Parva.Adhyaya 3.207

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

श्रुत्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराजः कथां शुभाम्पुनः पप्रच्छ तमृषिं मार्कण्डेयं तपस्विनम्

śrutvemāṃ dharmasaṃyuktāṃ dharmarājaḥ kathāṃ śubhāmpunaḥ papraccha tamṛṣiṃ mārkaṇḍeyaṃ tapasvinam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथमग्निर्वनं यातः कथं चाप्यङ्गिराः पुरानष्टेऽग्नौ हव्यमवहदग्निर्भूत्वा महानृषिः

kathamagnirvanaṃ yātaḥ kathaṃ cāpyaṅgirāḥ purānaṣṭe'gnau havyamavahadagnirbhūtvā mahānṛṣiḥ

अग्निर्यदा त्वेक एव बहुत्वं चास्य कर्मसुदृश्यते भगवन्सर्वमेतदिच्छामि वेदितुम्

agniryadā tveka eva bahutvaṃ cāsya karmasudṛśyate bhagavansarvametadicchāmi veditum

कुमारश्च यथोत्पन्नो यथा चाग्नेः सुतोऽभवत्यथा रुद्राच्च संभूतो गङ्गायां कृत्तिकासु च

kumāraśca yathotpanno yathā cāgneḥ suto'bhavatyathā rudrācca saṃbhūto gaṅgāyāṃ kṛttikāsu ca

एतदिच्छाम्यहं त्वत्तः श्रोतुं भार्गवनन्दनकौतूहलसमाविष्टो यथातथ्यं महामुने

etadicchāmyahaṃ tvattaḥ śrotuṃ bhārgavanandanakautūhalasamāviṣṭo yathātathyaṃ mahāmune

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्यथा क्रुद्धो हुतवहस्तपस्तप्तुं वनं गतः

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamyathā kruddho hutavahastapastaptuṃ vanaṃ gataḥ

यथा च भगवानग्निः स्वयमेवाङ्गिराभवत्संतापयन्स्वप्रभया नाशयंस्तिमिराणि च

yathā ca bhagavānagniḥ svayamevāṅgirābhavatsaṃtāpayansvaprabhayā nāśayaṃstimirāṇi ca

आश्रमस्थो महाभागो हव्यवाहं विशेषयन्तथा स भूत्वा तु तदा जगत्सर्वं प्रकाशयन्

āśramastho mahābhāgo havyavāhaṃ viśeṣayantathā sa bhūtvā tu tadā jagatsarvaṃ prakāśayan

तपश्चरंश्च हुतभुक्संतप्तस्तस्य तेजसाभृशं ग्लानश्च तेजस्वी न स किंचित्प्रजज्ञिवान्

tapaścaraṃśca hutabhuksaṃtaptastasya tejasābhṛśaṃ glānaśca tejasvī na sa kiṃcitprajajñivān

अथ संचिन्तयामास भगवान्हव्यवाहनःअन्योऽग्निरिह लोकानां ब्रह्मणा संप्रवर्तितःअग्नित्वं विप्रनष्टं हि तप्यमानस्य मे तपः

atha saṃcintayāmāsa bhagavānhavyavāhanaḥanyo'gniriha lokānāṃ brahmaṇā saṃpravartitaḥagnitvaṃ vipranaṣṭaṃ hi tapyamānasya me tapaḥ

कथमग्निः पुनरहं भवेयमिति चिन्त्य सःअपश्यदग्निवल्लोकांस्तापयन्तं महामुनिम्

kathamagniḥ punarahaṃ bhaveyamiti cintya saḥapaśyadagnivallokāṃstāpayantaṃ mahāmunim

सोपासर्पच्छनैर्भीतस्तमुवाच तदाङ्गिराःशीघ्रमेव भवस्वाग्निस्त्वं पुनर्लोकभावनःविज्ञातश्चासि लोकेषु त्रिषु संस्थानचारिषु

sopāsarpacchanairbhītastamuvāca tadāṅgirāḥśīghrameva bhavasvāgnistvaṃ punarlokabhāvanaḥvijñātaścāsi lokeṣu triṣu saṃsthānacāriṣu

त्वमग्ने प्रथमः सृष्टो ब्रह्मणा तिमिरापहःस्वस्थानं प्रतिपद्यस्व शीघ्रमेव तमोनुद

tvamagne prathamaḥ sṛṣṭo brahmaṇā timirāpahaḥsvasthānaṃ pratipadyasva śīghrameva tamonuda

अग्निरुवाचनष्टकीर्तिरहं लोके भवाञ्जातो हुताशनःभवन्तमेव ज्ञास्यन्ति पावकं न तु मां जनाः

agniruvācanaṣṭakīrtirahaṃ loke bhavāñjāto hutāśanaḥbhavantameva jñāsyanti pāvakaṃ na tu māṃ janāḥ

निक्षिपाम्यहमग्नित्वं त्वमग्निः प्रथमो भवभविष्यामि द्वितीयोऽहं प्राजापत्यक एव च

nikṣipāmyahamagnitvaṃ tvamagniḥ prathamo bhavabhaviṣyāmi dvitīyo'haṃ prājāpatyaka eva ca

अङ्गिरा उवाच · aṅgirā uvāca

कुरु पुण्यं प्रजास्वर्ग्यं भवाग्निस्तिमिरापहःमां च देव कुरुष्वाग्ने प्रथमं पुत्रमञ्जसा

kuru puṇyaṃ prajāsvargyaṃ bhavāgnistimirāpahaḥmāṃ ca deva kuruṣvāgne prathamaṃ putramañjasā

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

तच्छ्रुत्वाङ्गिरसो वाक्यं जातवेदास्तथाकरोत्राजन्बृहस्पतिर्नाम तस्याप्यङ्गिरसः सुतः

tacchrutvāṅgiraso vākyaṃ jātavedāstathākarotrājanbṛhaspatirnāma tasyāpyaṅgirasaḥ sutaḥ

ज्ञात्वा प्रथमजं तं तु वह्नेराङ्गिरसं सुतम्उपेत्य देवाः पप्रच्छुः कारणं तत्र भारत

jñātvā prathamajaṃ taṃ tu vahnerāṅgirasaṃ sutamupetya devāḥ papracchuḥ kāraṇaṃ tatra bhārata

स तु पृष्टस्तदा देवैस्ततः कारणमब्रवीत्प्रत्यगृह्णंस्तु देवाश्च तद्वचोऽङ्गिरसस्तदा

sa tu pṛṣṭastadā devaistataḥ kāraṇamabravītpratyagṛhṇaṃstu devāśca tadvaco'ṅgirasastadā

अत्र नानाविधानग्नीन्प्रवक्ष्यामि महाप्रभान्कर्मभिर्बहुभिः ख्यातान्नानात्वं ब्राह्मणेष्विह

atra nānāvidhānagnīnpravakṣyāmi mahāprabhānkarmabhirbahubhiḥ khyātānnānātvaṃ brāhmaṇeṣviha