदःआजगाम विशुद्धात्मा पाण्डवानवलोककः

teṣu tatropaviṣṭeṣu devarṣirapi nāradaḥājagāma viśuddhātmā pāṇḍavānavalokakaḥ

तमप्यथ महात्मानं सर्वे तु पुरुषर्षभाःपाद्यार्घ्याभ्यां यथान्यायमुपतस्थुर्मनीषिणम्

tamapyatha mahātmānaṃ sarve tu puruṣarṣabhāḥpādyārghyābhyāṃ yathānyāyamupatasthurmanīṣiṇam

नारदस्त्वथ देवर्षिर्ज्ञात्वा तांस्तु कृतक्षणान्मार्कण्डेयस्य वदतस्तां कथामन्वमोदत

nāradastvatha devarṣirjñātvā tāṃstu kṛtakṣaṇānmārkaṇḍeyasya vadatastāṃ kathāmanvamodata

उवाच चैनं कालज्ञः स्मयन्निव स नारदःब्रह्मर्षे कथ्यतां यत्ते पाण्डवेषु विवक्षितम्

uvāca cainaṃ kālajñaḥ smayanniva sa nāradaḥbrahmarṣe kathyatāṃ yatte pāṇḍaveṣu vivakṣitam

एवमुक्तः प्रत्युवाच मार्कण्डेयो महातपाःक्षणं कुरुध्वं विपुलमाख्यातव्यं भविष्यति

evamuktaḥ pratyuvāca mārkaṇḍeyo mahātapāḥkṣaṇaṃ kurudhvaṃ vipulamākhyātavyaṃ bhaviṣyati

एवमुक्ताः क्षणं चक्रुः पाण्डवाः सह तैर्द्विजैःमध्यंदिने यथादित्यं प्रेक्षन्तस्तं महामुनिम्

evamuktāḥ kṣaṇaṃ cakruḥ pāṇḍavāḥ saha tairdvijaiḥmadhyaṃdine yathādityaṃ prekṣantastaṃ mahāmunim